Νέα αμερικανική μελέτη καταγράφει απότομη άνοδο της παχυσαρκίας μέσα σε διάστημα 24 ετών. Το 2023, περίπου τέσσερις στους δέκα ενήλικες και ένας στους πέντε νέους κάτω των 20 ετών πληρούσαν τα σχετικά κριτήρια, ενώ η σοβαρή και η κοιλιακή παχυσαρκία αυξήθηκαν ακόμη ταχύτερα.
- Γράφει η Χριστίνα Χατζηπαλαμουτζή
Η παχυσαρκία συνεχίζει να εξαπλώνεται στις Ηνωμένες Πολιτείες, επηρεάζοντας πλέον μεγάλο μέρος του ενήλικου πληθυσμού και ένα ανησυχητικά υψηλό ποσοστό παιδιών και εφήβων.
Νέα ανάλυση, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Circulation της American Heart Association, δείχνει ότι η συχνότητα της παχυσαρκίας στους ενήλικες αυξήθηκε από 30% το 1999 σε 41% το 2023. Μέσα στην ίδια περίοδο, η κοιλιακή παχυσαρκία ανέβηκε από 48% σε 61%, ενώ η σοβαρή παχυσαρκία διπλασιάστηκε, από 5% σε 10%.
Τα ευρήματα δεν περιορίζονται στους ενηλίκους. Το 2023, περίπου το 20% των παιδιών και των νέων ηλικίας κάτω των 20 ετών πληρούσε τα κριτήρια της παχυσαρκίας. Η συνολική παχυσαρκία στους νέους αυξήθηκε κατά περίπου 30% από το 1999, η σοβαρή παχυσαρκία κατά 50%, ενώ η κοιλιακή παχυσαρκία τριπλασιάστηκε.
Η εικόνα που προκύπτει δεν αφορά μόνο το σωματικό βάρος. Αντανακλά μια βαθύτερη αλλαγή στη διατροφή, στη σωματική δραστηριότητα, στο περιβάλλον διαβίωσης και στις κοινωνικές συνθήκες που διαμορφώνουν την υγεία εκατομμυρίων ανθρώπων.
Άνοδος κατά 37% μέσα σε 24 χρόνια
Οι ερευνητές ανέλυσαν στοιχεία της αμερικανικής Εθνικής Έρευνας Υγείας και Διατροφής, της γνωστής NHANES, για την περίοδο από το 1999 έως το 2023.
Η ανάλυση περιέλαβε, ανά κύκλο της έρευνας, έναν διάμεσο αριθμό περίπου 8.687 συμμετεχόντων. Περίπου το ένα τρίτο ήταν παιδιά ή νέοι κάτω των 20 ετών και τα δύο τρίτα ενήλικες. Οι επιστήμονες εξέτασαν δημογραφικά, κλινικά και βιολογικά δεδομένα, καθώς και αντικειμενικές μετρήσεις βάρους, ύψους και περιφέρειας μέσης.
Συνολικά, η συχνότητα της παχυσαρκίας αυξήθηκε κατά 37% μέσα σε 24 χρόνια. Η άνοδος της κοιλιακής παχυσαρκίας έφθασε το 23%, ενώ η σοβαρή παχυσαρκία υπερδιπλασιάστηκε.
Το εύρος της μεταβολής δείχνει ότι οι ΗΠΑ δεν βρίσκονται αντιμέτωπες με μια πρόσκαιρη επιδείνωση, αλλά με μια μακροχρόνια και σταθερή τάση.
Τέσσερις στους δέκα ενηλίκους με παχυσαρκία
Το 2023, περίπου το 40% των ενηλίκων στις ΗΠΑ πληρούσε τα κριτήρια της παχυσαρκίας. Το αντίστοιχο ποσοστό το 1999 βρισκόταν κοντά στο 30%.
Η μελέτη όρισε την παχυσαρκία στους περισσότερους ενηλίκους ως δείκτη μάζας σώματος ίσο ή μεγαλύτερο από 30 κιλά ανά τετραγωνικό μέτρο. Για ορισμένους ασιατικούς πληθυσμούς χρησιμοποιήθηκαν διαφορετικά, φυλετικά προσαρμοσμένα όρια, καθώς ο καρδιομεταβολικός κίνδυνος μπορεί να εμφανιστεί σε χαμηλότερες τιμές BMI.
Οι ερευνητές όρισαν τη σοβαρή παχυσαρκία ως BMI ίσο ή μεγαλύτερο από 40. Η συγκεκριμένη κατηγορία συνδέεται με τον υψηλότερο κίνδυνο καρδιαγγειακών επιπλοκών και πρόωρου θανάτου.
Η κοιλιακή παχυσαρκία στο 61%
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η αύξηση της κοιλιακής παχυσαρκίας, δηλαδή της συσσώρευσης λίπους γύρω από τη μέση και τα εσωτερικά όργανα.
Το ποσοστό των ενηλίκων με κοιλιακή παχυσαρκία αυξήθηκε από 48% το 1999 σε 61% το 2023. Επομένως, σχεδόν έξι στους δέκα ενηλίκους εμφάνιζαν υπερβολική συγκέντρωση λίπους στην κοιλιακή περιοχή.
Το κοιλιακό ή σπλαχνικό λίπος δεν αποτελεί απλώς αισθητικό χαρακτηριστικό. Συνδέεται στενά με διαταραχές του μεταβολισμού, αντίσταση στην ινσουλίνη, υπέρταση, λιπώδη νόσο του ήπατος και αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο.
Γι’ αυτό οι συγγραφείς της μελέτης τονίζουν ότι η περιφέρεια μέσης μπορεί να προσφέρει σημαντικές πρόσθετες πληροφορίες πέρα από τον δείκτη μάζας σώματος.
Τριπλασιάστηκε η κοιλιακή παχυσαρκία στους νέους
Η εξέλιξη στα παιδιά και στους εφήβους θεωρείται ιδιαίτερα κρίσιμη, επειδή το αυξημένο βάρος σε μικρή ηλικία συχνά ακολουθεί το άτομο και στην ενήλικη ζωή.
Σύμφωνα με την ανάλυση, η συνολική παχυσαρκία στους νέους αυξήθηκε κατά περίπου 30% από το 1999 έως το 2023. Η σοβαρή παχυσαρκία ανέβηκε κατά 50%, ενώ η κοιλιακή παχυσαρκία παρουσίασε τριπλάσια συχνότητα.
Το 2023, περίπου ένας στους πέντε νέους κάτω των 20 ετών πληρούσε τα κριτήρια της παχυσαρκίας. Το ποσοστό αυτό δείχνει ότι το πρόβλημα ξεκινά πλέον νωρίς, σε μια περίοδο κατά την οποία διαμορφώνονται οι διατροφικές συνήθειες, η σχέση με τη σωματική δραστηριότητα και οι μακροχρόνιοι παράγοντες καρδιομεταβολικού κινδύνου.
Μεγαλύτερη επιβάρυνση για τις γυναίκες
Οι γυναίκες παρουσίασαν υψηλότερα ποσοστά σοβαρής και κοιλιακής παχυσαρκίας σε σύγκριση με τους άνδρες.
Το 2023, σοβαρή παχυσαρκία καταγράφηκε στο 13% των γυναικών και στο 7% των ανδρών. Η κοιλιακή παχυσαρκία έφθασε στο 70% στις γυναίκες, έναντι 51% στους άνδρες.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι μέρος της διαφοράς μπορεί να συνδέεται με ορμονικές μεταβολές σε διαφορετικές φάσεις της ζωής, όπως η εγκυμοσύνη και η εμμηνόπαυση. Ωστόσο, η βιολογία δεν αποτελεί τη μοναδική εξήγηση. Η οικονομική κατάσταση, η πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, οι ευθύνες φροντίδας και οι συνθήκες εργασίας μπορούν επίσης να επηρεάσουν τη διατροφή και τη δυνατότητα άσκησης.
Επίμονες φυλετικές και κοινωνικές ανισότητες
Καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου μελέτης, οι μη ισπανόφωνοι μαύροι Αμερικανοί εμφάνισαν σταθερά τη μεγαλύτερη συχνότητα παχυσαρκίας σε σύγκριση με τις άλλες δημογραφικές ομάδες.
Οι διαφορές αυτές δεν μπορούν να αποδοθούν μόνο σε ατομικές επιλογές ή στη γενετική προδιάθεση. Οι συνθήκες στις οποίες οι άνθρωποι γεννιούνται, μεγαλώνουν, εργάζονται και ζουν επηρεάζουν άμεσα την υγεία τους.
Η πρόσβαση σε οικονομικά προσιτά και θρεπτικά τρόφιμα, σε ασφαλείς χώρους για περπάτημα και άσκηση, σε ποιοτική εκπαίδευση και σε κατάλληλες υπηρεσίες υγείας διαμορφώνει τον κίνδυνο παχυσαρκίας. Το αμερικανικό CDC επισημαίνει ότι η αντιμετώπιση της νόσου απαιτεί αλλαγές όχι μόνο σε ατομικό αλλά και σε κοινοτικό και συστημικό επίπεδο.
Η παχυσαρκία δεν είναι ζήτημα θέλησης
Η παχυσαρκία αποτελεί σύνθετη χρόνια νόσο και δεν μπορεί να εξηγηθεί με απλουστευτικές αναφορές στην «έλλειψη πειθαρχίας».
Στην ανάπτυξή της συμμετέχουν η γενετική προδιάθεση, οι ορμόνες, οι διατροφικές συνήθειες, η σωματική αδράνεια, το άγχος, ο ύπνος, ορισμένες παθήσεις και φάρμακα, αλλά και το περιβάλλον στο οποίο ζει κάθε άνθρωπος.
Οι ερευνητές και οι οργανισμοί δημόσιας υγείας αποφεύγουν πλέον να αντιμετωπίζουν την παχυσαρκία ως απλό αποτέλεσμα μιας ατομικής απόφασης. Η καθημερινή συμπεριφορά διαμορφώνεται σε μεγάλο βαθμό από το κόστος των τροφίμων, τη διαθεσιμότητα ελεύθερου χρόνου, την ασφάλεια της γειτονιάς, τις εργασιακές συνθήκες και την πρόσβαση σε προληπτική φροντίδα.
Η κυριαρχία των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων
Η διατροφή στις ΗΠΑ βασίζεται όλο και περισσότερο σε υπερεπεξεργασμένα προϊόντα, όπως συσκευασμένα σνακ, πίτσες, έτοιμα γεύματα, ζαχαρούχα ποτά και προϊόντα με υψηλή περιεκτικότητα σε λίπος, αλάτι ή πρόσθετα σάκχαρα.
Μια ελεγχόμενη μελέτη του αμερικανικού Εθνικού Ινστιτούτου Διαβήτη και Πεπτικών και Νεφρικών Νοσημάτων έδειξε ότι οι συμμετέχοντες κατανάλωναν περίπου 500 περισσότερες θερμίδες την ημέρα όταν ακολουθούσαν υπερεπεξεργασμένη διατροφή. Μέσα σε δύο εβδομάδες πήραν κατά μέσο όρο περίπου 0,9 κιλά, ενώ έχασαν αντίστοιχο βάρος όταν κατανάλωναν μη επεξεργασμένα τρόφιμα.
Η μελέτη δεν σημαίνει ότι ένα συγκεκριμένο τρόφιμο προκαλεί από μόνο του παχυσαρκία. Δείχνει, όμως, ότι η μορφή και η επεξεργασία της τροφής μπορούν να επηρεάσουν την ταχύτητα κατανάλωσης, τον κορεσμό και τη συνολική ημερήσια πρόσληψη ενέργειας.
Λιγότερη κίνηση και περισσότερες ώρες μπροστά σε οθόνες
Η καθημερινή ζωή έχει γίνει περισσότερο καθιστική. Η εργασία γραφείου, οι μετακινήσεις με αυτοκίνητο, η εκτεταμένη χρήση ψηφιακών συσκευών και η έλλειψη ασφαλών χώρων άσκησης περιορίζουν τη φυσική δραστηριότητα.
Το CDC χαρακτηρίζει την ανεπαρκή άσκηση και την κακή διατροφή σημαντικούς παράγοντες κινδύνου για την παχυσαρκία και άλλες χρόνιες νόσους. Στα παιδιά, ο αυξημένος χρόνος οθόνης, η περιορισμένη κίνηση και ο ανεπαρκής ύπνος συνδέονται με συμπεριφορές που ευνοούν την αύξηση του βάρους.
Ωστόσο, η σύσταση για «περισσότερη άσκηση» δεν αρκεί όταν οι γειτονιές δεν διαθέτουν πεζοδρόμια, πάρκα, δημόσιους χώρους ή ασφαλείς διαδρομές. Η ίδια η πολεοδομία μπορεί να διευκολύνει ή να εμποδίσει την καθημερινή κίνηση.
Οι σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία
Η παχυσαρκία αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη τύπου 2, υπέρτασης, στεφανιαίας νόσου, εγκεφαλικού επεισοδίου και χρόνιας νεφρικής νόσου. Η σοβαρή παχυσαρκία συνδέεται με ακόμη υψηλότερο καρδιαγγειακό κίνδυνο και μεγαλύτερη πιθανότητα πρόωρου θανάτου.
Παράλληλα, το αυξημένο βάρος σχετίζεται με ορισμένες μορφές καρκίνου, προβλήματα στις αρθρώσεις, αναπνευστικές διαταραχές, λιπώδη νόσο του ήπατος και επιβάρυνση της ψυχικής υγείας.
Η American Heart Association τοποθετεί πλέον την παχυσαρκία στο πρώτο στάδιο του καρδιαγγειακού-νεφρικού-μεταβολικού συνδρόμου, μιας αλληλουχίας διαταραχών που μπορεί να ξεκινά από το αυξημένο λίπος και να οδηγεί σε διαβήτη, νεφρική δυσλειτουργία και καρδιαγγειακή νόσο.
Γιατί ο δείκτης μάζας σώματος δεν αρκεί
Η μελέτη χρησιμοποίησε τον δείκτη μάζας σώματος, επειδή αποτελεί το πιο διαδεδομένο εργαλείο επιδημιολογικής παρακολούθησης.
Ο BMI υπολογίζεται από το βάρος και το ύψος, αλλά δεν διακρίνει το λίπος από τη μυϊκή μάζα. Δεν δείχνει επίσης πού συγκεντρώνεται το λίπος και μπορεί να μην αποτυπώνει με την ίδια ακρίβεια τον κίνδυνο σε διαφορετικές ηλικιακές, φυλετικές ή σωματικές ομάδες.
Οι συγγραφείς αναγνωρίζουν ότι η απουσία άμεσης μέτρησης της σύστασης του σώματος αποτελεί βασικό περιορισμό της ανάλυσης. Για αυτό προτείνουν τη συνεχή παρακολούθηση τόσο του BMI όσο και της περιφέρειας μέσης.
Η μεγάλη αύξηση της κοιλιακής παχυσαρκίας ενισχύει ακριβώς αυτή την ανάγκη: δύο άνθρωποι με τον ίδιο BMI μπορεί να έχουν διαφορετική κατανομή λίπους και διαφορετικό μεταβολικό κίνδυνο.
Ο ρόλος των νέων φαρμάκων κατά της παχυσαρκίας
Η ταχεία διάδοση των αγωνιστών του υποδοχέα GLP-1 αλλάζει το θεραπευτικό τοπίο. Τα φάρμακα αυτά μπορούν να οδηγήσουν σε σημαντική απώλεια βάρους και να βελτιώσουν παράγοντες κινδύνου όπως το σάκχαρο, η αρτηριακή πίεση και τα επίπεδα χοληστερόλης.
Η νέα ανάλυση σταματά το 2023, όταν η χρήση αυτών των θεραπειών δεν είχε ακόμη φθάσει στα σημερινά επίπεδα. Επομένως, δεν μπορεί να δείξει εάν η ευρύτερη χορήγησή τους θα μεταβάλει τη μελλοντική πορεία της παχυσαρκίας.
Η επικεφαλής συγγραφέας Anum Minhas τόνισε ότι χρειάζεται καλύτερη κατανόηση του ποιοι ασθενείς θα ωφεληθούν περισσότερο από τα φάρμακα, τη βαριατρική χειρουργική ή άλλες θεραπευτικές παρεμβάσεις.
Τα φάρμακα, ωστόσο, δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την πρόληψη ή να λύσουν από μόνα τους ένα πρόβλημα που συνδέεται με το κόστος των τροφίμων, τις κοινωνικές ανισότητες και το δομημένο περιβάλλον.
Ο κίνδυνος να ξεπεράσει το 60% έως το 2050
Οι πρόσφατες προβολές για τις επόμενες δεκαετίες είναι ιδιαίτερα δυσμενείς.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο The Lancet εκτιμά ότι, εάν συνεχιστούν οι σημερινές τάσεις, περίπου δύο στους τρεις Αμερικανούς ηλικίας 25 ετών και άνω μπορεί να ζουν με παχυσαρκία έως το 2050. Σε πολλές πολιτείες, το ποσοστό αναμένεται να προσεγγίσει ή να ξεπεράσει αυτό το επίπεδο.
Οι προβολές δεν αποτελούν βεβαιότητα. Αποτυπώνουν το πιθανό αποτέλεσμα εάν δεν αλλάξουν ουσιαστικά η πρόληψη, η πρόσβαση στη θεραπεία, το διατροφικό περιβάλλον και οι κοινωνικές πολιτικές.
Η ανάγκη για μια νέα πολιτική δημόσιας υγείας
Η Anum Minhas, επίκουρη καθηγήτρια Καρδιολογίας στην Ιατρική Σχολή Johns Hopkins, υπογραμμίζει ότι η παρακολούθηση των εθνικών τάσεων μπορεί να δείξει ποιες ομάδες χρειάζονται περισσότερο έλεγχο, πρόληψη και θεραπευτική υποστήριξη.
Η αντιμετώπιση της παχυσαρκίας απαιτεί ταυτόχρονη δράση σε πολλά επίπεδα:
καλύτερη πρόσβαση σε θρεπτικά και οικονομικά τρόφιμα, ασφαλείς γειτονιές, περισσότερο χρόνο και χώρο για σωματική δραστηριότητα, έγκαιρο έλεγχο στα παιδιά, κάλυψη της θεραπείας από τα ασφαλιστικά συστήματα και περιορισμό του κοινωνικού στίγματος.
Η παχυσαρκία δεν αποτελεί αποτυχία του ατόμου. Αποτελεί χρόνια νόσο που αναπτύσσεται μέσα σε ένα περιβάλλον το οποίο συχνά ευνοεί την υπερκατανάλωση θερμίδων και περιορίζει την κίνηση.
Τα νέα δεδομένα δείχνουν ότι οι ΗΠΑ έχουν πλέον φθάσει σε ένα κρίσιμο σημείο. Χωρίς ευρεία πρόληψη, έγκαιρη ιατρική παρέμβαση και αλλαγές στις κοινωνικές συνθήκες, η επόμενη γενιά κινδυνεύει να ζήσει περισσότερα χρόνια με διαβήτη, καρδιαγγειακή νόσο και άλλες επιπλοκές που μπορούν να προληφθούν.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Medicare: Τα φάρμακα GLP-1 για παχυσαρκία προσιτά σε εκατομμύρια ηλικιωμένους
Παχυσαρκία: Χιλιάδες ασθενείς σε αβεβαιότητα μετά το «φρένο» στα δωρεάν φάρμακα
