Μια εβδομάδα εντατικού διαλογισμού συνδέθηκε με αξιοσημείωτες αλλαγές στη λειτουργία του εγκεφάλου, στη χημεία του αίματος και στην υποκειμενική εμπειρία των συμμετεχόντων, σύμφωνα με μικρή μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Communications Biology.
Οι ερευνητές κατέγραψαν μειωμένη δραστηριότητα σε εγκεφαλικά δίκτυα που σχετίζονται με την αυτοαναφορική σκέψη και την επεξεργασία σημαντικών ερεθισμάτων, καθώς και βαθμολογίες «μυστικιστικής εμπειρίας» παρόμοιες με εκείνες που έχουν παρατηρηθεί σε ορισμένες μελέτες ψυχεδελικών ουσιών. Ωστόσο, η έρευνα περιλάμβανε μόλις 20 άτομα, δεν είχε ομάδα ελέγχου και δεν μπορεί να αποδείξει ότι ο διαλογισμός ήταν η αιτία των αλλαγών.
Μπορεί μία εβδομάδα διαλογισμού να αλλάξει αισθητά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο ανθρώπινος εγκέφαλος;
Μικρή αλλά ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα μελέτη δείχνει ότι ένα επταήμερο retreat διαλογισμού συνδέθηκε με αλλαγές όχι μόνο στην εγκεφαλική δραστηριότητα αλλά και σε βιολογικούς δείκτες στο αίμα.
Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι οι συμμετέχοντες ανέφεραν εμπειρίες που, με βάση ειδικό ερωτηματολόγιο, έμοιαζαν σε ορισμένα χαρακτηριστικά με τις λεγόμενες μυστικιστικού τύπου εμπειρίες που έχουν καταγραφεί μετά τη χρήση ψυχεδελικών ουσιών.
Κανένας από τους συμμετέχοντες, πάντως, δεν έλαβε ψυχεδελικά φάρμακα ή ουσίες.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο Communications Biology και πραγματοποιήθηκε από ερευνητές με επικεφαλής τον Hemal Patel από το University of California San Diego.
Μόλις 20 άνθρωποι συμμετείχαν στη μελέτη
Οι επιστήμονες επέλεξαν τυχαία 20 υγιείς ενήλικες από περισσότερους από 500 ανθρώπους που παρακολούθησαν ένα επταήμερο πρόγραμμα διαλογισμού και ευεξίας στο Σαν Ντιέγκο.
Οι συμμετέχοντες ήταν:
14 γυναίκες και 6 άνδρες
με μέση ηλικία περίπου 46 ετών.
Από αυτούς, οι 11 χαρακτηρίστηκαν έμπειροι διαλογιστές, καθώς είχαν τουλάχιστον έξι μήνες εμπειρίας στις συγκεκριμένες τεχνικές, ενώ οι υπόλοιποι εννέα ήταν αρχάριοι.
Τι περιλάμβανε το επταήμερο retreat
Το πρόγραμμα δεν περιλάμβανε μόνο απλό καθιστικό διαλογισμό.
Οι συμμετέχοντες παρακολούθησαν καθημερινές διαλέξεις και συμμετείχαν σε:
καθοδηγούμενες συνεδρίες διαλογισμού,
τεχνικές συνειδητής αναπνοής,
ομαδικές τελετουργίες «θεραπείας»,
και πρακτικές που στόχευαν στην ενίσχυση της συγκέντρωσης στο παρόν και στην επίτευξη μεταβαλλόμενων ή «υπερβατικών» καταστάσεων συνείδησης.
Οι διαλέξεις περιλάμβαναν επίσης ιδέες γύρω από τις δυνατότητες αυτορρύθμισης του σώματος και τον πιθανό ρόλο του νου στη σωματική εμπειρία.
fMRI πριν και μετά το retreat
Για να εξετάσουν εάν το πρόγραμμα συνδεόταν με μετρήσιμες αλλαγές στον εγκέφαλο, οι ερευνητές πραγματοποίησαν λειτουργική μαγνητική τομογραφία – fMRI πριν και μετά το retreat.
Η fMRI δεν απεικονίζει άμεσα τις σκέψεις, αλλά καταγράφει μεταβολές στην αιματική ροή που σχετίζονται με τη δραστηριότητα διαφορετικών περιοχών του εγκεφάλου.
Μετά την εβδομάδα διαλογισμού, οι ερευνητές παρατήρησαν σημαντικές αλλαγές σε συγκεκριμένα εγκεφαλικά δίκτυα.
Μειώθηκε η δραστηριότητα στο default mode network
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές εντοπίστηκε στο default mode network – DMN, ένα δίκτυο περιοχών του εγκεφάλου που ενεργοποιείται έντονα όταν ο άνθρωπος δεν επικεντρώνεται σε κάποια εξωτερική εργασία.
Το DMN σχετίζεται με:
την αυτοαναφορική σκέψη,
την ανάκληση προσωπικών αναμνήσεων,
τη νοητική περιπλάνηση,
και τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνουμε την αίσθηση του «εαυτού».
Μετά το retreat, η δραστηριότητα σε αυτό το δίκτυο ήταν μειωμένη.
Το συγκεκριμένο εύρημα παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή μεταβολές στο default mode network έχουν επίσης καταγραφεί σε μελέτες ψυχεδελικών ουσιών, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ο διαλογισμός και τα ψυχεδελικά προκαλούν ταυτόσημες καταστάσεις.
Αλλαγές και στο salience network
Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης μειωμένη δραστηριότητα στο salience network.
Το συγκεκριμένο εγκεφαλικό δίκτυο συμμετέχει στην αναγνώριση και αξιολόγηση σημαντικών εσωτερικών και εξωτερικών ερεθισμάτων.
Βοηθά ουσιαστικά τον εγκέφαλο να αποφασίζει ποια πληροφορία αξίζει μεγαλύτερη προσοχή σε μια δεδομένη στιγμή.
Οι αλλαγές στο salience network, σε συνδυασμό με εκείνες του default mode network, υποδεικνύουν ότι μετά το retreat μπορεί να είχε αλλάξει προσωρινά ο τρόπος με τον οποίο οργανώνεται και επεξεργάζεται η πληροφορία σε επίπεδο ολόκληρου του εγκεφάλου.
Πιο «ενιαία» λειτουργία του εγκεφάλου
Σύμφωνα με τους ερευνητές, μετά το retreat μειώθηκε επίσης η λεγόμενη segregation των εγκεφαλικών δικτύων.
Με απλά λόγια, τα διαφορετικά δίκτυα του εγκεφάλου εμφάνισαν μικρότερο διαχωρισμό μεταξύ τους και περισσότερο ολοκληρωμένη επικοινωνία.
Οι επιστήμονες περιγράφουν αυτή την κατάσταση ως μια μετατόπιση προς περισσότερο ολοκληρωμένη λειτουργία σε επίπεδο ολόκληρου του εγκεφάλου.
Η παρατήρηση αυτή είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους οι ερευνητές κάνουν συγκρίσεις με ορισμένα μοτίβα εγκεφαλικής συνδεσιμότητας που έχουν αναφερθεί σε μελέτες ψυχεδελικών ουσιών.
Τι έδειξαν οι εξετάσεις αίματος
Η έρευνα δεν περιορίστηκε στον εγκέφαλο.
Πριν και μετά το retreat, οι επιστήμονες πήραν δείγματα πλάσματος αίματος από τους συμμετέχοντες.
Οι αναλύσεις κατέγραψαν αλλαγές που συνδέονταν με:
τον μεταβολισμό,
την ανοσολογική λειτουργία
και ενδογενή οπιοειδή.
Τα ενδογενή οπιοειδή είναι φυσικές ουσίες που παράγει ο οργανισμός και συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, στη ρύθμιση του πόνου και της ευεξίας.
Παρατηρήθηκε επίσης μετατόπιση προς περισσότερο γλυκολυτικό μεταβολισμό, δηλαδή αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο τα κύτταρα φαίνεται να χρησιμοποιούν τη γλυκόζη για παραγωγή ενέργειας.
Το πλάσμα μετά τον διαλογισμό επηρέασε νευρικά κύτταρα στο εργαστήριο
Ένα από τα πιο ασυνήθιστα πειράματα της μελέτης αφορούσε τη νευροπλαστικότητα.
Οι ερευνητές πήραν πλάσμα αίματος από τους συμμετέχοντες πριν και μετά το retreat και το πρόσθεσαν σε νευρικά κύτταρα που καλλιεργούνταν στο εργαστήριο.
Τα κύτταρα που εκτέθηκαν σε πλάσμα μετά το retreat ανέπτυξαν σημαντικά μακρύτερους νευρίτες.
Οι νευρίτες είναι προεκτάσεις των νευρικών κυττάρων που αργότερα μπορούν να εξελιχθούν σε άξονες ή δενδρίτες και αποτελούν ουσιαστικό μέρος της επικοινωνίας μεταξύ των νευρώνων.
Το εύρημα υποδηλώνει ότι μετά το retreat είχαν εμφανιστεί στο αίμα αλλαγές σε παράγοντες που ενδεχομένως επηρεάζουν τη νευρωνική ανάπτυξη.
Δεν αποδεικνύει, όμως, ότι οι εγκέφαλοι των συμμετεχόντων ανέπτυξαν νέους νευρώνες ή ότι αυξήθηκε η νευροπλαστικότητά τους με τον ίδιο τρόπο μέσα στον οργανισμό.
Αύξηση στις «μυστικιστικού τύπου» εμπειρίες
Οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν επίσης το Mystical Experience Questionnaire – MEQ-30.
Πρόκειται για ερωτηματολόγιο που χρησιμοποιείται στην έρευνα για να αξιολογεί εμπειρίες όπως:
αίσθηση ενότητας,
υπέρβαση του χρόνου και του χώρου,
έντονα θετικά συναισθήματα,
αίσθηση βαθύτερου νοήματος
και δυσκολία περιγραφής μιας εμπειρίας με λόγια.
Η μέση βαθμολογία των συμμετεχόντων αυξήθηκε από 2,37 πριν από το retreat σε 3,02 μετά.
Οι ερευνητές αναφέρουν ότι οι συγκεκριμένες βαθμολογίες είναι συγκρίσιμες με εκείνες που έχουν καταγραφεί σε ορισμένες μελέτες ψυχεδελικών ουσιών.
«Παρόμοιο» δεν σημαίνει ότι ο διαλογισμός λειτουργεί σαν ψιλοκυβίνη
Η συγκεκριμένη σύγκριση χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή.
Η μελέτη δεν συνέκρινε άμεσα ανθρώπους που διαλογίστηκαν με ανθρώπους που έλαβαν ψιλοκυβίνη.
Δεν υπήρχε ομάδα ψυχεδελικών ουσιών.
Το γεγονός ότι ορισμένες εγκεφαλικές μεταβολές και βαθμολογίες στο MEQ μοιάζουν με ευρήματα προηγούμενων ψυχεδελικών ερευνών δεν σημαίνει ότι οι δύο εμπειρίες είναι βιολογικά ή ψυχολογικά ίδιες.
Η σύγκριση αφορά ορισμένα κοινά μοτίβα και όχι ισοδυναμία των καταστάσεων.
Πατέλ: «Δεν μιλάμε μόνο για χαλάρωση»
Ο Hemal Patel υποστηρίζει ότι τα αποτελέσματα δείχνουν πως οι πρακτικές νου και σώματος μπορούν να προκαλούν ευρύτερες βιολογικές μεταβολές από ό,τι θεωρούσαμε.
Όπως ανέφερε, η μελέτη δεν αφορά απλώς την ανακούφιση από το στρες ή τη χαλάρωση, αλλά πιθανές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος αλληλεπιδρά με το περιβάλλον και οργανώνει την εμπειρία.
Η παράλληλη καταγραφή μεταβολών τόσο στο κεντρικό νευρικό σύστημα όσο και στο αίμα, σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα, υποδηλώνει ότι οι συγκεκριμένες πρακτικές μπορεί να επηρεάζουν πολλαπλά συστήματα του οργανισμού.
Ο σημαντικότερος περιορισμός: Δεν υπήρχε ομάδα ελέγχου
Παρά τα ενδιαφέροντα αποτελέσματα, η μελέτη έχει έναν πολύ σημαντικό περιορισμό:
δεν υπήρχε ομάδα ελέγχου.
Αυτό σημαίνει ότι δεν υπήρχε μια δεύτερη ομάδα αντίστοιχων ανθρώπων που να περνούσε την ίδια εβδομάδα χωρίς το retreat ή να συμμετείχε σε διαφορετική παρέμβαση.
Χωρίς ομάδα ελέγχου δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι μέρος των αλλαγών σχετιζόταν με άλλους παράγοντες, όπως:
η απομάκρυνση από την καθημερινότητα,
η αλλαγή ύπνου,
η διατροφή,
η κοινωνική αλληλεπίδραση,
οι προσδοκίες των συμμετεχόντων,
η σωματική δραστηριότητα
ή άλλες πλευρές του retreat.
Επομένως η μελέτη δείχνει συσχέτιση, όχι αιτιότητα.
Μόνο 20 συμμετέχοντες
Ο δεύτερος μεγάλος περιορισμός είναι το πολύ μικρό δείγμα.
Με μόλις 20 ανθρώπους, ακόμη και σημαντικές διαφορές πρέπει να αντιμετωπίζονται ως προκαταρκτικά ευρήματα.
Επιπλέον, όλοι οι συμμετέχοντες είχαν επιλέξει να παρακολουθήσουν ένα retreat διαλογισμού.
Επομένως είναι πιθανό να είχαν ήδη ιδιαίτερα θετική στάση απέναντι στον διαλογισμό, την πνευματικότητα ή τις συγκεκριμένες πρακτικές.
Αυτό περιορίζει τη δυνατότητα γενίκευσης των αποτελεσμάτων στον γενικό πληθυσμό.
Υπάρχει και σύγκρουση συμφερόντων που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη
Ένας ακόμη παράγοντας που πρέπει να αναφέρεται είναι ότι ένας από τους συν-συγγραφείς της μελέτης, ο Joe Dispenza, είναι CEO της εταιρείας Encephalon, η οποία διοργανώνει τα συγκεκριμένα retreats και διαθέτει εμπορικό περιεχόμενο που σχετίζεται με διαλογισμό και πρακτικές ευεξίας.
Η ύπαρξη σύγκρουσης συμφερόντων δεν ακυρώνει αυτομάτως τα επιστημονικά αποτελέσματα, αλλά αποτελεί σημαντική πληροφορία όταν αξιολογείται μια έρευνα.
Αυξάνει επίσης την ανάγκη τα ευρήματα να επαναληφθούν από ανεξάρτητες ερευνητικές ομάδες.
Δεν αποδεικνύεται «αυτοθεραπεία» του οργανισμού
Το περιεχόμενο του retreat περιλάμβανε αναφορές στις δυνατότητες αυτοθεραπείας του σώματος και στην ικανότητα του νου να επηρεάζει την πραγματικότητα.
Η νέα μελέτη δεν αποδεικνύει αυτούς τους ισχυρισμούς.
Αυτό που κατέγραψε ήταν συγκεκριμένες αλλαγές σε:
εγκεφαλική λειτουργία,
δείκτες αίματος,
κυτταρικές δοκιμές
και υποκειμενικές εμπειρίες.
Δεν αξιολόγησε θεραπεία κάποιας συγκεκριμένης νόσου ούτε απέδειξε ότι ο διαλογισμός μπορεί να αντικαταστήσει ιατρικές θεραπείες.
Τι γνωρίζουμε ήδη για τον διαλογισμό
Η νέα εργασία δεν είναι η πρώτη που συνδέει τον διαλογισμό με μετρήσιμες αλλαγές στον οργανισμό.
Προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι διάφορες πρακτικές mindfulness και meditation μπορούν σε ορισμένους ανθρώπους να βοηθήσουν:
στη μείωση του στρες,
στη ρύθμιση της συναισθηματικής αντίδρασης,
στη διαχείριση του πόνου,
στη βελτίωση της προσοχής,
και σε μεταβολές συγκεκριμένων μοτίβων εγκεφαλικής δραστηριότητας.
Αυτό που κάνει τη συγκεκριμένη μελέτη διαφορετική είναι ότι εξέτασε παράλληλα εγκέφαλο, αίμα, κυτταρική βιολογία και υποκειμενική εμπειρία.
Γιατί οι επιστήμονες ενδιαφέρονται για τις μεταβαλλόμενες καταστάσεις συνείδησης
Τα τελευταία χρόνια αυξάνεται σημαντικά το επιστημονικό ενδιαφέρον για το πώς διαφορετικές καταστάσεις συνείδησης επηρεάζουν τον εγκέφαλο.
Στο πεδίο αυτό μελετώνται μεταξύ άλλων:
διαλογισμός,
ψυχεδελικά,
ύπνος,
ονειρικές καταστάσεις,
ύπνωση
και ορισμένες ακραίες εμπειρίες.
Ένα από τα βασικά ερωτήματα είναι αν διαφορετικές πρακτικές μπορούν να οδηγούν σε κοινές αλλαγές στα δίκτυα που διαμορφώνουν την αίσθηση του εαυτού και την επεξεργασία του περιβάλλοντος.
Η νέα μελέτη προσφέρει ορισμένα ενδιαφέροντα στοιχεία προς αυτή την κατεύθυνση, αλλά απέχει πολύ από μια οριστική απάντηση.
Τι χρειάζεται να γίνει τώρα
Οι ίδιοι οι ερευνητές αναγνωρίζουν ότι τα αποτελέσματα πρέπει να επιβεβαιωθούν με πολύ αυστηρότερο σχεδιασμό.
Οι επόμενες μελέτες θα χρειαστούν:
περισσότερους συμμετέχοντες,
τυχαιοποιημένες ομάδες ελέγχου,
σαφή διαχωρισμό διαφορετικών πρακτικών,
και μακροχρόνια παρακολούθηση.
Θα πρέπει επίσης να διευκρινιστεί ποια ακριβώς στοιχεία του retreat προκαλούν οποιαδήποτε παρατηρούμενη αλλαγή.
Ήταν ο ίδιος ο διαλογισμός;
Η αναπνοή;
Η κοινωνική εμπειρία;
Η απομάκρυνση από την καθημερινότητα;
Οι προσδοκίες;
Ή ένας συνδυασμός όλων αυτών;
Εντυπωσιακή ένδειξη, όχι απόδειξη
Η μελέτη προσφέρει μια συναρπαστική εικόνα για το πόσο γρήγορα ο ανθρώπινος εγκέφαλος και ο οργανισμός μπορούν να εμφανίσουν μετρήσιμες αλλαγές μέσα σε μόλις επτά ημέρες.
Ωστόσο, τα αποτελέσματα δεν πρέπει να ερμηνευθούν ως απόδειξη ότι μία εβδομάδα διαλογισμού «επαναπρογραμματίζει» οριστικά τον εγκέφαλο ή ότι μπορεί να υποκαταστήσει τις επιδράσεις των ψυχεδελικών.
Το σημαντικότερο μήνυμα είναι περισσότερο επιστημονικό:
οι εντατικές πρακτικές διαλογισμού μπορεί να συνδέονται με αλλαγές που εκτείνονται πέρα από το υποκειμενικό αίσθημα χαλάρωσης και μπορούν να ανιχνευθούν τόσο στον εγκέφαλο όσο και σε βιολογικούς δείκτες του σώματος.
Το αν αυτές οι αλλαγές είναι πράγματι αποτέλεσμα του διαλογισμού, πόσο διαρκούν και εάν έχουν μακροπρόθεσμα οφέλη για την υγεία είναι τα ερωτήματα που θα πρέπει να απαντήσουν οι επόμενες, μεγαλύτερες και αυστηρότερα ελεγχόμενες μελέτες.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Νευροεπιστήμη και διαλογισμός: Ασχοληθείτε με το μυαλό σας
Η ήπια άσκηση που δυναμώνει ισορροπία και κινητικότητα
