Οι ήπιοι χειμώνες και οι υψηλότερες θερμοκρασίες μετατρέπουν τα κουνούπια από εποχική ενόχληση σε μόνιμη απειλή για τη δημόσια υγεία. Στην Ελλάδα, η δραστηριότητά τους επεκτείνεται πλέον σχεδόν σε όλη τη διάρκεια του έτους, αυξάνοντας τον κίνδυνο μετάδοσης νοσημάτων όπως ο ιός του Δυτικού Νείλου.
Οι υψηλές θερμοκρασίες, οι ήπιοι χειμώνες και οι έντονες βροχοπτώσεις δημιουργούν ολοένα και πιο ευνοϊκές συνθήκες για την εξάπλωση των κουνουπιών. Με την υπερθέρμανση του πλανήτη να αποτελεί μία από τις πιο ορατές συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, τα κουνούπια εμφανίζονται πλέον σε περιοχές που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν απαλλαγμένες από αυτά, όπως η Ισλανδία, όπου καταγράφηκε για πρώτη φορά το είδος Culiseta annulata.
Όπως εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο δρ Αντώνιος Μιχαηλάκης, ερευνητής–εντομολόγος στο Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο και αναπληρωματικό μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου του ΕΟΔΥ, τα έντομα αντιλαμβάνονται με εξαιρετική ακρίβεια ακόμη και μικρές μεταβολές της θερμοκρασίας. Η ικανότητα αυτή λειτουργεί ως μηχανισμός επιβίωσης και εξηγεί γιατί το στερεότυπο ότι «τα κουνούπια εξαφανίζονται τον χειμώνα» δεν ισχύει πλέον.
Πώς η θερμοκρασία καθορίζει τον βιολογικό τους κύκλο
Ο βιολογικός κύκλος των κουνουπιών εξαρτάται άμεσα από τη θερμοκρασία. Οι έντονες βροχοπτώσεις, σε συνδυασμό με θερμοκρασίες άνω των 30°C, δημιουργούν ιδανικές συνθήκες για ραγδαία αύξηση των πληθυσμών τους. Στη Μεσόγειο, σύμφωνα με τους επιστήμονες, οδεύουμε πλέον προς δωδεκάμηνη δραστηριότητα των εντόμων, γεγονός που αυξάνει σημαντικά και τον κίνδυνο νοσημάτων.
Ιδιαίτερα στην Ελλάδα, οι ήπιοι χειμώνες επιτρέπουν στο κουνούπι όχι μόνο να επιβιώνει, αλλά και να συνεχίζει τον κύκλο του. Ακόμη και σε περιόδους έντονου ψύχους, όπως χιονοπτώσεις στην Αττική, παγίδες έχουν καταγράψει συνεχιζόμενη δραστηριότητα του Culex pipiens, του κύριου διαβιβαστή του ιού του Δυτικού Νείλου.
Όταν προσαρμόζονται και οι ιοί
Η ανησυχία των επιστημόνων δεν περιορίζεται στα κουνούπια, αλλά επεκτείνεται και στους ιούς που μεταδίδουν. Έρευνες έχουν δείξει ότι ο ιός του Δυτικού Νείλου ανιχνεύθηκε σε κουνούπια ακόμη και κατά τους χειμερινούς μήνες, γεγονός που υποδηλώνει ότι προσαρμόζεται και ο ίδιος στις νέες κλιματικές συνθήκες.
Αυτό αλλάζει τα επιχειρησιακά δεδομένα της δημόσιας υγείας, καθώς η περίοδος επιτήρησης και πρόληψης ενδέχεται να ξεκινά πλέον νωρίτερα από ό,τι στο παρελθόν. Επιπλέον, η παρουσία του ιού επηρεάζει έμμεσα και το σύστημα αιμοδοσίας, καθώς μπορεί να μεταδοθεί μέσω μετάγγισης αίματος.
Το κουνούπι-τίγρης και οι νέες απειλές
Πέρα από το κοινό κουνούπι, στην Ελλάδα έχει εγκατασταθεί και το Ασιατικό κουνούπι τίγρης (Aedes albopictus), το οποίο δραστηριοποιείται κυρίως την ημέρα και αποτελεί δυνητικό φορέα ιών όπως Dengue, Chikungunya και Zika. Αν και μέχρι σήμερα τα περισσότερα κρούσματα είναι εισαγόμενα, οι ήπιοι χειμώνες έχουν παρατείνει τη δραστηριότητά του ακόμη και μέχρι τον Ιανουάριο.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και το Aedes aegypti, το κουνούπι του κίτρινου πυρετού, το οποίο έχει εμφανιστεί σε γειτονικές χώρες. Αν και δεν έχει εντοπιστεί ακόμη στην Ελλάδα, έχουν ήδη ληφθεί προληπτικά μέτρα μέσω αυστηρών πρωτοκόλλων σε πτήσεις από περιοχές υψηλού κινδύνου.
Κόστος, ανισότητες και πίεση στο σύστημα
Η παρατεταμένη παρουσία των κουνουπιών έχει και οικονομικές επιπτώσεις. Τα νοικοκυριά επιβαρύνονται με αυξημένα έξοδα προστασίας, ενώ δήμοι και περιφέρειες καλούνται να επεκτείνουν τα προγράμματα καταπολέμησης πέρα από τους παραδοσιακούς θερινούς μήνες.
Παράλληλα, κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες, όπως κακές υποδομές, στάσιμα νερά και ανεπαρκής διαχείριση απορριμμάτων, ευνοούν την ανάπτυξη μεγάλων πληθυσμών κουνουπιών, δημιουργώντας ανισότητες μεταξύ περιοχών.
Μια αλυσίδα που πρέπει να λειτουργήσει
Η αντιμετώπιση της νέας πραγματικότητας απαιτεί συνεργασία κράτους, αυτοδιοίκησης και πολιτών. Όπως τονίζουν οι ειδικοί, αν ένας κρίκος της αλυσίδας δεν λειτουργήσει, το αποτέλεσμα χάνεται. Η εκπαίδευση και η ενημέρωση των πολιτών, ακόμη και σε επίπεδο γειτονιάς, αποτελούν κρίσιμα εργαλεία για τον περιορισμό του φαινομένου.
Σε έναν πλανήτη που θερμαίνεται, τα κουνούπια προσαρμόζονται γρηγορότερα από τις κοινωνίες. Το ερώτημα δεν είναι αν θα τα συναντάμε και τον χειμώνα, αλλά πόσο έτοιμοι είμαστε να διαχειριστούμε τις υγειονομικές συνέπειες αυτής της νέας πραγματικότητας.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Ποιους προτιμούν τα κουνούπια – Η σύνδεση με μπύρα και… σεξ
Αύξηση στις ασθένειες που μεταδίδονται από κουνούπια – Νέο ρεκόρ
