Πέντε, έξι ή και περισσότερα φάρμακα την ημέρα αποτελούν καθημερινότητα για πολλούς ηλικιωμένους. Όμως όσο αυξάνεται ο αριθμός των σκευασμάτων, τόσο μεγαλώνει και ο κίνδυνος αλληλεπιδράσεων, ανεπιθύμητων ενεργειών, πτώσεων, γνωστικής έκπτωσης και νοσηλείας. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, έως και το 30% των μη προγραμματισμένων ή επειγουσών εισαγωγών ηλικιωμένων στο νοσοκομείο σχετίζεται άμεσα ή έμμεσα με τη φαρμακευτική τους αγωγή.
Η πολυφαρμακία δεν είναι απλώς θέμα αριθμού φαρμάκων. Αφορά κυρίως το κατά πόσο η συνολική θεραπεία είναι αναγκαία, ασφαλής και σωστά συνδυασμένη για τον συγκεκριμένο ασθενή.
Η καθηγήτρια Κλινικής Φαρμακολογίας του ΑΠΘ Χρυσάνθη Σαρδέλλη εξηγεί στο Πρακτορείο Fm και στην Τάνια Μαντουβάλου ότι στην κλινική πράξη και την έρευνα ως πολυφαρμακία ορίζεται συνήθως η ταυτόχρονη λήψη πέντε ή περισσότερων φαρμάκων καθημερινά.
Στον αριθμό αυτό δεν περιλαμβάνονται μόνο τα συνταγογραφούμενα φάρμακα, αλλά και τα σκευάσματα χωρίς ιατρική συνταγή, τα φυτικά προϊόντα και τα συμπληρώματα.
Πόσο συχνή είναι η πολυφαρμακία
Σύμφωνα με τη διεθνή μελέτη γήρανσης SHARE, ο μέσος όρος πολυφαρμακίας στην Ευρώπη για άτομα άνω των 65 ετών διαμορφώνεται στο 36,2%.
Η Ελλάδα εμφανίζεται στη συγκεκριμένη καταγραφή μεταξύ των χωρών με χαμηλότερη σχετική συχνότητα σε σύγκριση με χώρες όπως η Πορτογαλία ή η Πολωνία.
Ωστόσο, ελληνικές μελέτες δίνουν υψηλότερα ποσοστά.
Σε μελέτη που πραγματοποιήθηκε σε ΚΑΠΗ της Αχαΐας, το 45,8% των ατόμων άνω των 65 ετών λάμβανε περισσότερα από πέντε φάρμακα.
Σε άλλη μελέτη, σε αστικούς πληθυσμούς Αθήνας και Θεσσαλονίκης ηλικίας άνω των 60 ετών, το αντίστοιχο ποσοστό έφτανε το 56,5%.
Η διεθνής βιβλιογραφία δείχνει παράλληλα ότι η πολυφαρμακία παρουσιάζει αυξητική τάση με την πάροδο του χρόνου.
Πτώσεις, γνωστική έκπτωση και νοσηλείες
Οι συνέπειες μπορεί να είναι ιδιαίτερα σοβαρές στους ηλικιωμένους.
Η πολυφαρμακία συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο:
- πτώσεων,
- ευθραυστότητας,
- ανεπιθύμητων ενεργειών,
- αλληλεπιδράσεων μεταξύ φαρμάκων,
- γνωστικής έκπτωσης,
- μειωμένης συμμόρφωσης στη θεραπεία.
Οι καταστάσεις αυτές μπορούν να οδηγήσουν σε νοσηλεία, επιβαρύνοντας περαιτέρω τον ασθενή και εκθέτοντάς τον και στους πρόσθετους κινδύνους μιας παραμονής στο νοσοκομείο.
Μία στις δέκα εισαγωγές λόγω ανεπιθύμητων ενεργειών
Μεγάλες ευρωπαϊκές μετα-αναλύσεις δείχνουν ότι περίπου 10% έως 12% των εισαγωγών ηλικιωμένων στα νοσοκομεία προκαλούνται από ανεπιθύμητες ενέργειες φαρμάκων.
Παρόμοια είναι και τα ελληνικά δεδομένα.
Στοχευμένη προοπτική μελέτη σε ελληνικό νοσοκομείο έδειξε ότι το 12,8% των συνολικών εισαγωγών συνδεόταν άμεσα με ανεπιθύμητες ενέργειες φαρμάκων.
Εάν εξεταστούν ευρύτερα οι μη προγραμματισμένες ή επείγουσες εισαγωγές ατόμων τρίτης ηλικίας, το ποσοστό όσων σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με τη φαρμακευτική αγωγή μπορεί να φτάνει έως και το 30%.
Ο κίνδυνος των δυνητικά ακατάλληλων φαρμάκων
Ένα ακόμη σοβαρό πρόβλημα είναι η χρήση φαρμάκων που θεωρούνται δυνητικά ακατάλληλα για ηλικιωμένους.
Όπως εξηγεί η κ. Σαρδέλλη, όταν ένας ηλικιωμένος βρίσκεται σε καθεστώς πολυφαρμακίας, η πιθανότητα να του συνταγογραφηθεί τουλάχιστον ένα δυνητικά ακατάλληλο φάρμακο αυξάνεται κατά περίπου 2,09 φορές.
Μετα-αναλύσεις δείχνουν ότι μεταξύ των ηλικιωμένων που βρίσκονται σε πολυφαρμακία, το 39,6% έως 74% λαμβάνει ταυτόχρονα τουλάχιστον ένα δυνητικά ακατάλληλο σκεύασμα.
Έως 90,2% στα γηροκομεία
Ακόμη πιο έντονο είναι το πρόβλημα στις δομές μακροχρόνιας φροντίδας.
Εκεί η πολυφαρμακία μπορεί να φτάνει σε ποσοστά 85% έως 93%, ενώ η χρήση δυνητικά ακατάλληλων φαρμάκων έχει καταγραφεί έως και στο 90,2%.
Με άλλα λόγια, σε ορισμένες δομές σχεδόν κάθε ηλικιωμένος με βαριά πολυφαρμακία μπορεί να λαμβάνει και τουλάχιστον ένα φάρμακο που θα έπρεπε να είχε επανεξεταστεί ή αποφεύγεται.
Ποιες κατηγορίες χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή
Υπάρχουν ειδικοί κατάλογοι που βοηθούν τους επαγγελματίες Υγείας να αξιολογούν ποια φάρμακα χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή σε άτομα άνω των 65 ετών.
Σε αυτούς περιλαμβάνονται περίπου 100 φάρμακα ή κατηγορίες φαρμάκων.
Ανάμεσά τους βρίσκονται:
- αναλγητικά,
- αντιβιοτικά,
- φάρμακα που δρουν στο κεντρικό νευρικό σύστημα,
- αντιδιαβητικά,
- φάρμακα για γαστροπροστασία.
Πρόκειται για κατηγορίες που χρησιμοποιούνται συχνά σε μεγαλύτερες ηλικίες και συνδέονται με σημαντικό ποσοστό επιπλοκών όταν δεν υπάρχει σωστή ένδειξη ή παρακολούθηση.
Ποιος πρέπει να ελέγχει τη συνολική αγωγή
Για τα συνταγογραφούμενα φάρμακα, την ευθύνη έχει ο γιατρός που εκδίδει τη συνταγή και ο φαρμακοποιός που την εκτελεί.
Για τα μη συνταγογραφούμενα φάρμακα, τα φυτικά προϊόντα και τα συμπληρώματα, ιδιαίτερα σημαντική είναι η ευθύνη του φαρμακοποιού που τα διαθέτει.
Το πρόβλημα γίνεται μεγαλύτερο όταν ο ίδιος ασθενής επισκέπτεται πολλούς διαφορετικούς γιατρούς και φαρμακεία χωρίς να υπάρχει κάποιος που να έχει πλήρη εικόνα της συνολικής θεραπείας.
Η πρακτική αυτή έχει συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο πολυφαρμακίας και επιπλοκών.
Έλεγχος τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο
Σε χώρες που διαθέτουν οργανωμένα συστήματα παρακολούθησης προτείνεται ο έλεγχος της συνολικής φαρμακοθεραπείας των ασθενών υψηλού κινδύνου τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο.
Ο έλεγχος μπορεί να πραγματοποιείται από τον οικογενειακό γιατρό ή, όπου υπάρχει δυνατότητα, από κλινικό φαρμακολόγο.
Στόχος είναι να εξετάζεται εάν κάθε φάρμακο εξακολουθεί να έχει ένδειξη, εάν η δοσολογία παραμένει σωστή, εάν υπάρχουν αλληλεπιδράσεις και εάν κάποιο σκεύασμα μπορεί να μειωθεί ή να διακοπεί με ασφάλεια.
Σκανδιναβικές χώρες δοκιμάζουν μοντέλα στα οποία κλινικοί φαρμακολόγοι επανεξετάζουν συνολικά τις θεραπείες των ασθενών και προτείνουν τροποποιήσεις.
Κρίσιμος ο ρόλος του φαρμακοποιού
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και ο ρόλος του φαρμακοποιού.
Πριν από τη χορήγηση ενός συνταγογραφημένου σκευάσματος, ο φαρμακοποιός πρέπει να ελέγχει την ιατρική εντολή, πιθανές ασυμβατότητες και το κατά πόσο ο ασθενής μπορεί να χρησιμοποιήσει σωστά το φάρμακο.
Όταν διαπιστώνεται πιθανό πρόβλημα, απαιτείται επικοινωνία με τον θεράποντα γιατρό.
Ακόμη μεγαλύτερη προσοχή χρειάζεται στα μη συνταγογραφούμενα προϊόντα και στα συμπληρώματα, επειδή εκεί ο φαρμακοποιός καλείται να αξιολογήσει εάν το προϊόν είναι κατάλληλο για τον συγκεκριμένο ασθενή και συμβατό με τις υπόλοιπες θεραπείες του.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Roche: Η Ευρώπη χάνει επενδύσεις στις βιοεπιστήμες – Η ευκαιρία της Ελλάδας
Από φάρμακα μέχρι γάζες: Το σωστό κιτ πρώτων βοηθειών
