Το TikTok φαίνεται να τροφοδοτεί μια νέα υποκουλτούρα γύρω από τα παράνομα vapes στους εφήβους, σύμφωνα με μελέτη του University of East Anglia. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι νέοι είναι πολύ πιθανότερο να συναντήσουν στα social media περιεχόμενο που παρουσιάζει το παράνομο άτμισμα ως φυσιολογικό, αστείο ή ακίνδυνο, παρά σαφή και ελκυστική ενημέρωση για τους κινδύνους.
Η μελέτη, με τίτλο «#NoIDVape: A content analysis of illicit vape messaging in young people’s information sources», δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Addiction και έρχεται σε μια κρίσιμη στιγμή για τη Βρετανία, λίγες εβδομάδες μετά τη βασιλική επικύρωση του Tobacco and Vapes Act 2026.
Το βασικό συμπέρασμα των ερευνητών είναι ότι η νομοθεσία από μόνη της δεν αρκεί. Όταν οι πλατφόρμες βίντεο εκθέτουν τους νέους σε μη ρυθμισμένο και παραπλανητικό περιεχόμενο, η προστασία της δημόσιας υγείας απαιτεί και ισχυρή ψηφιακή στρατηγική.
Ακριβής πληροφόρηση στο Google, αλλά λιγότερο ελκυστική για τους νέους
Η Dr. Emma Ward, από το Norwich Medical School του UEA, σημειώνει ότι οι νέοι λαμβάνουν πολύ διαφορετικά μηνύματα για τα παράνομα vapes, ανάλογα με το πού αναζητούν πληροφορίες στο διαδίκτυο.
Οι ιστοσελίδες υγείας και εκπαίδευσης συνήθως παρέχουν ακριβή και καλοπροαίρετη ενημέρωση για το άτμισμα γενικά. Ωστόσο, σύμφωνα με τους ερευνητές, υπάρχει πολύ λιγότερο διαθέσιμο υλικό ειδικά για το παράνομο άτμισμα, τις συσκευές χωρίς έλεγχο, την παράκαμψη ηλικιακών περιορισμών και τις πρακτικές προώθησης που στοχεύουν τους εφήβους.
Αντίθετα, το περιεχόμενο στο TikTok είναι πολύ λιγότερο ρυθμισμένο και συχνά παρουσιάζει τα παράνομα προϊόντα ως συνηθισμένα, επιθυμητά ή μέρος μιας νεανικής κουλτούρας. Αυτό ακριβώς το χάσμα, ανάμεσα στην αξιόπιστη αλλά λιγότερο ελκυστική πληροφόρηση και στο άμεσο, ψυχαγωγικό περιεχόμενο των social media, ανησυχεί τους ερευνητές.
Hashtags, bundles και παράκαμψη ηλικιακών ελέγχων
Η μελέτη ανέλυσε περιεχόμενο από Google και TikTok, ώστε να αποτυπώσει τι μπορεί να συναντήσει ένας νέος όταν ψάχνει πληροφορίες για το άτμισμα στο διαδίκτυο.
Οι ερευνητές εξέτασαν τις πρώτες έξι σελίδες αποτελεσμάτων στο Google για σχετικές αναζητήσεις, ενώ στο TikTok ανέλυσαν περιεχόμενο με δημοφιλή hashtags που συνδέονται με παράνομα vapes, όπως #noIDvape και #puffbundles.
Η Eleanor Bray, Research Associate στη School of Psychology του UEA, ανέφερε ότι η σύγκριση ανάμεσα στα αποτελέσματα του Google και στο περιεχόμενο του TikTok βοήθησε την ομάδα να δει τη διαφορά ανάμεσα στην επίσημη ενημέρωση υγείας και στο ανεπίσημο περιεχόμενο που οι νέοι καταναλώνουν καθημερινά.
Το πιο ανησυχητικό εύρημα ήταν ότι σε ορισμένα βίντεο τα παράνομα προϊόντα όχι μόνο εμφανίζονταν ως φυσιολογικά, αλλά και προωθούνταν ενεργά μέσα από «πακέτα» ή «bundles», τα οποία θύμιζαν καλλυντικά ή γλυκίσματα.
Το marketing που κάνει τα παράνομα vapes να μοιάζουν αθώα
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ορισμένοι πωλητές προβάλλουν παράνομες συσκευές ως μέρος πακέτων με αισθητική που παραπέμπει σε προϊόντα ομορφιάς ή ζαχαρωτά. Σύμφωνα με τη μελέτη, αυτή η πρακτική δεν είναι τυχαία. Λειτουργεί ως τρόπος προσέλκυσης νεότερων χρηστών και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ως μέσο αποφυγής ή παράκαμψης της επαλήθευσης ηλικίας.
Η Dr. Ward χαρακτηρίζει αυτό το κατακερματισμένο online περιβάλλον ιδιαίτερα ανησυχητικό. Όταν η αξιόπιστη ενημέρωση είναι δύσκολο να εντοπιστεί ή δεν μοιάζει αρκετά ελκυστική, οι νέοι είναι πιθανό να στραφούν σε περιεχόμενο που τους τραβά περισσότερο την προσοχή, αλλά μπορεί να είναι παραπλανητικό.
Το πρόβλημα γίνεται πιο έντονο στις πλατφόρμες σύντομου βίντεο, όπου η ταχύτητα, το χιούμορ, οι τάσεις και η αισθητική υπερισχύουν συχνά της τεκμηριωμένης πληροφόρησης.
Γιατί η νέα νομοθεσία δεν αρκεί από μόνη της
Η εισαγωγή του Tobacco and Vapes Act 2026 στη Βρετανία σηματοδοτεί μια αυστηρότερη προσέγγιση απέναντι στα προϊόντα καπνού και ατμίσματος. Ωστόσο, οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι η ρύθμιση της αγοράς δεν μπορεί να πετύχει πλήρως εάν το ψηφιακό περιβάλλον συνεχίζει να κανονικοποιεί παράνομα προϊόντα.
Η Dr. Ward σημειώνει ότι τα ευρήματα έρχονται σε κρίσιμη στιγμή. Η νέα νομοθεσία μπορεί να περιορίσει την πρόσβαση και την προώθηση τέτοιων προϊόντων σε φυσικό ή εμπορικό επίπεδο, αλλά δεν αντιμετωπίζει αυτομάτως την ταχύτητα με την οποία διακινείται σχετικό περιεχόμενο στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης.
Η έκθεση των εφήβων σε τέτοιο υλικό μπορεί να δημιουργήσει την εντύπωση ότι τα παράνομα vapes είναι διαδεδομένα, κοινωνικά αποδεκτά ή ακόμη και ασφαλή. Αυτή η κανονικοποίηση είναι ακριβώς το στοιχείο που οι ερευνητές θεωρούν επικίνδυνο.
Οι νέοι χρειάζονται ενημέρωση εκεί όπου ήδη βρίσκονται
Η ερευνητική ομάδα δεν προτείνει την απομάκρυνση από τα social media. Αντίθετα, υποστηρίζει ότι οι πλατφόρμες πρέπει να γίνουν μέρος της λύσης.
Η Eleanor Bray τονίζει ότι τα μηνύματα δημόσιας υγείας έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να λειτουργήσουν όταν σχεδιάζονται μαζί με τους νέους και για τις πλατφόρμες που εκείνοι ήδη χρησιμοποιούν. Αυτό σημαίνει ότι η ενημέρωση δεν πρέπει να είναι μόνο ακριβής. Πρέπει να είναι προσβάσιμη, κατανοητή, ελκυστική και σχετική με την καθημερινότητα των εφήβων.
Η κλασική ανακοίνωση σε μια επίσημη ιστοσελίδα υγείας μπορεί να είναι σωστή, αλλά δεν αρκεί όταν ανταγωνίζεται βίντεο που χρησιμοποιούν χιούμορ, εικόνα, μουσική και αλγόριθμους για να φτάσουν σε χιλιάδες νέους μέσα σε λίγες ώρες.
Η ανάγκη για νέα ψηφιακή στρατηγική δημόσιας υγείας
Η μελέτη δείχνει ότι η δημόσια υγεία πρέπει να κινηθεί πιο ενεργά μέσα στο ψηφιακό οικοσύστημα των εφήβων. Δεν αρκεί να υπάρχουν σωστές πληροφορίες. Πρέπει να μπορούν να εντοπίζονται εύκολα, να ανταγωνίζονται το παραπλανητικό περιεχόμενο και να απαντούν ευθέως στις απορίες των νέων.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η συμμετοχή των ίδιων των νέων στον σχεδιασμό των μηνυμάτων. Στη μελέτη συμμετείχε Patient and Public Involvement and Engagement Representative με προσωπική εμπειρία ατμίσματος, ώστε τα ευρήματα να αντανακλούν καλύτερα τις πραγματικές εμπειρίες και ανάγκες των εφήβων.
Αυτό το στοιχείο δείχνει ότι η αποτελεσματική πρόληψη δεν μπορεί να σχεδιάζεται μόνο από ειδικούς σε γραφεία. Χρειάζεται επαφή με τον τρόπο που οι νέοι μιλούν, αναζητούν, μοιράζονται και επηρεάζονται στο διαδίκτυο.
Το κρίσιμο μήνυμα της μελέτης
Η μελέτη του University of East Anglia αναδεικνύει ένα ευρύτερο πρόβλημα: οι έφηβοι δεν ενημερώνονται μόνο από επίσημες πηγές. Ενημερώνονται, επηρεάζονται και κοινωνικοποιούνται μέσα από πλατφόρμες όπου το παράνομο ή επικίνδυνο περιεχόμενο μπορεί να εμφανιστεί ως αστείο, μοντέρνο ή ακίνδυνο.
Η αντιμετώπιση του παράνομου ατμίσματος δεν μπορεί να περιοριστεί σε νόμους, απαγορεύσεις και ελέγχους. Χρειάζεται και ένας νέος τρόπος επικοινωνίας, ικανός να φτάσει στους νέους εκεί όπου ήδη βρίσκονται.
Το μήνυμα των ερευνητών είναι σαφές: για να προστατευθούν οι έφηβοι, η ενημέρωση πρέπει να γίνει όχι μόνο επιστημονικά ορθή, αλλά και ψηφιακά ανταγωνιστική.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Κάπνισμα και άτμισμα: Το 38% των ενηλίκων χρησιμοποιεί προϊόντα καπνού ή νικοτίνης
Ανησυχητική αύξηση καπνίσματος και ατμίσματος στους εφήβους
