Η δύναμη με την οποία σφίγγουμε το χέρι, η ικανότητα να στεκόμαστε στο ένα πόδι ή να σηκωνόμαστε από μια καρέκλα μπορούν να δώσουν πολύτιμες πληροφορίες για τη φυσική κατάσταση καθώς μεγαλώνουμε. Δεν αποτελούν όμως «τεστ μακροζωίας» ούτε μπορούν να προβλέψουν πόσα χρόνια θα ζήσει κάποιος. Οι ειδικοί εξηγούν ότι η πραγματική τους αξία είναι να εντοπίζουν έγκαιρα προβλήματα δύναμης, κινητικότητας και ισορροπίας που μπορεί να αυξάνουν τον κίνδυνο πτώσεων και απώλειας αυτονομίας.
Τα τεστ δύναμης λαβής, ισορροπίας και κινητικότητας έχουν αποκτήσει τα τελευταία χρόνια μεγάλη δημοτικότητα, ιδιαίτερα μέσω των social media, όπου συχνά παρουσιάζονται ως απλοί τρόποι να διαπιστώσουμε πόσο «καλά γερνά» το σώμα μας.
Οι δοκιμασίες αυτές μπορούν πράγματι να προσφέρουν χρήσιμες πληροφορίες για τη μυϊκή δύναμη, την αντοχή, την ισορροπία και τη λειτουργικότητα.
Ωστόσο, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι δεν μπορούν να προβλέψουν το μέλλον.
Δεν είναι τεστ που προβλέπουν πόσο θα ζήσουμε
Η Auriel Willette, ειδικός στη γήρανση του εγκεφάλου στο Rutgers University, επισημαίνει ότι μια χαμηλή ή σταδιακά επιδεινούμενη επίδοση δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ένδειξη μειωμένου προσδόκιμου ζωής.
Αποτελεί κυρίως λόγο για να διερευνήσει ένας επαγγελματίας Υγείας γιατί μεταβάλλεται η λειτουργικότητα του ατόμου.
Ένα κακό αποτέλεσμα μπορεί να σχετίζεται με μυϊκή αδυναμία, αρθρίτιδα, νευρολογικό πρόβλημα, καρδιαγγειακή νόσο ή κάποια άλλη κατάσταση που χρειάζεται αξιολόγηση.
Γιατί ενδιαφέρουν τόσο τους γιατρούς
Οι δοκιμασίες κινητικότητας είναι ιδιαίτερα χρήσιμες στις μεγαλύτερες ηλικίες, επειδή βοηθούν τους γιατρούς να εκτιμήσουν τον κίνδυνο πτώσεων.
Οι πτώσεις αποτελούν σημαντικό πρόβλημα για τους ηλικιωμένους, καθώς μπορούν να οδηγήσουν σε:
- κατάγματα,
- νοσηλεία,
- περιορισμό της κινητικότητας,
- απώλεια ανεξαρτησίας,
- σοβαρές επιπλοκές.
Παράλληλα, τα τεστ χρησιμοποιούνται και σε ασθενείς που αναρρώνουν από τραυματισμούς ή άλλες παθήσεις.
Το τεστ της καρέκλας σε 30 δευτερόλεπτα
Μία από τις πλέον γνωστές δοκιμασίες είναι το 30-second chair stand test.
Τα αμερικανικά Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC) χρησιμοποιούν τη συγκεκριμένη αξιολόγηση για ανθρώπους άνω των 60 ετών.
Ο εξεταζόμενος κάθεται σε καρέκλα και πρέπει να σηκωθεί και να καθίσει ξανά όσες περισσότερες φορές μπορεί μέσα σε 30 δευτερόλεπτα.
Η δοκιμασία δίνει μια εικόνα κυρίως για τη δύναμη των κάτω άκρων και τη λειτουργική ικανότητα.
Το viral τεστ από το πάτωμα
Ένα διαφορετικό τεστ που έχει γίνει δημοφιλές στα social media ζητά από το άτομο να περάσει από την όρθια θέση σε καθιστή θέση στο πάτωμα με σταυρωμένα πόδια και στη συνέχεια να σηκωθεί ξανά.
Η κάθοδος βαθμολογείται με έως 5 βαθμούς και η επάνοδος σε όρθια θέση με άλλους 5.
Η μέγιστη βαθμολογία είναι επομένως 10.
Αφαιρείται ένας βαθμός κάθε φορά που κάποιος χρησιμοποιεί για στήριξη το χέρι ή το γόνατό του και μισός βαθμός αν χάσει την ισορροπία του.
Υψηλότερο σκορ και μικρότερη θνησιμότητα
Μελέτες ερευνητών στη Βραζιλία, που δημοσιεύθηκαν το 2020 και το 2025, έδειξαν ότι μεσήλικες με καλύτερες επιδόσεις στη συγκεκριμένη δοκιμασία παρουσίαζαν χαμηλότερη θνησιμότητα κατά τη διάρκεια περίπου δέκα ετών παρακολούθησης.
Αυτό όμως δεν αποδεικνύει ότι το να μπορεί κάποιος να σηκωθεί εύκολα από το πάτωμα προκαλεί μακροζωία.
Το τεστ πιθανότατα αποτυπώνει ταυτόχρονα αρκετούς παράγοντες καλής φυσικής κατάστασης, όπως:
μυϊκή δύναμη,
ισορροπία,
ευλυγισία,
συντονισμό
και κινητικότητα.
Δεν είναι κατάλληλο για όλους
Οι γιατροί σημειώνουν ότι η συγκεκριμένη δοκιμασία από το πάτωμα δεν χρησιμοποιείται συχνά σε ηλικιωμένους στις ΗΠΑ.
Για κάποιον με αρθρίτιδα, προβλήματα ισορροπίας ή αυξημένο κίνδυνο πτώσης, η προσπάθεια να κατέβει στο πάτωμα χωρίς υποστήριξη μπορεί να μην είναι ασφαλής.
Γι’ αυτό σε κλινικό περιβάλλον χρησιμοποιούνται συνήθως πιο ελεγχόμενες δοκιμασίες.
Το Timed Up and Go
Μία από τις συχνότερες είναι το Timed Up and Go – TUG.
Ο εξεταζόμενος καλείται να:
σηκωθεί από μια καρέκλα,
περπατήσει περίπου 3 μέτρα,
γυρίσει,
επιστρέψει στην καρέκλα
και να καθίσει ξανά.
Ο γιατρός μετρά τον χρόνο που απαιτείται, αλλά παράλληλα παρατηρεί τον τρόπο βάδισης και την ισορροπία.
Τι μπορεί να αποκαλύψει το TUG
Η δοκιμασία επιτρέπει στον γιατρό να αξιολογήσει ταυτόχρονα:
- δύναμη των κάτω άκρων,
- ισορροπία,
- ταχύτητα βάδισης,
- συντονισμό,
- γενικότερη κινητικότητα.
Ο δρ George Hennawi, ειδικός στη φροντίδα ηλικιωμένων στο MedStar Health της Βαλτιμόρης, τονίζει ότι το σημαντικότερο δεν είναι απλώς η τελική βαθμολογία.
Το ουσιαστικό είναι να καταλάβει ο γιατρός σε ποιο σημείο παρουσιάστηκε η δυσκολία.
Μπορεί να φταίει το γόνατο, η καρδιά ή η ισορροπία
Μια κακή επίδοση μπορεί να έχει πολλές διαφορετικές εξηγήσεις.
Μπορεί να οφείλεται σε:
πόνο στο γόνατο,
μειωμένα αντανακλαστικά,
μυϊκή αδυναμία,
αστάθεια,
δύσπνοια,
ζάλη,
καρδιαγγειακό πρόβλημα
ή άλλη υποκείμενη πάθηση.
Για τον λόγο αυτό τα τεστ θεωρούνται εργαλεία screening και όχι πλήρεις διαγνωστικές εξετάσεις.
Τι πραγματικά δείχνει η δύναμη λαβής
Η δύναμη λαβής μετριέται συνήθως με ένα ειδικό όργανο, το δυναμόμετρο.
Ο εξεταζόμενος πιέζει τη συσκευή όσο πιο δυνατά μπορεί και καταγράφεται η παραγόμενη δύναμη.
Πολλές έρευνες έχουν συνδέσει τη χαμηλή δύναμη λαβής με δυσμενέστερους δείκτες υγείας και αυξημένο κίνδυνο λειτουργικών προβλημάτων.
Ωστόσο, το αποτέλεσμα δεν πρέπει να αξιολογείται απομονωμένα.
Η αρθρίτιδα μπορεί να επηρεάσει το αποτέλεσμα
Ο δρ David Lee από το Multidisciplinary Falls Clinic του University of California, Los Angeles, επισημαίνει ότι η δύναμη λαβής αποτελεί μόνο μία μέτρηση ανάμεσα σε πολλές.
Ένας άνθρωπος μπορεί να εμφανίσει χαμηλή επίδοση επειδή έχει:
αρθρίτιδα στα χέρια,
ιστορικό εγκεφαλικού επεισοδίου,
τραυματισμό,
πόνο,
ή απλώς δεν χρησιμοποιεί συχνά τους συγκεκριμένους μυς.
Επομένως, μια χαμηλή τιμή δεν ισοδυναμεί αυτόματα με «κακή γήρανση».
Η ισορροπία στο ένα πόδι
Μία ακόμη απλή δοκιμασία εξετάζει πόσο χρόνο μπορεί κάποιος να σταθεί στο ένα πόδι χωρίς να κρατηθεί.
Η ισορροπία εξαρτάται από πολλούς διαφορετικούς μηχανισμούς, μεταξύ άλλων:
τη δύναμη των μυών,
την όραση,
τη λειτουργία του έσω αυτιού,
την ιδιοδεκτικότητα,
και τον συντονισμό του νευρικού συστήματος.
Η ξαφνική επιδείνωσή της μπορεί επομένως να αποτελεί λόγο ιατρικής διερεύνησης.
Η ταχύτητα βάδισης λέει επίσης πολλά
Οι γιατροί αξιολογούν συχνά και το πόσο γρήγορα περπατά ένας άνθρωπος.
Δεν ενδιαφέρονται όμως μόνο για την ταχύτητα.
Παρατηρούν εάν ο ασθενής:
γέρνει προς μία πλευρά,
παραπατά,
σέρνει κάποιο πόδι,
κάνει πολύ μικρά βήματα,
ή εμφανίζει αστάθεια.
Η βάδιση μπορεί να προσφέρει σημαντικές πληροφορίες για τη λειτουργία του μυοσκελετικού και του νευρικού συστήματος.
Το Short Physical Performance Battery
Μια πιο ολοκληρωμένη αξιολόγηση είναι το Short Physical Performance Battery – SPPB, που αναπτύχθηκε από το National Institute on Aging.
Η εξέταση διαρκεί περίπου 10 λεπτά και συνδυάζει τεστ:
ισορροπίας, βάδισης και μυϊκής δύναμης.
Μεγάλες κλινικές μελέτες έχουν δείξει ότι χαμηλότερες επιδόσεις στο SPPB συσχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο σωματικής αναπηρίας και θνησιμότητας.
Πρόκειται όμως για στατιστική συσχέτιση σε πληθυσμούς και όχι για μέθοδο που προβλέπει πόσο θα ζήσει ένας συγκεκριμένος άνθρωπος.
Τι είναι η σωματική ευπάθεια
Οι δοκιμασίες αυτές βοηθούν επίσης στον εντοπισμό της λεγόμενης frailty – ευπάθειας.
Πρόκειται για κατάσταση κατά την οποία το σώμα διαθέτει μικρότερες λειτουργικές εφεδρείες και δυσκολεύεται περισσότερο να ανταποκριθεί σε ένα στρεσογόνο γεγονός, όπως:
μια λοίμωξη,
ένας τραυματισμός,
ένα χειρουργείο
ή μια νοσηλεία.
Η έγκαιρη αναγνώριση της ευπάθειας μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη επιδείνωσης της λειτουργικότητας.
Η υγιής γήρανση δεν αφορά μόνο τους μυς
Η φυσική δύναμη και η κίνηση αποτελούν μόνο ένα μέρος της συνολικής εικόνας.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι πρέπει επίσης να αξιολογούνται:
- η γνωστική λειτουργία,
- η μνήμη,
- η όραση,
- η ακοή,
- η καρδιαγγειακή υγεία,
- η συνολική λειτουργική ανεξαρτησία.
Ένας άνθρωπος μπορεί να έχει εξαιρετική δύναμη λαβής αλλά να αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα σε άλλους τομείς της υγείας του.
Δεν χρειάζεται προπόνηση μόνο για να πετύχουμε καλύτερο σκορ
Οι ειδικοί δεν συστήνουν να προπονείται κάποιος αποκλειστικά για να βελτιώσει ένα συγκεκριμένο τεστ.
Το να εξασκείται, για παράδειγμα, μόνο στο να σηκώνεται από το πάτωμα μπορεί να αυξήσει το σκορ χωρίς να αποτυπώνει απαραίτητα ουσιαστική βελτίωση της συνολικής υγείας.
Η προτεραιότητα πρέπει να είναι η ολόσωμη φυσική κατάσταση.
Τι βοηθά περισσότερο όσο μεγαλώνουμε
Οι ειδικοί συνιστούν μια συνολική προσέγγιση που περιλαμβάνει:
τακτική άσκηση ολόκληρου του σώματος,
μυϊκή ενδυνάμωση,
ασκήσεις ισορροπίας,
ισορροπημένη διατροφή,
διαχείριση του στρες,
σταθερό και επαρκή ύπνο,
καλή καρδιαγγειακή υγεία.
Η σταθερή φυσική δραστηριότητα έχει μεγαλύτερη σημασία από την επιτυχία σε ένα μεμονωμένο challenge.
Δεν ισχύουν τα ίδια όρια για όλες τις ηλικίες
Η σωστή ερμηνεία των αποτελεσμάτων προϋποθέτει ότι λαμβάνεται υπόψη το ηλικιακό και δημογραφικό πλαίσιο.
Ένα αποτέλεσμα που θεωρείται χαμηλό για έναν 45χρονο δεν έχει απαραίτητα την ίδια σημασία για έναν άνθρωπο 85 ετών.
Οι επιδόσεις επηρεάζονται επίσης από παράγοντες όπως η σωματική διάπλαση, τα χρόνια νοσήματα και προηγούμενοι τραυματισμοί.
Τι πρέπει να κάνουμε αν έχουμε χαμηλή επίδοση
Όσοι παρουσιάζουν χαμηλή επίδοση σε τεστ κινητικότητας ή ανησυχούν για τον κίνδυνο πτώσεων καλό είναι να συμβουλευτούν επαγγελματία Υγείας.
Σύμφωνα με την Emily Nabors, ειδικό στην πρόληψη πτώσεων στο National Council on Aging, η αξιολόγηση μπορεί να βοηθήσει να αποφασιστεί εάν χρειάζεται:
φυσικοθεραπεία,
αλλαγή ή προσαρμογή φαρμακευτικής αγωγής,
βοηθητικό μέσο βάδισης,
ή περαιτέρω ιατρικός έλεγχος.
Πάνω από ένας στους τέσσερις ηλικιωμένους πέφτει κάθε χρόνο
Εκτιμάται ότι περισσότερο από το ένα τέταρτο των μεγαλύτερων ενηλίκων υφίσταται τουλάχιστον μία πτώση κάθε χρόνο.
Παρόλα αυτά, πολλοί δεν αναφέρουν ποτέ το περιστατικό στον γιατρό τους.
Αυτό μπορεί να είναι λάθος.
Μια πτώση ακόμη και χωρίς εμφανή τραυματισμό μπορεί να αποτελεί πρώιμη ένδειξη:
προβλήματος ισορροπίας,
μυϊκής αδυναμίας,
παρενέργειας φαρμάκου,
διαταραχής όρασης
ή άλλου προβλήματος υγείας.
Η αλλαγή με τον χρόνο έχει ιδιαίτερη σημασία
Οι γιατροί ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για το πώς αλλάζει η επίδοση ενός ανθρώπου σε βάθος χρόνου.
Μια ξαφνική μείωση της δύναμης λαβής, μια νέα αστάθεια στο περπάτημα ή μεγαλύτερη δυσκολία να σηκωθεί κάποιος από την καρέκλα μπορεί να έχουν μεγαλύτερη σημασία από μια μεμονωμένη χαμηλή μέτρηση.
Γι’ αυτό τα τεστ κινητικότητας είναι πιο χρήσιμα όταν αποτελούν μέρος μιας συνολικής και επαναλαμβανόμενης αξιολόγησης της υγείας.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Ο άνθρωπος που επένδυσε εκατομμύρια στην μακροζωία αναρωτιέται εάν ξεπέρασε τα όρια
Ελληνική μελέτη αποκαλύπτει μηχανισμό που προστατεύει συνάψεις και μακροζωία
