Η υποκινητικότητα αναδεικνύεται σε έναν από τους πιο υποτιμημένους κινδύνους για τη δημόσια υγεία, καθώς συνδέεται με εκατομμύρια θανάτους κάθε χρόνο και με βαρύ οικονομικό κόστος για τα συστήματα υγείας.
Στην Ελλάδα, τα στοιχεία του Ευρωβαρόμετρου δείχνουν μια ιδιαίτερα ανησυχητική εικόνα: το 68% των πολιτών δηλώνει ότι δεν γυμνάζεται, ενώ το 53% δεν συμμετέχει ούτε σε άλλες μορφές φυσικής δραστηριότητας, όπως περπάτημα, ποδήλατο, χορός ή κηπουρική.
Η «σιωπηλή» επιδημία της αδράνειας
Η σωματική αδράνεια δεν αποτελεί απλώς ζήτημα τρόπου ζωής. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας την κατατάσσει στους βασικούς παράγοντες κινδύνου για μη μεταδιδόμενα νοσήματα και θνησιμότητα, ενώ παλαιότερες αναφορές του Οργανισμού τη χαρακτηρίζουν ως τον τέταρτο σημαντικότερο παράγοντα κινδύνου για τη μη μεταδιδόμενη νοσηρότητα διεθνώς.
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική αν ληφθεί υπόψη ότι, σύμφωνα με τον ΠΟΥ, 4 έως 5 εκατομμύρια θάνατοι τον χρόνο θα μπορούσαν να αποτραπούν εάν ο παγκόσμιος πληθυσμός ήταν σωματικά πιο ενεργός. Παράλληλα, σχεδόν ένας στους τρεις ενήλικες παγκοσμίως, δηλαδή περίπου 1,8 δισεκατομμύρια άνθρωποι, δεν καλύπτει τις ελάχιστες συστάσεις φυσικής δραστηριότητας.
Οι Έλληνες στη δεύτερη χειρότερη θέση της Ευρώπης
Το Ευρωβαρόμετρο του 2022 αποτυπώνει με σαφήνεια το ελληνικό πρόβλημα. Η Ελλάδα βρίσκεται στη δεύτερη χειρότερη θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς τη μη συμμετοχή σε άσκηση ή αθλητική δραστηριότητα, πίσω μόνο από την Πορτογαλία. Συγκεκριμένα, το 73% των Πορτογάλων, το 68% των Ελλήνων και το 65% των Πολωνών δηλώνουν ότι δεν ασκούνται ποτέ ή δεν παίζουν κάποιο άθλημα.
Το στοιχείο γίνεται βαρύτερο, καθώς η εικόνα δεν περιορίζεται στην οργανωμένη άθληση. Σύμφωνα με την ίδια αποτύπωση, 53% των Ελλήνων δηλώνει ότι δεν κάνει ούτε άλλη φυσική δραστηριότητα, όπως περπάτημα, ποδήλατο ή καθημερινές δραστηριότητες που απαιτούν κίνηση. Με άλλα λόγια, το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τη σχέση των πολιτών με το γυμναστήριο ή τον αθλητισμό, αλλά τη συνολική καθιστική οργάνωση της καθημερινότητας.
Μια νέα γενιά υποκινητικών παιδιών
Ο δρ. Βασίλειος Γεροδήμος, καθηγητής Προπονητικής στο Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, επισημαίνει ότι η μείωση της σωματικής δραστηριότητας στα παιδιά συνδέεται με την αύξηση των σχολικών και εξωσχολικών υποχρεώσεων, την υιοθέτηση πρόχειρης και γρήγορης διατροφής και την ενίσχυση καθιστικών συνηθειών, όπως η πολύωρη τηλεθέαση και η χρήση οθονών.
Η συνέπεια είναι η διαμόρφωση μιας γενιάς παιδιών που κινείται λιγότερο, τρώει χειρότερα και εκτίθεται νωρίτερα σε παράγοντες κινδύνου. Παχυσαρκία, αναπνευστικά προβλήματα, ορθοσωμικές διαταραχές και μεταβολικές επιβαρύνσεις εμφανίζονται όλο και συχνότερα ως μέρος ενός τρόπου ζωής που υποβαθμίζει τη σωματική και ψυχική υγεία από μικρή ηλικία.
Τι έδειξε η μελέτη στη Δυτική Θεσσαλία
Από μελέτη του Εργαστηρίου Προπονητικής του ΤΕΦΑΑ του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, με υπεύθυνους τον δρα Βασίλειο Γεροδήμο και τη δρα Κωνσταντίνα Καρατράντου, σε 800 μαθητές δημοτικού, γυμνασίου και λυκείου στη Δυτική Θεσσαλία, προκύπτει ότι το πρόβλημα ξεκινά νωρίς και επιδεινώνεται με την ηλικία.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, το 43,9% των παιδιών δημοτικού, το 42% των μαθητών γυμνασίου και το 40% των μαθητών λυκείου καταγράφονται ως υπέρβαρα ή παχύσαρκα. Παράλληλα, η μη οργανωμένη φυσική δραστηριότητα μειώνεται κατά 8% στο γυμνάσιο και κατά 19% στο λύκειο, ενώ η οργανωμένη άσκηση υποχωρεί κατά 15% στο γυμνάσιο και κατά 28% στο λύκειο.
Το πιο ανησυχητικό εύρημα είναι ότι η μείωση της κίνησης δεν εμφανίζεται μόνη της. Συνοδεύεται από αύξηση ανθυγιεινών συμπεριφορών, όπως η συχνότερη κατανάλωση γλυκών, αναψυκτικών και γρήγορου φαγητού. Έτσι, η υποκινητικότητα συνδυάζεται με διατροφικές επιλογές που ενισχύουν τον κίνδυνο παχυσαρκίας και καρδιομεταβολικών προβλημάτων.
Γιατί η άσκηση λειτουργεί ως «φάρμακο» πρόληψης
Η δρ. Κωνσταντίνα Καρατράντου, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο ΤΕΦΑΑ του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, τονίζει ότι η άσκηση και η αυξημένη φυσική δραστηριότητα μπορούν να βελτιώσουν ουσιαστικά τη σωματική και ψυχική υγεία. Στα παιδιά και στους εφήβους, τα οφέλη αφορούν τη λειτουργία του καρδιοαναπνευστικού, του μυϊκού και του σκελετικού συστήματος, αλλά και δείκτες όπως η σύσταση σώματος και το λιπιδαιμικό προφίλ.
Ο ΠΟΥ αναφέρει ότι η τακτική φυσική δραστηριότητα μειώνει τον κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου και εγκεφαλικού κατά 19%, διαβήτη κατά 17% και κατάθλιψης ή άνοιας κατά 28% έως 32%. Επιπλέον, η καθιστική συμπεριφορά συνδέεται με αυξημένη θνησιμότητα, καρδιαγγειακά νοσήματα, καρκίνο και σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 στους ενήλικες, ενώ στα παιδιά σχετίζεται με αυξημένη λιπώδη μάζα, χαμηλότερη καρδιομεταβολική υγεία και χειρότερη φυσική κατάσταση.
Πόση άσκηση χρειάζονται παιδιά και έφηβοι
Οι οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας προβλέπουν ότι τα παιδιά και οι έφηβοι 5 έως 17 ετών πρέπει να κάνουν κατά μέσο όρο τουλάχιστον 60 λεπτά μέτριας έως έντονης φυσικής δραστηριότητας την ημέρα. Επιπλέον, χρειάζονται δραστηριότητες που ενισχύουν τους μυς και τα οστά τουλάχιστον τρεις φορές την εβδομάδα.
Οι ειδικοί στην Ελλάδα ζητούν ακόμη πιο ενεργή ένταξη της κίνησης στην καθημερινότητα των παιδιών. Η μη οργανωμένη δραστηριότητα, όπως το περπάτημα, το παιχνίδι, το ποδήλατο και η αυθόρμητη κίνηση στο σχολείο ή στη γειτονιά, πρέπει να λειτουργεί συμπληρωματικά προς την οργανωμένη άσκηση υπό καθοδήγηση εκπαιδευμένων επαγγελματιών.
Το σχολείο ως πεδίο πρόληψης
Το ενδιαφέρον των επιστημόνων στρέφεται πλέον στην εκπαίδευση, καθώς στο σχολικό περιβάλλον συγκεντρώνεται σχεδόν το σύνολο της νέας γενιάς. Εκεί μπορούν να θεμελιωθούν συμπεριφορές που θα ακολουθούν τα παιδιά σε όλη τη ζωή τους: καθημερινή άσκηση, υγιεινή διατροφή, αποφυγή καπνίσματος, αλκοόλ και άλλων επιβαρυντικών συνηθειών.
Ωστόσο, όπως επισημαίνουν οι καθηγητές του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, στην Ελλάδα δεν υπάρχει ολοκληρωμένο εθνικό σχέδιο δράσης για την καθημερινή φυσική δραστηριότητα στο σχολείο. Οι αποσπασματικές δράσεις έχουν περιορισμένη αποτελεσματικότητα, ενώ το αίτημα για καθημερινή άσκηση των παιδιών στο σχολικό πρόγραμμα παραμένει εκτός ουσιαστικής πολιτικής προτεραιότητας.
Μικρές αλλαγές με μεγάλο όφελος
Η αντιμετώπιση της υποκινητικότητας δεν απαιτεί πάντα ακριβές ή σύνθετες λύσεις. Τα παιδιά μπορούν να περπατούν ή να πηγαίνουν με ποδήλατο στο σχολείο όπου αυτό είναι ασφαλές, να αξιοποιούν τα διαλείμματα για παιχνίδι και κίνηση, να συμμετέχουν ενεργά στις αθλητικές δραστηριότητες και να επιλέγουν ένα άθλημα που τους ταιριάζει.
Το ίδιο ισχύει και για τους ενήλικες. Περισσότερο περπάτημα, λιγότερη καθιστική διάρκεια, σκάλες αντί για ασανσέρ, μικρά διαλείμματα κίνησης μέσα στην ημέρα και σταθερή εβδομαδιαία άσκηση μπορούν να αλλάξουν ουσιαστικά τον κίνδυνο. Το κρίσιμο μήνυμα του ΠΟΥ είναι απλό: κάθε κίνηση μετράει και οποιαδήποτε φυσική δραστηριότητα είναι καλύτερη από την πλήρη αδράνεια.
Ένα πρόβλημα δημόσιας υγείας, όχι ατομικής ευθύνης μόνο
Η υποκινητικότητα δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με συμβουλές προς τους πολίτες. Χρειάζονται ασφαλείς πόλεις για περπάτημα και ποδήλατο, οργανωμένα σχολικά προγράμματα, προσβάσιμοι χώροι άθλησης, ενημέρωση των οικογενειών και σύνδεση της πρόληψης με την πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας.
Για την Ελλάδα, τα στοιχεία αποτελούν προειδοποίηση. Όταν η πλειονότητα του πληθυσμού δεν ασκείται και τα παιδιά εμφανίζουν από νωρίς υψηλά ποσοστά υπερβάλλοντος βάρους, η υποκινητικότητα μετατρέπεται σε χρόνιο φορτίο για την κοινωνία, την υγεία και την οικονομία. Η απάντηση δεν μπορεί να είναι αποσπασματική. Πρέπει να ξεκινήσει από το σχολείο, να συνεχιστεί στην οικογένεια και να στηριχθεί από δημόσιες πολιτικές που κάνουν την κίνηση εύκολη, ασφαλή και καθημερινή.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Παχυσαρκία: Καθηγητής εξηγεί για την απειλή και τον Homo cafeterius
Παιδική παχυσαρκία: Στην 6η χειρότερη θέση διεθνώς η Ελλάδα
