Η άσκηση δεν αποτελεί εναλλακτική θεραπεία για τον καρκίνο, όμως νέα ισχυρά δεδομένα δείχνουν ότι μπορεί να λειτουργήσει ως ουσιαστικό συμπληρωματικό εργαλείο φροντίδας. Η μελέτη CHALLENGE κατέγραψε βελτίωση στην επιβίωση χωρίς νόσο σε ασθενείς με καρκίνο παχέος εντέρου μετά τη θεραπεία.
Μέχρι πρόσφατα, η συζήτηση για την άσκηση και τον καρκίνο επικεντρωνόταν κυρίως στη βελτίωση της καθημερινότητας των ασθενών. Η σωματική δραστηριότητα αντιμετωπιζόταν ως τρόπος μείωσης της κόπωσης, ενίσχυσης της διάθεσης και βελτίωσης της λειτουργικότητας, όχι απαραίτητα ως παρέμβαση που μπορεί να επηρεάσει την ίδια την πορεία της νόσου.
Υπήρχαν, βέβαια, εδώ και χρόνια ενδείξεις ότι οι πιο δραστήριοι άνθρωποι εμφανίζουν λιγότερους καρκίνους και ότι όσοι ασκούνται μετά τη διάγνωση συχνά ζουν περισσότερο. Ωστόσο, η ερμηνεία αυτών των δεδομένων παρέμενε δύσκολη. Οι άνθρωποι που ασκούνται τείνουν συχνά να τρώνε καλύτερα, να καπνίζουν λιγότερο, να έχουν χαμηλότερο σωματικό βάρος και συνολικά καλύτερη υγεία. Άρα, δεν ήταν πάντα σαφές αν η ίδια η άσκηση άλλαζε την πορεία της νόσου ή αν λειτουργούσε ως δείκτης ενός γενικότερα πιο υγιεινού τρόπου ζωής.
Νεότερα επιστημονικά δεδομένα αλλάζουν σταδιακά αυτή την εικόνα. Όπως επισημαίνουν η καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής και παθολόγος στη Θεραπευτική Κλινική της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ στο Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα», Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου και ο καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, διευθυντής της Θεραπευτικής Κλινικής και τέως πρύτανης του ΕΚΠΑ, Θάνος Δημόπουλος, η πρόσφατη μελέτη CHALLENGE προσφέρει ένα από τα πιο ισχυρά μέχρι σήμερα μηνύματα για τον ρόλο της άσκησης μετά τη θεραπεία του καρκίνου.
Η μελέτη CHALLENGE και ο καρκίνος παχέος εντέρου
Η μελέτη CHALLENGE, που δημοσιεύθηκε στο New England Journal of Medicine, αξιολόγησε ασθενείς με καρκίνο παχέος εντέρου οι οποίοι είχαν χειρουργηθεί και είχαν ολοκληρώσει επικουρική χημειοθεραπεία.
Οι ερευνητές εξέτασαν εάν ένα οργανωμένο πρόγραμμα άσκησης διάρκειας τριών ετών μπορούσε να επηρεάσει την πορεία της νόσου. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι ασθενείς που συμμετείχαν στο πρόγραμμα είχαν σημαντικά καλύτερη επιβίωση χωρίς νόσο σε σχέση με εκείνους που έλαβαν μόνο ενημερωτικό υλικό για την υγεία.
Με απλά λόγια, οι ασθενείς που ακολούθησαν το πρόγραμμα άσκησης είχαν μικρότερη πιθανότητα υποτροπής, εμφάνισης νέου καρκίνου ή θανάτου. Το εύρημα αυτό μετακινεί την άσκηση από το πεδίο της γενικής ευεξίας στο πεδίο της οργανωμένης υποστηρικτικής φροντίδας με μετρήσιμο κλινικό όφελος.
Διαφορά που αφορά την ίδια την πορεία της νόσου
Τα ποσοστά που καταγράφηκαν στη μελέτη είναι ιδιαίτερα ενδεικτικά. Στα πέντε χρόνια, το 80,3% των ασθενών στην ομάδα της άσκησης παρέμενε ελεύθερο νόσου, έναντι 73,9% στην ομάδα ελέγχου.
Στα οκτώ χρόνια, η συνολική επιβίωση έφτασε το 90,3% στην ομάδα της άσκησης, ενώ στην ομάδα της απλής ενημέρωσης ήταν 83,2%. Η διαφορά αυτή δεν αφορά απλώς μια καλύτερη αίσθηση ευεξίας ή περισσότερη ενέργεια στην καθημερινότητα. Αφορά δείκτες που συνδέονται με την εξέλιξη της ασθένειας και την επιβίωση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η άσκηση λειτουργεί ως θεραπεία από μόνη της. Σημαίνει, όμως, ότι όταν εντάσσεται σωστά στη φροντίδα μετά τη θεραπεία, μπορεί να προσφέρει ουσιαστικό όφελος σε συγκεκριμένες ομάδες ασθενών.
Στοιχεία και από άλλους τύπους καρκίνου
Παράλληλα, μεγάλη ανάλυση στο JAMA Network Open εξέτασε περισσότερους από 17.000 επιζώντες από επτά τύπους καρκίνου που είχαν μελετηθεί λιγότερο: ουροδόχου κύστης, ενδομητρίου, νεφρού, πνεύμονα, στοματικής κοιλότητας, ωοθηκών και ορθού.
Η μέτρια έως έντονη σωματική δραστηριότητα μετά τη διάγνωση συνδέθηκε με χαμηλότερη θνησιμότητα από καρκίνο σε αρκετές ομάδες ασθενών. Επιπλέον, σε ασθενείς με καρκίνο πνεύμονα και καρκίνο ορθού, όσοι δεν ήταν δραστήριοι πριν από τη διάγνωση αλλά έγιναν μετά φάνηκαν να έχουν χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου από καρκίνο.
Τα δεδομένα αυτά είναι κυρίως παρατηρητικά και επομένως χρειάζονται προσεκτική ερμηνεία. Παρ’ όλα αυτά, ενισχύουν μια ολοένα πιο σταθερή επιστημονική εικόνα: η κίνηση μετά τη διάγνωση δεν είναι αδιάφορη για την πορεία του ασθενούς.
Πώς μπορεί να βοηθά η άσκηση τον οργανισμό
Η συστηματική κίνηση επηρεάζει πολλαπλούς μηχανισμούς που σχετίζονται με την υγεία και την ανθεκτικότητα του οργανισμού. Βελτιώνει την ευαισθησία στην ινσουλίνη, μειώνει τη χρόνια φλεγμονή, επηρεάζει ορμονικά μονοπάτια και ενισχύει λειτουργίες του ανοσοποιητικού συστήματος.
Παράλληλα, βοηθά στη διατήρηση της μυϊκής μάζας, στην αντιμετώπιση της κόπωσης, στη βελτίωση της διάθεσης και στην καλύτερη ανοχή των θεραπειών. Ο οργανισμός που κινείται δεν γίνεται άτρωτος απέναντι στον καρκίνο, αλλά μπορεί να γίνεται πιο ανθεκτικός.
Αυτή η ανθεκτικότητα έχει σημασία σε όλα τα στάδια της ογκολογικής φροντίδας: στην ανάρρωση μετά το χειρουργείο, στην περίοδο της χημειοθεραπείας ή της ακτινοθεραπείας, στην επάνοδο στην καθημερινότητα και στη μακροχρόνια επιβίωση.
Δεν είναι εναλλακτική θεραπεία
Η άσκηση δεν αντικαθιστά τη χειρουργική επέμβαση, τη χημειοθεραπεία, την ακτινοθεραπεία, την ανοσοθεραπεία ή τον προληπτικό έλεγχο. Δεν αποτελεί «εναλλακτική θεραπεία» και δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως τέτοια.
Αποτελεί συμπληρωματικό, επιστημονικά τεκμηριωμένο εργαλείο φροντίδας, το οποίο μπορεί να ενταχθεί στο συνολικό πλάνο αντιμετώπισης και αποκατάστασης, όταν η κατάσταση του ασθενούς το επιτρέπει.
Επίσης, η άσκηση δεν σημαίνει ότι όποιος κινείται δεν θα νοσήσει ή δεν θα υποτροπιάσει. Ο καρκίνος επηρεάζεται από τη βιολογία, τα γονίδια, το περιβάλλον, τις συνήθειες ζωής και συχνά από παράγοντες που δεν μπορούν να ελεγχθούν. Η άσκηση μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο, όχι να τον μηδενίσει.
Η αξία της σταθερής και ασφαλούς κίνησης
Το βασικό μήνυμα δεν είναι ότι οι ασθενείς πρέπει να κάνουν υπερβολική ή εξαντλητική άσκηση. Δεν απαιτούνται μαραθώνιοι, ακραίες προσπάθειες ή πολύωρα προγράμματα γυμναστηρίου.
Αυτό που φαίνεται να έχει μεγαλύτερη σημασία είναι η σταθερή, τακτική κίνηση, προσαρμοσμένη στις δυνατότητες, στη φυσική κατάσταση και στο στάδιο ανάρρωσης κάθε ανθρώπου. Γρήγορο περπάτημα, ποδήλατο, κολύμπι, ασκήσεις με αντιστάσεις, ανέβασμα σκάλας ή μικρά διαστήματα κίνησης μέσα στην ημέρα μπορούν να αποτελέσουν ένα ασφαλές και ρεαλιστικό ξεκίνημα.
Για ανθρώπους που αναρρώνουν από χειρουργείο ή χημειοθεραπεία, το πρόγραμμα πρέπει να είναι εξατομικευμένο, σταδιακό και ασφαλές. Ιδανικά, σχεδιάζεται με τη σύμφωνη γνώμη του ογκολόγου και, όπου χρειάζεται, με τη βοήθεια φυσικοθεραπευτή ή ειδικού στην άσκηση για ασθενείς με καρκίνο.
Η άσκηση χρειάζεται σωστή “συνταγογράφηση”
Στη μελέτη CHALLENGE, τα μυοσκελετικά προβλήματα ήταν πιο συχνά στην ομάδα της άσκησης. Το στοιχείο αυτό δεν ακυρώνει το όφελος, αλλά υπενθυμίζει ότι η άσκηση αποτελεί παρέμβαση και χρειάζεται σοβαρό σχεδιασμό.
Η σωστή ένταση, η προθέρμανση, η αποκατάσταση, η προσαρμογή στις δυνατότητες του ασθενούς και η αποφυγή απότομων επιβαρύνσεων είναι απαραίτητα στοιχεία. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται οι ασθενείς με αναιμία, νευροπάθεια, καρδιολογικά προβλήματα, οστικές μεταστάσεις, σοβαρή κόπωση ή πρόσφατη χειρουργική επέμβαση.
Η άσκηση πρέπει να ενθαρρύνεται, αλλά όχι να επιβάλλεται με τρόπο άκριτο. Όπως κάθε παρέμβαση στην ογκολογική φροντίδα, χρειάζεται αξιολόγηση, καθοδήγηση και παρακολούθηση.
Νέα εποχή στην ογκολογική φροντίδα
Η ογκολογία μπαίνει πλέον σε μια νέα εποχή, όπου η άσκηση δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως μια καλή συνήθεια «αν υπάρχει χρόνος». Για τουλάχιστον έναν συχνό καρκίνο, τον καρκίνο του παχέος εντέρου μετά τη θεραπεία, υπάρχουν πλέον ισχυρές αποδείξεις ότι μπορεί να επηρεάσει την έκβαση.
Για πολλούς άλλους καρκίνους, τα στοιχεία παραμένουν κυρίως παρατηρητικά, αλλά είναι σταθερά και βιολογικά πειστικά. Το μήνυμα για τους ασθενείς και τα συστήματα υγείας είναι σαφές: η κίνηση πρέπει να ενταχθεί πιο οργανωμένα στη φροντίδα μετά τη διάγνωση και τη θεραπεία.
Η άσκηση δεν είναι πανάκεια. Είναι όμως ένα διαθέσιμο, σχετικά απλό και ισχυρό εργαλείο που μπορεί να βελτιώσει τη ζωή των ασθενών και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να συμβάλει και στην καλύτερη πορεία της νόσου.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Αρτηριακή πίεση: Οι μορφές άσκησης με τα μεγαλύτερα οφέλη
Εμβόλια mRNA κατά του καρκίνου: Η υπόσχεση της εξατομικευμένης ιατρικής
