Σημαντικές καθυστερήσεις και περιορισμένη πρόσβαση σε νέα φάρμακα καταγράφει για την Ελλάδα η νέα έκθεση EFPIA Patients W.A.I.T. Indicator 2025, καθώς από 168 καινοτόμα φάρμακα που εγκρίθηκαν κεντρικά στην Ευρώπη την περίοδο 2021-2024, στη χώρα μας καταγράφονται ως διαθέσιμα μέσω δημόσιας αποζημίωσης τα 69, ενώ ο μέσος χρόνος πρόσβασης φθάνει τις 641 ημέρες.
- Γράφει ο Κοσμάς Ζακυνθινός
Παραδοσιακά, η πρόσβαση των Ελλήνων ασθενών στις νέες θεραπείες παραμένει χαμηλότερη και βραδύτερη από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σύμφωνα με τη νέα έκθεση EFPIA Patients W.A.I.T. Indicator 2025 Survey, την οποία εκπόνησε η IQVIA και δημοσίευσε τον Μάιο του 2026.
Η έκθεση εξετάζει 168 καινοτόμα φάρμακα που έλαβαν κεντρική άδεια κυκλοφορίας στην Ευρώπη από το 2021 έως το 2024 και αποτυπώνει την κατάσταση τους σε 36 ευρωπαϊκές χώρες. Τα στοιχεία αφορούν την εικόνα που ίσχυε στις 5 Ιανουαρίου 2026, ώστε να έχει μεσολαβήσει τουλάχιστον ένας χρόνος από τις εγκρίσεις του 2024 για την ένταξη των προϊόντων στις διαδικασίες εθνικής αποζημίωσης.
Για την Ελλάδα, η εικόνα είναι σύνθετη αλλά σαφής: μόλις 69 από τα 168 φάρμακα, ποσοστό 41%, εμφανίζονται ως διαθέσιμα στους ασθενείς μέσω του δημόσιου συστήματος αποζημίωσης, έναντι μέσου όρου 45% στην ΕΕ των 27. Παράλληλα, ο μέσος χρόνος από την ευρωπαϊκή έγκριση έως τη διαθεσιμότητα στην Ελλάδα φθάνει τις 641 ημέρες, όταν ο αντίστοιχος ευρωπαϊκός μέσος όρος βρίσκεται στις 597 ημέρες.
Η έκθεση δεν μετρά πόσοι ασθενείς λαμβάνουν τελικά ένα φάρμακο ούτε ποια είναι η πραγματική κατανάλωσή του. Μετρά εάν ένα κεντρικά εγκεκριμένο φάρμακο έχει ενταχθεί στη δημόσια αποζημίωση μιας χώρας, είτε πλήρως είτε με περιορισμούς. Στην περίπτωση της Ελλάδας, ως «διαθεσιμότητα» ορίζεται η πρόσβαση μέσω του δημόσιου καταλόγου αποζημίωσης, ενώ ως περιορισμένη διαθεσιμότητα καταγράφεται η αποζημίωση για συγκεκριμένες ομάδες ασθενών ή κατά περίπτωση, όταν η αρμόδια επιτροπή κρίνει αναγκαία τη χρήση του φαρμάκου.
Ευρώπη δύο ταχυτήτων στα καινοτόμα φάρμακα
Τα στοιχεία της έκθεσης καταδεικνύουν ότι το πρόβλημα δεν αφορά μόνο την Ελλάδα. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η πρόσβαση στις καινοτόμες θεραπείες εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από μεγάλες διαφορές μεταξύ χωρών.
Στον μέσο όρο της ΕΕ, από τα 168 καινοτόμα φάρμακα της περιόδου 2021-2024, διαθέσιμα εμφανίζονται τα 76, δηλαδή το 45%. Ωστόσο, μόνο το 28% των συνολικών προϊόντων καταγράφεται με πλήρη δημόσια διαθεσιμότητα. Ένα ακόμη 17% διατίθεται με περιορισμούς, ενώ το 5% εμφανίζεται διαθέσιμο μόνο ιδιωτικά. Σχεδόν τα μισά φάρμακα, ποσοστό 49%, δεν καταγράφονται ως διαθέσιμα στους ασθενείς μέσω των εθνικών συστημάτων που εξετάζει ο δείκτης.
Η σύγκριση με το 2019 δείχνει ότι η Ευρώπη δεν έχει απλώς πρόβλημα ταχύτητας, αλλά και μεταβολή στον τρόπο με τον οποίο προσφέρει τις νέες θεραπείες. Το 2019, το 42% των καινοτόμων φαρμάκων ήταν πλήρως διαθέσιμο και μόλις το 6% διατίθετο με περιορισμούς. Στη νέα έκθεση, η πλήρης διαθεσιμότητα έχει μειωθεί στο 28%, ενώ η περιορισμένη πρόσβαση έχει σχεδόν τριπλασιαστεί, φθάνοντας στο 17%.
Αντίστοιχα, ο μέσος χρόνος πρόσβασης στην ΕΕ αυξήθηκε από τις 504 ημέρες στην έκθεση του 2019 στις 597 ημέρες στη νέα αποτίμηση. Σε σύγκριση με την αμέσως προηγούμενη έκθεση, ο ευρωπαϊκός μέσος χρόνος επιμηκύνθηκε κατά 19 ημέρες, από τις 578 στις 597 ημέρες.
Η Ελλάδα: Κάτω από τον μέσο όρο και με υψηλό ποσοστό περιορισμών
Η ελληνική επίδοση κατατάσσει τη χώρα κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ ως προς τη συνολική διαθεσιμότητα και πάνω από αυτόν ως προς τον χρόνο αναμονής.
Στην κατανομή της συνολικής διαθεσιμότητας της έκθεσης, η Ελλάδα εμφανίζει:
| Κατηγορία πρόσβασης στην Ελλάδα | Ποσοστό των 168 φαρμάκων |
|---|---|
| Πλήρης δημόσια διαθεσιμότητα | 21% |
| Περιορισμένη διαθεσιμότητα για συγκεκριμένες ομάδες | 17% |
| Πρόσβαση σε ατομική βάση ασθενούς | 2% |
| Διαθεσιμότητα μόνο ιδιωτικά | 3% |
| Μη διαθέσιμα | 56% |
Τα ποσοστά ενδέχεται να παρουσιάζουν μικρές αποκλίσεις λόγω στρογγυλοποίησης.
Ενώ στην ΕΕ το 28% των προϊόντων διαθέτει πλήρη πρόσβαση, στην Ελλάδα το αντίστοιχο ποσοστό περιορίζεται στο 21%. Παράλληλα, το 56% των υπό εξέταση φαρμάκων δεν εμφανίζεται διαθέσιμο στη χώρα μας, έναντι 49% στην ΕΕ.
Με άλλα λόγια, η ελληνική πραγματικότητα δεν χαρακτηρίζεται μόνο από μικρότερο αριθμό νέων φαρμάκων στη δημόσια αποζημίωση. Ακόμη και όταν ένα φάρμακο εμφανίζεται διαθέσιμο, σημαντικό ποσοστό της πρόσβασης αφορά περιορισμένες ομάδες ασθενών ή εξατομικευμένες εγκρίσεις.
Οι βασικοί δείκτες της Ελλάδας ανά θεραπευτική κατηγορία
Η συνολική εικόνα διαφοροποιείται σημαντικά ανάλογα με το είδος της θεραπείας. Η Ελλάδα παρουσιάζει καλύτερη σχετική θέση στα ογκολογικά φάρμακα, όμως καταγράφει σημαντική υστέρηση στα ορφανά και ιδιαίτερα στα μη ογκολογικά ορφανά φάρμακα.
| Θεραπευτική κατηγορία | Φάρμακα που εξετάστηκαν | Ελλάδα: διαθέσιμα φάρμακα | Ελλάδα: ποσοστό διαθεσιμότητας | Μέσος όρος ΕΕ | Ελλάδα: μέσος χρόνος πρόσβασης | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Όλα τα καινοτόμα φάρμακα | 168 | 69 | 41% | 45% | 641 ημέρες | |
| Ογκολογικά φάρμακα | 56 | 32 | 57% | 51% | 627 ημέρες | |
| Ορφανά φάρμακα | 66 | 24 | 36% | 43% | 649 ημέρες | |
| Μη ογκολογικά ορφανά φάρμακα | 45 | 13 | 29% | 39% | 693 ημέρες | |
| Θεραπείες συνδυασμού | 10 | 3 | 30% | 48% | Μη αξιόπιστη εκτίμηση λόγω περιορισμένων δεδομένων |
Οι αριθμοί δείχνουν ότι το ελληνικό σύστημα παρουσιάζει διαφορετική συμπεριφορά ανά θεραπευτικό πεδίο. Στον καρκίνο, η διαθεσιμότητα υπερβαίνει τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Στις σπάνιες παθήσεις, όμως, η χώρα υστερεί τόσο ως προς τον αριθμό των διαθέσιμων θεραπειών όσο και ως προς την ταχύτητα πρόσβασης.
Ογκολογικά φάρμακα: Καλύτερη επίδοση, αλλά όχι χωρίς περιορισμούς
Η ογκολογία αποτελεί τη μόνη μεγάλη κατηγορία στην οποία η Ελλάδα εμφανίζει ποσοστό διαθεσιμότητας υψηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ.
Από τα 56 ογκολογικά φάρμακα που έλαβαν ευρωπαϊκή έγκριση την περίοδο 2021-2024, στην Ελλάδα καταγράφονται ως διαθέσιμα τα 32, ποσοστό 57%. Ο ευρωπαϊκός μέσος όρος βρίσκεται στο 51%, με 28 διαθέσιμα φάρμακα.
Η εικόνα είναι καλύτερη και ως προς την ταχύτητα, καθώς ο μέσος χρόνος διαθεσιμότητας για τα ογκολογικά φάρμακα στην Ελλάδα καταγράφεται στις 627 ημέρες, έναντι 655 ημερών στην ΕΕ. Η διαφορά των 28 ημερών είναι περιορισμένη βάσει της μεθοδολογίας της έκθεσης, η οποία θεωρεί σημαντικές τις αποκλίσεις άνω των περίπου 30 ημερών, ωστόσο αποτυπώνει μια σχετική συγκράτηση της ελληνικής καθυστέρησης στο ογκολογικό πεδίο.
Η καλύτερη σχετική επίδοση δεν σημαίνει καθολική πρόσβαση. Από το σύνολο των 56 ογκολογικών προϊόντων, μόλις το 29% εμφανίζεται στην Ελλάδα με πλήρη δημόσια διαθεσιμότητα, ενώ περίπου το 27% αφορά πρόσβαση σε ατομική βάση ασθενούς. Το στοιχείο αυτό δείχνει ότι η πρόσβαση σε νέα αντικαρκινικά φάρμακα συχνά περνά μέσα από ειδικές ή περιοριστικές διαδικασίες και όχι μέσα από πλήρη, οριζόντια αποζημίωση για όλους τους επιλέξιμους ασθενείς.
Ορφανά φάρμακα: Οι ασθενείς με σπάνιες παθήσεις πίσω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο
Ασθενέστερη είναι η εικόνα της Ελλάδας στα ορφανά φάρμακα, δηλαδή στις θεραπείες που αφορούν σπάνιες παθήσεις.
Από τα 66 ορφανά φάρμακα της περιόδου 2021-2024, στην Ελλάδα καταγράφονται ως διαθέσιμα τα 24, ποσοστό 36%. Ο μέσος όρος της ΕΕ ανέρχεται στο 43%, με 28 διαθέσιμες θεραπείες.
Η καθυστέρηση είναι επίσης μεγαλύτερη: οι Έλληνες ασθενείς αναμένουν κατά μέσο όρο 649 ημέρες έως τη διαθεσιμότητα ενός ορφανού φαρμάκου, έναντι 614 ημερών στην ΕΕ.
Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η σύνθεση της πρόσβασης. Στην Ελλάδα, μόλις το 24% του συνολικού δείγματος ορφανών φαρμάκων εμφανίζεται με πλήρη δημόσια διαθεσιμότητα, ενώ το 12% αφορά περιορισμένη πρόσβαση. Το 64% δεν καταγράφεται ως διαθέσιμο.
Για τους ασθενείς με σπάνια νοσήματα, οι καθυστερήσεις αυτές έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα. Σε πολλές περιπτώσεις, οι διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές είναι ελάχιστες ή και μοναδικές, με αποτέλεσμα κάθε πρόσθετος μήνας αναμονής να αποκτά διαφορετικό κλινικό και κοινωνικό βάρος.
Μη ογκολογικά ορφανά φάρμακα: Η μεγαλύτερη ελληνική υστέρηση
Το μεγαλύτερο χάσμα εντοπίζεται στα μη ογκολογικά ορφανά φάρμακα, μια κατηγορία που περιλαμβάνει καινοτόμες θεραπείες για σπάνιες παθήσεις εκτός του πεδίου του καρκίνου.
Από τα 45 φάρμακα που εξετάστηκαν, στην Ελλάδα εμφανίζονται διαθέσιμα μόλις τα 13, δηλαδή το 29%. Ο μέσος όρος της ΕΕ ανέρχεται στο 39%, με 17 διαθέσιμες θεραπείες.
Ο χρόνος αναμονής διευρύνεται ακόμη περισσότερο. Στην Ελλάδα, ο μέσος χρόνος μέχρι τη διαθεσιμότητα φθάνει τις 693 ημέρες, σχεδόν 23 μήνες μετά την ευρωπαϊκή έγκριση. Ο μέσος όρος της ΕΕ βρίσκεται στις 595 ημέρες, δηλαδή η ελληνική καθυστέρηση είναι κατά 98 ημέρες μεγαλύτερη.
Στη συγκεκριμένη κατηγορία, το 71% των φαρμάκων δεν εμφανίζεται διαθέσιμο στην Ελλάδα. Μόνο το 20% καταγράφεται με πλήρη πρόσβαση και ένα επιπλέον 9% με περιορισμούς. Πρόκειται για την πιο ανησυχητική ένδειξη της έκθεσης για τη χώρα μας, καθώς αφορά ασθενείς που συχνά δεν διαθέτουν εναλλακτική θεραπευτική επιλογή.
Θεραπείες συνδυασμού: Περιορισμένη πρόσβαση, αλλά μικρό δείγμα
Στις θεραπείες συνδυασμού, η έκθεση εξετάζει μόλις 10 προϊόντα, γι’ αυτό και οι ίδιοι οι συντάκτες ζητούν προσεκτική ερμηνεία των αποτελεσμάτων.
Στην Ελλάδα, διαθέσιμες εμφανίζονται 3 από τις 10 θεραπείες, ποσοστό 30%, έναντι ευρωπαϊκού μέσου όρου 48%. Το υπόλοιπο 70% δεν καταγράφεται ως διαθέσιμο.
Η έκθεση δεν παρουσιάζει αξιόπιστη ελληνική εκτίμηση για τον μέσο χρόνο πρόσβασης στις θεραπείες συνδυασμού, καθώς η Ελλάδα περιλαμβάνεται στις χώρες που εξαιρέθηκαν από τον σχετικό υπολογισμό λόγω ανεπαρκούς αριθμού υποβληθεισών ημερομηνιών διαθεσιμότητας.
Η Ελλάδα έχασε έδαφος σε σχέση με την προηγούμενη έκθεση
Η διαχρονική σύγκριση προσθέτει ακόμη μία διάσταση στην ελληνική εικόνα. Στο γράφημα που συγκρίνει τις τρεις τελευταίες εκθέσεις W.A.I.T., η Ελλάδα εμφανίζει μείωση κατά 6 ποσοστιαίες μονάδες στη συνολική διαθεσιμότητα σε σχέση με την προηγούμενη συγκρίσιμη περίοδο.
Η μεταβολή δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι αφαιρέθηκαν φάρμακα από την αποζημίωση. Ο δείκτης βασίζεται σε κυλιόμενη τετραετία εγκρίσεων: κάθε νέα έκθεση αφαιρεί παλαιότερες θεραπείες και προσθέτει νεότερες. Ωστόσο, το αποτέλεσμα δείχνει ότι η χώρα δεν ενσωμάτωσε τα νεότερα φάρμακα με ρυθμό ικανό να διατηρήσει την προηγούμενη σχετική της θέση.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η πρόσβαση εμφανίζεται επίσης σχεδόν στάσιμη. Η μέση συνολική διαθεσιμότητα μειώθηκε οριακά από 46% στην έκθεση του 2024 σε 45% το 2025, ενώ ο μέσος χρόνος πρόσβασης αυξήθηκε από 578 σε 597 ημέρες.
Τι μετρά και τι δεν μετρά ο δείκτης W.A.I.T.
Η έκθεση της EFPIA και της IQVIA αποτελεί ένα από τα συχνότερα χρησιμοποιούμενα εργαλεία σύγκρισης της πρόσβασης σε καινοτόμα φάρμακα στην Ευρώπη. Ωστόσο, οι ίδιοι οι συντάκτες της υπογραμμίζουν ότι ο δείκτης χρειάζεται προσεκτική ανάγνωση.
Ο W.A.I.T. καταγράφει δύο βασικά μεγέθη: πόσα φάρμακα εμφανίζονται διαθέσιμα μέσω των εθνικών μηχανισμών αποζημίωσης και πόσες ημέρες μεσολαβούν από την άδεια κυκλοφορίας έως αυτή τη διαθεσιμότητα.
Δεν καταγράφει, όμως, πόσοι ασθενείς λαμβάνουν στην πράξη τη θεραπεία, πόσο εύκολη είναι η συνταγογράφηση, εάν υπάρχουν ελλείψεις, ποιο είναι το πραγματικό ποσοστό κάλυψης των επιλέξιμων ασθενών ή εάν λειτουργούν παράλληλα άλλες οδοί πρόσβασης που δεν αποτυπώνονται πλήρως.
Η διευκρίνιση έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα. Ένα φάρμακο μπορεί να εμφανίζεται ως διαθέσιμο, αλλά η πρόσβαση να περιορίζεται σε συγκεκριμένους ασθενείς ή να απαιτεί έγκριση κατά περίπτωση. Αντίστοιχα, ένα φάρμακο που δεν εμφανίζεται στον δημόσιο κατάλογο μπορεί να έχει φθάσει σε ορισμένους ασθενείς μέσα από άλλους μηχανισμούς, χωρίς αυτό να αλλάζει τη γενική εικόνα της συστηματικής δημόσιας πρόσβασης.
Το πολιτικό και υγειονομικό στοίχημα για την Ελλάδα
Η έκθεση αναδεικνύει ένα κρίσιμο ζήτημα για το ελληνικό σύστημα υγείας. Οι καινοτόμες θεραπείες φθάνουν στους ασθενείς αργότερα και λιγότερο συχνά από ό,τι στον μέσο ευρωπαϊκό ασθενή, με τις μεγαλύτερες πιέσεις να καταγράφονται στις σπάνιες παθήσεις εκτός της ογκολογίας.
Η εικόνα θέτει ερωτήματα για την ταχύτητα αξιολόγησης και αποζημίωσης των νέων φαρμάκων, για την επάρκεια των μηχανισμών διαπραγμάτευσης, για την προβλεψιμότητα του πλαισίου πρόσβασης και για το κατά πόσο το σύστημα μπορεί να προστατεύσει ομάδες ασθενών με υψηλή ανεκπλήρωτη θεραπευτική ανάγκη.
Η σχετική υπεροχή της Ελλάδας στην ογκολογία δείχνει ότι, όταν μια θεραπευτική περιοχή τίθεται ψηλότερα στις προτεραιότητες, η χώρα μπορεί να εμφανίσει καλύτερα αποτελέσματα. Την ίδια στιγμή, η υστέρηση στα ορφανά και μη ογκολογικά ορφανά φάρμακα δείχνει ότι η καινοτομία δεν φθάνει με την ίδια ταχύτητα σε όλους τους ασθενείς.
Πηγή δεδομένων: EFPIA Patients W.A.I.T. Indicator 2025 Survey, IQVIA, Μάιος 2026, στοιχεία διαθεσιμότητας έως 5 Ιανουαρίου 2026.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Γεωργιάδης: Ταμείο Καινοτομίας, νέα φάρμακα και ογκολογικές δομές στο επίκεντρο του νομοσχεδίου
EFPIA: Ακριβό το κόστος της αδράνειας για τα συστήματα υγείας
EFPIA και Vaccines Europe: Νέο κεφάλαιο για τις βιοεπιστήμες στην ΕΕ
