Οι κυβερνήσεις υψώνουν ηλικιακά τείχη απέναντι στα social media, όμως το πραγματικό ερώτημα παραμένει ανοιχτό. Προστατεύουν πράγματι τα παιδιά ή απλώς μεταθέτουν το πρόβλημα χωρίς να αγγίζουν τον αλγοριθμικό πυρήνα του;
- Γράφει ο Κοσμάς Ζακυνθινός
«Αποφασίσαμε να προχωρήσουμε σε κάτι δύσκολο, αλλά απαραίτητο. Να απαγορεύσουμε την πρόσβαση στα social media σε παιδιά κάτω των 15 ετών» αναφέρει ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, στο βίντεο που ανήρτησε.
Όπως αναφέρει ο πρωθυπουργός, η ρύθμιση θα έρθει μέσα στο καλοκαίρι του 2026 και θα τεθεί σε εφαρμογή την 1η Ιανουαρίου του 2027.
«Η Ελλάδα θα ανήκει στις πρώτες χώρες που θα πάρει μία τέτοια πρωτοβουλία. Είμαι σίγουρος όμως ότι δεν θα είναι και η τελευταία. Στόχος μας είναι να πιέσουμε και την Ευρωπαϊκή Ένωση προς αυτή την κατεύθυνση» σημειώνει μεταξύ άλλων ο κ. Μητσοτάκης.
Ολόκληρο το μήνυμα του Κυριάκου Μητσοτάκη:
Τώρα που έχω την προσοχή σας, παιδιά γειά σας.
Αυτό το βίντεο δεν θα είναι ούτε #top ούτε #viral, υπάρχει όμως σοβαρός λόγος που θέλω να σας πω κάτι από εδώ.
Θέλω να σας μιλήσω ειλικρινά. Τα τελευταία χρόνια μιλάω με πολλούς γονείς και όλοι μου λένε περίπου το ίδιο πράγμα: Ότι το παιδί τους δεν κοιμάται καλά, αγχώνεται εύκολα, είναι συνεχώς στο κινητό.
Μιλάω όμως με πολλές και με πολλούς από εσάς! Πολλά παιδιά μου λένε ότι κουράζονται από τη σύγκριση, από τα σχόλια, από την πίεση να είναι συνέχεια εκεί.
Η επιστήμη είναι σαφής: Όταν ένα παιδί περνά ώρες μπροστά στην οθόνη το μυαλό δεν ξεκουράζεται. Γι’ αυτό και αποφασίσαμε να προχωρήσουμε σε κάτι δύσκολο, αλλά απαραίτητο. Να απαγορεύσουμε την πρόσβαση στα social media σε παιδιά κάτω των 15 ετών. Η ρύθμιση θα έρθει μέσα στο καλοκαίρι του 2026 και θα τεθεί σε εφαρμογή την 1η Ιανουαρίου του 2027. Η Ελλάδα θα ανήκει στις πρώτες χώρες που θα πάρει μια τέτοια πρωτοβουλία. Και είμαι σίγουρος όμως, ότι δεν θα είναι και η τελευταία. Στόχος μας είναι να πιέσουμε και την ΕΕ προς αυτή την κατεύθυνση. Τώρα είμαι σίγουρος ότι πολλοί μικρότεροι θα θυμώσετε μαζί μου. Αν ήμουν στην ηλικία σας ίσως το ίδιο θα ένιωθα κι εγώ. Αλλά ο ρόλος μας και ο δικός μου, δεν είναι να είμαστε πάντα ευχάριστοι. Αλλά κι ακόμα αν σήμερα διαφωνείτε, θέλω απλά να το σκεφτείτε και να το συζητήσετε με τις φίλες σας και τους φίλους σας. Αν κάτι μας κάνει να αισθανόμαστε πιο αγχωμένοι, χειρότερα, λιγότερο καλοί από αυτό που πραγματικά είμαστε, τότε ίσως αξίζει να μπει ένα φρένο. Ο στόχος μας δεν είναι να σας απομακρύνουμε από την τεχνολογία η οποία μπορεί να είναι πηγή έμπνευσης, πηγή γνώσης, πηγή δημιουργίας.
Ο εθιστικός όμως σχεδιασμός ορισμένων εφαρμογών, το μοντέλο κέρδους που βασίζεται στη δική σας προσοχή, στον πόσο καιρό εσείς περνάτε μπροστά στην οθόνη του κινητού και στερεί και τη δική σας αθωότητα και ελευθερία, κάπου πρέπει να σταματήσει. Και θέλω να πω κάτι στους γονείς: Κανένας νόμος δεν μπορεί να αντικαταστήσει τη δικιά σας παρουσία. Η πολιτική αυτή είναι απλά ένα εργαλείο για να σας βοηθήσει. Ειλικρινά πιστεύω ότι σε λίγα χρόνια θα το δούμε όλοι ως κάτι θετικό και αυτονόητο».
Από τη θεωρία στην πράξη
Η συζήτηση για απαγόρευση των social media στους ανήλικους κάτω των 15 ετών περνά από τη θεωρία στην πράξη. Η Ελλάδα ανακοίνωσε περιορισμούς τη στιγμή που η Ευρώπη να αναζητά κοινή γραμμή. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο αν χρειάζονται όρια, αλλά αν αυτά αρκούν για να προστατεύσουν πραγματικά τα παιδιά.
Η ιδέα μιας καθαρής απαγόρευσης στα social media για τα παιδιά κάτω των 15 ετών κερδίζει έδαφος με ταχύτητα που δύσκολα περνά απαρατήρητη. Και η Ελλάδα βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της συζήτησης, καθώς η κυβέρνηση ανακοίνωσε τον περιορισμό πρόσβασης για παιδιά κάτω των 15, σε μια κίνηση που έρχεται να προστεθεί σε ένα διεθνές κύμα παρεμβάσεων για την προστασία των ανηλίκων στο ψηφιακό περιβάλλον. Σύμφωνα με το Reuters, η δημόσια πίεση ενισχύθηκε από την αύξηση περιστατικών διαδικτυακού εκφοβισμού, ενώ στην Ελλάδα καταγράφεται ήδη ισχυρή κοινωνική στήριξη σε πιο αυστηρά μέτρα.
Νομικές υποχρεώσεις των πλατφορμών
Το timing δεν είναι τυχαίο. Τα τελευταία δύο χρόνια, οι κυβερνήσεις δεν συζητούν πια μόνο για «ψηφιακή παιδεία» ή για «γονικό έλεγχο». Συζητούν για ηλικιακά όρια, για age verification, για νομικές υποχρεώσεις των πλατφορμών και για κυρώσεις όταν αυτές αδιαφορούν. Η Αυστραλία έχει ήδη προχωρήσει πιο μακριά από κάθε άλλη χώρα, επιβάλλοντας ελάχιστη ηλικία 16 ετών για λογαριασμούς σε age-restricted social media platforms. Το αυστραλιανό μοντέλο, μάλιστα, ρίχνει το βάρος στις ίδιες τις πλατφόρμες: δεν προβλέπει κυρώσεις για τα παιδιά ή τους γονείς τους, αλλά πρόστιμα που μπορεί να φτάσουν τα 49,5 εκατ. αυστραλιανά δολάρια για εταιρείες που δεν λαμβάνουν «εύλογα μέτρα» ώστε να αποτρέπουν λογαριασμούς ανηλίκων.
Η Γαλλία κινείται επίσης επιθετικά. Η Βουλή ενέκρινε τον Ιανουάριο νομοσχέδιο που απαγορεύει τα social media στους κάτω των 15, ενώ στα τέλη Μαρτίου η συζήτηση πέρασε και από τη Γερουσία. Ωστόσο, η γαλλική υπόθεση φωτίζει και το πιο δύσκολο σημείο της εξίσωσης: στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τέτοιες εθνικές πρωτοβουλίες πρέπει να συνυπάρξουν με το πλαίσιο του Digital Services Act, άρα το ερώτημα δεν είναι μόνο πολιτικό αλλά και νομικό, καθώς κάθε χώρα πρέπει να αποδείξει ότι το μέτρο της είναι συμβατό με το ευρωπαϊκό δίκαιο.
Κοινωνική ανησυχία
Το επιχείρημα υπέρ των περιορισμών ακούγεται όλο και πιο πειστικό επειδή στηρίζεται σε πραγματική κοινωνική ανησυχία. Τα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για την Ευρώπη δείχνουν ότι η προβληματική χρήση social media στους εφήβους αυξήθηκε από 7% το 2018 σε 11% το 2022. Το πρόβλημα, δηλαδή, δεν είναι θεωρητικό. Είναι μετρήσιμο, επεκτείνεται και συνδέεται με ευρύτερη επιβάρυνση της ψυχικής υγείας των νέων. Παράλληλα, έρευνες που αναδεικνύει και το healthpharma.gr δείχνουν ότι η προβληματική χρήση κινητού, social media και βιντεοπαιχνιδιών στην πρώιμη εφηβεία συσχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο ψυχικών διαταραχών και διαταραχών ύπνου.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι το πρόβλημα φαίνεται να ξεκινά όλο και νωρίτερα. Στο ελληνικό πλαίσιο, σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το Reuters από το Greek Safer Internet Centre, το 75% των παιδιών που χρησιμοποιούν social media είναι σε ηλικία δημοτικού. Το στοιχείο αυτό αλλάζει εντελώς τη φύση της συζήτησης. Δεν μιλάμε πια για εφήβους που δοκιμάζουν τα όριά τους σε ένα ανοιχτό ψηφιακό πεδίο, αλλά για παιδιά που συχνά δεν διαθέτουν ούτε την ψυχολογική ωριμότητα ούτε τα ανακλαστικά αυτοπροστασίας για να διαχειριστούν αλγοριθμικές πιέσεις, διαδικτυακή παρενόχληση, εκβιασμούς, ψευδείς ειδήσεις ή ρητορική μίσους.
Υπερβολική χρήση και ευεξία
Κι όμως, εδώ αρχίζουν οι σοβαρές ενστάσεις. Διότι η έρευνα δεν λέει ότι κάθε χρήση social media οδηγεί αυτομάτως σε βλάβη. Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο JAMA Pediatrics σε δείγμα άνω των 100.000 Αυστραλών μαθητών έδειξε μια πιο σύνθετη, μη γραμμική εικόνα: η υπερβολική χρήση συνδέεται με χειρότερη ευεξία, αλλά και η πλήρης αποχή δεν εμφανίζεται πάντα ως η βέλτιστη λύση, ειδικά σε μεγαλύτερες ηλικίες, όπου η μέτρια χρήση φάνηκε να συνδέεται με καλύτερα αποτελέσματα σε ορισμένες ομάδες. Με άλλα λόγια, το πρόβλημα δεν είναι απλώς η παρουσία στα social media, αλλά το είδος, η ένταση, το πλαίσιο και η ηλικία του χρήστη.
Από την άλλη πλευρά, νέα longitudinal μελέτη στο JAMA Network Open δίνει επιχειρήματα σε όσους ζητούν αυστηρότερη παρέμβαση. Σε παιδιά και εφήβους 9-12 ετών στις ΗΠΑ, η αύξηση της χρήσης social media συνδέθηκε διαχρονικά με μεταγενέστερη αύξηση των καταθλιπτικών συμπτωμάτων. Το εύρημα δεν λύνει οριστικά τη συζήτηση, αλλά ενισχύει την άποψη ότι τουλάχιστον στις μικρότερες ηλικίες το ψηφιακό φορτίο δεν είναι ουδέτερο και μπορεί να λειτουργεί ως επιβαρυντικός παράγοντας.
Πολιτική αντιπαράθεση
Εδώ ακριβώς βρίσκεται ο πυρήνας της πολιτικής αντιπαράθεσης. Οι υποστηρικτές της απαγόρευσης λένε ότι όταν η επιστήμη καταγράφει κίνδυνο και όταν η αγορά αποτυγχάνει να προστατεύσει τα παιδιά, το κράτος οφείλει να βάλει όριο. Οι επικριτές απαντούν ότι ένα ηλικιακό φράγμα, από μόνο του, δεν αγγίζει τη βασική πηγή του προβλήματος: τον τρόπο με τον οποίο οι πλατφόρμες είναι σχεδιασμένες ώστε να κρατούν τον χρήστη όσο το δυνατόν περισσότερο μέσα στο feed. Η UNICEF προειδοποιεί ακριβώς γι’ αυτό: οι ηλικιακοί περιορισμοί από μόνοι τους δεν αρκούν και η πραγματική προστασία πρέπει να ξεκινά από τη ρύθμιση των ίδιων των πλατφορμών, των αλγορίθμων, των εθιστικών λειτουργιών, του infinite scroll και της στοχευμένης ενίσχυσης προβληματικού περιεχομένου.
Αυτή η λογική αποκτά όλο και μεγαλύτερη βαρύτητα και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη δημοσιεύσει κατευθυντήριες γραμμές για την προστασία των ανηλίκων στο πλαίσιο του DSA και έχει παρουσιάσει πρωτότυπο age-verification app. Η κατεύθυνση των Βρυξελλών είναι σαφής: ναι στην προστασία των παιδιών, αλλά με εργαλεία που δεν φορτώνουν όλη την ευθύνη στην οικογένεια και δεν καταλήγουν σε μια εύκολη επίκληση της «ατομικής ευθύνης». Η συζήτηση μετατοπίζεται, έτσι, από το «να μπουν ή να μη μπουν τα παιδιά» στο «πώς είναι φτιαγμένος ο ψηφιακός χώρος μέσα στον οποίο μπαίνουν».
Πραγματικός έλεγχος
Το κρίσιμο, λοιπόν, δεν είναι αν μια απαγόρευση κάτω των 15 είναι αυστηρή ή επιεικής. Το κρίσιμο είναι αν μπορεί να εφαρμοστεί, αν δεν θα παρακαμφθεί μέσα σε λίγα λεπτά με ψευδή ηλικία ή χρήση ξένου λογαριασμού και αν θα συνοδευτεί από πραγματικό έλεγχο των επιχειρηματικών μοντέλων των πλατφορμών. Η εμπειρία της Αυστραλίας δείχνει ακριβώς ότι ακόμη και η πιο εμβληματική νομοθεσία χρειάζεται μηχανισμό επιβολής, σοβαρή age assurance και συνεχές regulatory pressure πάνω στις Big Tech εταιρείες.
Υπάρχει, τέλος, και μια πιο δύσκολη αλήθεια που οι κυβερνήσεις συχνά αποφεύγουν να συζητήσουν. Για πολλά παιδιά, ειδικά μετά τα πρώτα χρόνια της εφηβείας, τα social media δεν λειτουργούν μόνο ως πηγή κινδύνου αλλά και ως βασικός χώρος κοινωνικοποίησης, συμμετοχής και ένταξης. Γι’ αυτό και οργανισμοί όπως η 5Rights επιμένουν ότι οι περιορισμοί πρέπει να είναι κλιμακωτοί, ανάλογοι της ηλικίας και πάντως ενταγμένοι σε ένα ευρύτερο πακέτο προστασίας. Η απόλυτη απαγόρευση μπορεί να λειτουργεί πολιτικά ως ισχυρό μήνυμα, όμως από μόνη της δεν αρκεί για να παράξει ένα ασφαλές ψηφιακό περιβάλλον.
Η Ελλάδα, επομένως, μπαίνει τώρα σε μια συζήτηση που θα κρίνει πολλά περισσότερα από ένα ηλικιακό όριο. Αν το μέτρο που ετοιμάζεται εξαντληθεί σε έναν τίτλο περί «απαγόρευσης κάτω των 15», θα μοιάζει δυναμικό αλλά θα αποδειχθεί ελλιπές. Αν, αντίθετα, συνδυάσει αυστηρή επιτήρηση των πλατφορμών, αξιόπιστη επαλήθευση ηλικίας, ενίσχυση της γονικής υποστήριξης, σχολική εκπαίδευση για την ψηφιακή συμπεριφορά και συνεχή αξιολόγηση των επιπτώσεων, τότε ίσως αποτελέσει την αρχή μιας πραγματικής πολιτικής προστασίας των παιδιών. Και αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα σε μια εύκολη απαγόρευση και σε μια σοβαρή μεταρρύθμιση.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Κινητά και social media στην εφηβεία: Αυξημένος κίνδυνος κατάθλιψης
Παιδιά και social media: Το γαλλικό μοντέλο και οι διεθνείς περιορισμοί
