Τη συζήτηση γύρω από θεραπείες που διαφημίζονται ως γρήγορη «αποτοξίνωση» από ναρκωτικές ουσίες ανοίγει ο ψυχίατρος Δημήτρης Παπαδημητριάδης, με ανάρτηση που δημοσίευσε λίγο μετά την ανακοίνωση του θανάτου του Γιώργου Μαζωνάκη σε ιδιωτικό ιατρείο στο Κολωνάκι, όπου, σύμφωνα με τις πρώτες πληροφορίες, επρόκειτο να πραγματοποιηθεί διαδικασία πλασμαφαίρεσης. Ο ψυχίατρος προειδοποιεί ότι ούτε οι θεραπείες με βλαστοκύτταρα ούτε η πλασμαφαίρεση αποτελούν τεκμηριωμένες θεραπείες για την εξάρτηση από ουσίες και ότι μπορεί να εκθέτουν τους ασθενείς σε πραγματικούς κινδύνους.
- Γράφει ο Κοσμάς Ζακυνθινός
Λίγες ώρες μετά την είδηση του θανάτου του Γιώργου Μαζωνάκη, ο ψυχίατρος Δημήτρης Παπαδημητριάδης, MD, MSc, δημοσίευσε ένα ιδιαίτερα αιχμηρό post με τίτλο «Οι ψευδοθεραπείες αποτοξίνωσης από ναρκωτικά κρύβουν κινδύνους».
Το κείμενο βάζει στο στόχαστρο δύο παρεμβάσεις που, σύμφωνα με τον ίδιο, προωθούνται σε ορισμένες περιπτώσεις ως μέθοδοι «καθαρισμού» του οργανισμού από ναρκωτικές ουσίες: τις θεραπείες με βλαστοκύτταρα και την πλασμαφαίρεση.
Υπόθεση Μαζωνάκη: Το IN-300, τα 45 λεπτά λειτουργίας και οι κρίσιμες οδηγίες της INUS
Η χρονική συγκυρία είναι αναπόφευκτα έντονη, καθώς την ίδια ημέρα ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης ανακοίνωσε ότι ζήτησε έλεγχο για το ιδιωτικό ιατρείο στο οποίο υπέστη ανακοπή ο Γιώργος Μαζωνάκης, αναφέροντας ότι, σύμφωνα με τις πρώτες πληροφορίες, επρόκειτο για διαδικασία πλασμαφαίρεσης και ότι ο χώρος διέθετε άδεια απλού παθολογικού ιατρείου.
Ωστόσο, η χρονική εγγύτητα των δύο γεγονότων δεν συνδέει τα γεγονότα. Δηλαδή, ότι ο Γιώργος Μαζωνάκης είχε μεταβεί στο ιατρείο για θεραπεία απεξάρτησης ή αποτοξίνωσης από ναρκωτικά.
Το άρθρο του Δημήτρη Παπαδημητριάδη, όπως δημοσιεύθηκε, πραγματεύεται γενικά τις μη τεκμηριωμένες θεραπείες για εξάρτηση και δεν παρουσιάζει στοιχεία που να συνδέουν τον τραγουδιστή με χρήση ουσιών ή με συγκεκριμένο πρόγραμμα απεξάρτησης.
Ιωάννα Γάκα και Ηλίας Θεοδωρόπουλος: Οι γιατροί πίσω από την υπόθεση Μαζωνάκη
«Η υπόσχεση ακούγεται ελκυστική»
Ο Δημήτρης Παπαδημητριάδης ξεκινά από αυτό που γνωρίζουν καλά οι οικογένειες ανθρώπων με εξάρτηση, την εξάντληση.
Μήνες ή χρόνια αγωνίας, υποτροπές, απόπειρες διακοπής, ψέματα, συγκρούσεις και επανειλημμένες υποσχέσεις ότι «αυτή ήταν η τελευταία φορά» μπορούν να δημιουργήσουν τεράστια ψυχολογική πίεση.
Σε αυτό το σημείο, υποστηρίζει, αποκτούν ιδιαίτερη δύναμη οι θεραπείες που υπόσχονται μια γρήγορη, σχεδόν τεχνική λύση.
Μια διαδικασία που θα «καθαρίσει το αίμα», θα «αποτοξινώσει τον οργανισμό» ή θα «επανεκκινήσει» τον εγκέφαλο είναι πολύ πιο ελκυστική από την πραγματικότητα της απεξάρτησης, η οποία απαιτεί χρόνο, θεραπευτική σχέση, παρακολούθηση και συχνά πολλαπλές παρεμβάσεις.
Εκεί ακριβώς, σύμφωνα με τον ψυχίατρο, δημιουργείται χώρος για θεραπείες που χρησιμοποιούν επιστημονικούς όρους χωρίς να διαθέτουν αντίστοιχη επιστημονική τεκμηρίωση.
Τι ακριβώς σημαίνει «αποτοξίνωση» στην ιατρική της εξάρτησης
Ένα βασικό πρόβλημα είναι η ίδια η λέξη «αποτοξίνωση». Στην καθημερινή γλώσσα δημιουργεί την εικόνα μιας ουσίας που βρίσκεται μέσα στο αίμα ή στους ιστούς και πρέπει με κάποιο τρόπο να απομακρυνθεί.
Στην ιατρική των εξαρτήσεων, όμως, η αντιμετώπιση είναι πολύ πιο σύνθετη. Οι περισσότερες ψυχοδραστικές ουσίες μεταβολίζονται και απομακρύνονται από τον οργανισμό μέσω του ήπατος, των νεφρών και άλλων φυσιολογικών μηχανισμών μέσα σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.
Η εξάρτηση δεν τελειώνει όταν μηδενιστεί η συγκέντρωση της ουσίας στο αίμα.
Οι αλλαγές στην επιθυμία, την ανταμοιβή, τις συνήθειες, τη συμπεριφορά και την αντίδραση του εγκεφάλου στα ερεθίσματα μπορούν να επιμένουν πολύ περισσότερο.
Γι’ αυτό η ιατρικά επιτηρούμενη αντιμετώπιση του στερητικού συνδρόμου –όταν χρειάζεται– είναι μόνο ένα κομμάτι της θεραπείας και όχι η ίδια η απεξάρτηση.
Βλαστοκύτταρα: Η ορολογία και οι ψευδείς προσδοκίες
Το πρώτο πεδίο στο οποίο εστιάζει ο Δημήτρης Παπαδημητριάδης είναι οι θεραπείες με βλαστοκύτταρα.
Τα βλαστοκύτταρα αποτελούν πραγματικό και εξαιρετικά σημαντικό πεδίο της σύγχρονης ιατρικής.
Υπάρχουν καθιερωμένες εφαρμογές κυρίως στην αιματολογία και στις μεταμοσχεύσεις, ενώ διεξάγεται μεγάλη ερευνητική δραστηριότητα για πιθανές εφαρμογές σε άλλες παθήσεις.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι κάθε παρέμβαση που περιγράφεται ως «θεραπεία με βλαστοκύτταρα» είναι επιστημονικά τεκμηριωμένη.
Σήμερα δεν υπάρχει καθιερωμένη θεραπεία εξάρτησης από κοκαΐνη, κάνναβη ή οπιοειδή που να βασίζεται στη χορήγηση βλαστοκυττάρων.
Οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες για τη θεραπεία διαταραχών χρήσης ουσιών δεν περιλαμβάνουν τα βλαστοκύτταρα ως μέθοδο αποτοξίνωσης ή θεραπείας της εξάρτησης.
Δεν υπάρχει «καθάρισμα» του εγκεφάλου με βλαστοκύτταρα
Η υπόσχεση ότι τα βλαστοκύτταρα μπορούν να «καθαρίσουν» τον οργανισμό από ναρκωτικά δημιουργεί και ένα βιολογικό πρόβλημα. Τα βλαστοκύτταρα δεν λειτουργούν σαν φίλτρο αίματος.
Δεν υπάρχει τεκμηριωμένος μηχανισμός με τον οποίο μια έγχυση κυττάρων θα απομακρύνει κοκαΐνη, οπιοειδή ή κάνναβη από το αίμα, το ήπαρ ή τον εγκέφαλο.
Το πρόβλημα της εξάρτησης αφορά μεταξύ άλλων νευροπροσαρμογές και κυκλώματα συμπεριφοράς και ανταμοιβής, όχι μια «αποθήκη τοξινών» που μπορεί να αδειάσει με μία ιατρική συνεδρία.
Οι προειδοποιήσεις του FDA για μη εγκεκριμένες κυτταρικές θεραπείες
Ο αμερικανικός FDA έχει επανειλημμένα προειδοποιήσει για την εμπορική προώθηση μη εγκεκριμένων προϊόντων αναγεννητικής ιατρικής και βλαστοκυττάρων για πληθώρα παθήσεων χωρίς επαρκή απόδειξη αποτελεσματικότητας.
Στις αναφορές ανεπιθύμητων συμβάντων περιλαμβάνονται σοβαρές λοιμώξεις, τύφλωση, σχηματισμός όγκων, ανεπιθύμητες ανοσολογικές ή φλεγμονώδεις αντιδράσεις και άλλες σοβαρές επιπλοκές.
Σε νεότερη προειδοποίησή του, ο FDA σημειώνει ότι έχει λάβει ακόμη και αναφορές θανάτων μετά τη χρήση μη εγκεκριμένων προϊόντων ανθρώπινων κυττάρων ή ιστών, επισημαίνοντας ότι η ασφάλεια, η καθαρότητα και η δραστικότητά τους δεν έχουν αξιολογηθεί όπως συμβαίνει με εγκεκριμένες θεραπείες.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε θεραπεία βλαστοκυττάρων είναι επικίνδυνη. Σημαίνει ότι άλλο πράγμα είναι μια εγκεκριμένη κυτταρική θεραπεία για συγκεκριμένη ιατρική ένδειξη και άλλο η χρήση κυτταρικών προϊόντων για μια πάθηση για την οποία δεν έχει αποδειχθεί ούτε ασφάλεια ούτε αποτελεσματικότητα.
Πλασμαφαίρεση: Θεραπεία με συγκεκριμένες ενδείξεις
Ακόμη μεγαλύτερη σύγχυση μπορεί να δημιουργείται γύρω από την πλασμαφαίρεση, επειδή εδώ δεν μιλάμε για μια υποθετική ή πειραματική τεχνική. Η θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος είναι μια απολύτως πραγματική και καθιερωμένη ιατρική διαδικασία.
Χρησιμοποιείται σε συγκεκριμένες σοβαρές παθήσεις, κυρίως όταν χρειάζεται να απομακρυνθούν από το πλάσμα παθολογικά αντισώματα, πρωτεΐνες ή άλλοι κυκλοφορούντες παράγοντες.
Έχει εφαρμογές, για παράδειγμα, σε ορισμένες αιματολογικές, νευρολογικές, ανοσολογικές και άλλες παθήσεις. Το πρόβλημα δεν είναι επομένως η ίδια η πλασμαφαίρεση.
Το πρόβλημα είναι η χρήση της χωρίς τεκμηριωμένη ιατρική ένδειξη.
Αντιποίηση ιατρικού επαγγέλματος: Οι 10 χαρακτηριστικές υποθέσεις στην Ελλάδα
Άλλο οξεία δηλητηρίαση και άλλο εξάρτηση
Ο Δημήτρης Παπαδημητριάδης κάνει μια ακόμη σημαντική διάκριση. Υπάρχουν πράγματι περιπτώσεις οξείας και σοβαρής δηλητηρίασης στις οποίες μπορεί να χρειαστεί εξωσωματική απομάκρυνση μιας τοξικής ουσίας.
Η ομάδα EXTRIP, η οποία καταρτίζει συστηματικές συστάσεις για εξωσωματικές θεραπείες στην τοξικολογία, αξιολογεί συγκεκριμένες δηλητηριάσεις και το εάν μπορεί να χρησιμοποιηθεί αιμοκάθαρση ή άλλη τεχνική κάθαρσης.
Στις περιπτώσεις αυτές μιλάμε για ιατρικό επείγον, όπου ο στόχος είναι να μειωθεί γρήγορα το φορτίο μιας ουσίας που απειλεί τη ζωή.
Αυτό δεν έχει σχέση με την αντιμετώπιση μιας χρόνιας διαταραχής χρήσης ουσιών.
Γιατί η πλασμαφαίρεση δεν «θεραπεύει» την εξάρτηση
Ακόμη και εάν μια τεχνική μπορούσε θεωρητικά να μειώσει προσωρινά την ποσότητα μιας ουσίας στο αίμα, αυτό δεν θα εξαφάνιζε την εξάρτηση.
Η επιθυμία για χρήση, τα στερητικά συμπτώματα, οι συμπεριφορές αναζήτησης της ουσίας, οι ψυχιατρικές συννοσηρότητες και ο κίνδυνος υποτροπής δεν εξαρτώνται απλώς από το εάν υπάρχει ακόμη μόριο της ουσίας στην κυκλοφορία.
Γι’ αυτό και η πλασμαφαίρεση δεν περιλαμβάνεται στις καθιερωμένες θεραπευτικές προσεγγίσεις για εξάρτηση από οπιοειδή, κοκαΐνη ή κάνναβη.
Το γεγονός ότι μια τεχνική μπορεί να «καθαρίζει» συστατικά του πλάσματος δεν σημαίνει ότι αποτελεί θεραπεία «αποτοξίνωσης» από τον εθισμό.
Η πλασμαφαίρεση δεν είναι μια αθώα wellness διαδικασία
Ο δεύτερος άξονας της προειδοποίησης αφορά την ασφάλεια. Η θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος μπορεί να πραγματοποιείται με ασφάλεια όταν υπάρχει σωστή ένδειξη, κατάλληλος χώρος και εκπαιδευμένη ομάδα. Αυτό όμως δεν την κάνει μια απλή διαδικασία ευεξίας.
Στις γνωστές ανεπιθύμητες ενέργειες περιλαμβάνονται υπόταση, διαταραχές ηλεκτρολυτών και ιδιαίτερα υποασβεστιαιμία λόγω κιτρικών, αλλεργικές αντιδράσεις και διαταραχές της πήξης, ενώ η αγγειακή προσπέλαση μπορεί –ανάλογα με τον τρόπο που πραγματοποιείται– να συνδέεται με αιμορραγία, λοίμωξη ή θρόμβωση.
Οι σοβαρές επιπλοκές είναι σχετικά σπάνιες όταν η θεραπεία γίνεται σε οργανωμένο πλαίσιο, αλλά μπορούν να συμβούν.
Γι’ αυτό το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι εάν η πλασμαφαίρεση είναι γενικά «καλή» ή «κακή».
Είναι εάν υπάρχει πραγματική ένδειξη και εάν πραγματοποιείται στο κατάλληλο ιατρικό περιβάλλον.
Η παρέμβαση μετά τον θάνατο Μαζωνάκη
Η δημοσίευση του Δημήτρη Παπαδημητριάδη αποκτά εκ των πραγμάτων μεγαλύτερη δημοσιότητα λόγω της χρονικής συγκυρίας με τον θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη.
Ο υπουργός Υγείας δήλωσε ότι, σύμφωνα με τις αρχικές πληροφορίες, ο καλλιτέχνης υπέστη ανακοπή σε χώρο όπου βρισκόταν για διαδικασία πλασμαφαίρεσης. Ο Άδωνις Γεωργιάδης ζήτησε άμεσο έλεγχο από τον Ιατρικό Σύλλογο Αθηνών.
Η έρευνα βρίσκεται σε εξέλιξη και η αιτία του θανάτου δεν έχει αποδοθεί στην πλασμαφαίρεση. Ούτε έχει δημοσιοποιηθεί μέχρι στιγμής στοιχείο που να τεκμηριώνει ότι ο λόγος για τον οποίο είχε προγραμματιστεί η συγκεκριμένη διαδικασία ήταν η αποτοξίνωση από ναρκωτικές ουσίες.
Αυτές οι δύο διακρίσεις είναι απαραίτητες ώστε η υπόθεση να μην μετατραπεί σε πεδίο εικασιών.
Το άρθρο του ψυχιάτρου αποτελεί γενική επιστημονική προειδοποίηση για υποσχέσεις απεξάρτησης μέσω βλαστοκυττάρων ή πλασμαφαίρεσης. Δεν αποτελεί ιατροδικαστικό πόρισμα. Δεν αποδεικνύει τι συνέβη στον Γιώργο Μαζωνάκη.
Τι λέει η τεκμηριωμένη θεραπεία της εξάρτησης
Οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετωπίζουν την εξάρτηση ως χρόνια, υποτροπιάζουσα διαταραχή που απαιτεί εξατομικευμένη και συνεχή θεραπεία.
Στην εξάρτηση από οπιοειδή, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συστήνει θεραπείες όπως μεθαδόνη ή βουπρενορφίνη, καθώς και, σε κατάλληλες περιπτώσεις, ναλτρεξόνη, σε συνδυασμό με ψυχοκοινωνική υποστήριξη.
Ο WHO χαρακτηρίζει τη θεραπεία συντήρησης με αγωνιστές οπιοειδών ως την προσέγγιση με την ισχυρότερη τεκμηρίωση για σειρά εκβάσεων, μεταξύ των οποίων η μείωση της μη ιατρικής χρήσης, της νοσηρότητας, της θνητότητας και του κινδύνου υπερδοσολογίας.
Το NIDA επίσης επισημαίνει ότι η βουπρενορφίνη μειώνει το στερητικό σύνδρομο και την επιθυμία για οπιοειδή και ότι η φαρμακευτική θεραπεία πρέπει να αντιμετωπίζεται όπως η θεραπεία άλλων χρόνιων νοσημάτων.
Δεν υπάρχει μία θεραπεία για όλες τις ουσίες
Η αντιμετώπιση, βέβαια, διαφέρει ανάλογα με την ουσία. Άλλη είναι η θεραπευτική στρατηγική για τα οπιοειδή, άλλη για την κοκαΐνη, άλλη για την κάνναβη, το αλκοόλ ή τις βενζοδιαζεπίνες.
Σε όλες τις περιπτώσεις, όμως, η αξιολόγηση πρέπει να περιλαμβάνει: το πρότυπο χρήσης, τον κίνδυνο στερητικού συνδρόμου, τη σωματική υγεία, την ψυχική υγεία, τις συνυπάρχουσες παθήσεις, τον κίνδυνο αυτοκτονίας ή υπερδοσολογίας και το κοινωνικό περιβάλλον του ασθενούς.
Η θεραπεία μπορεί να περιλαμβάνει φάρμακα όταν υπάρχουν ενδείξεις, ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις, δομημένα προγράμματα απεξάρτησης και, όταν χρειάζεται, νοσηλεία.
Το πιο επικίνδυνο ίσως είναι η ψευδαίσθηση της «μιας συνεδρίας»
Ο Παπαδημητριάδης αγγίζει ίσως το σημαντικότερο ψυχολογικό στοιχείο των συγκεκριμένων υποσχέσεων. Η οικογένεια ενός ανθρώπου με εξάρτηση δεν αγοράζει απλώς μια ιατρική υπηρεσία. Αγοράζει ελπίδα.
Όταν κάποιος υπόσχεται ότι μια ακριβή ή τεχνολογικά εντυπωσιακή διαδικασία μπορεί να λύσει μέσα σε λίγες ώρες ένα πρόβλημα που έχει καταστρέψει τη ζωή μιας οικογένειας επί χρόνια, η υπόσχεση μπορεί να γίνει εξαιρετικά ισχυρή.
Και όσο πιο επιστημονικά ακούγονται οι λέξεις –«βλαστοκύτταρα», «αναγεννητική ιατρική», «πλασμαφαίρεση», «κυτταρική αποκατάσταση»– τόσο δυσκολότερο μπορεί να είναι για έναν μη ειδικό να διακρίνει την πραγματική ιατρική από την υπερβολική εμπορική υπόσχεση.
Η υπόθεση Μαζωνάκη ανοίγει μια ευρύτερη συζήτηση
Ανεξάρτητα από το τι θα δείξει τελικά η ιατροδικαστική έρευνα για τον θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη, η υπόθεση έχει ήδη ανοίξει μια πολύ ευρύτερη συζήτηση.
- Ποιος ελέγχει τις ιδιωτικές δομές που προσφέρουν εξειδικευμένες θεραπείες;
- Ποιες πράξεις καλύπτει πραγματικά η άδειά τους;
- Πώς ελέγχονται οι ισχυρισμοί περί «αναγεννητικής ιατρικής» ή «αποτοξίνωσης»;
Και πόσο εύκολο είναι για τον πολίτη να γνωρίζει εάν μια εντυπωσιακά παρουσιαζόμενη θεραπεία αποτελεί πραγματικά επιστημονικά τεκμηριωμένη ιατρική πράξη για τη δική του πάθηση;
Ο έλεγχος που ζήτησε ο υπουργός Υγείας από τον ΙΣΑ αφορά το συγκεκριμένο περιστατικό. Η συζήτηση που ανοίγει, όμως, είναι πολύ μεγαλύτερη.
Το βασικό μήνυμα του ψυχιάτρου
Η ουσία της παρέμβασης του Δημήτρη Παπαδημητριάδη συνοψίζεται σε μια απλή αλλά κρίσιμη διάκριση: η απομάκρυνση μιας ουσίας από το σώμα δεν είναι το ίδιο πράγμα με τη θεραπεία της εξάρτησης.
Ο άνθρωπος που έχει σταματήσει να έχει κοκαΐνη, οπιοειδή ή άλλη ουσία στο αίμα του μπορεί να εξακολουθεί να βρίσκεται σε πολύ υψηλό κίνδυνο υποτροπής.
Η απεξάρτηση απαιτεί αντιμετώπιση του ανθρώπου και της νόσου, όχι απλώς μιας εργαστηριακής συγκέντρωσης στο αίμα.
Και καμία τεχνικά εντυπωσιακή παρέμβαση δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως επιστημονικά τεκμηριωμένη «γρήγορη λύση» εάν δεν υπάρχουν τα δεδομένα που να το αποδεικνύουν.
Στην περίπτωση του Γιώργου Μαζωνάκη, οι απαντήσεις για το τι ακριβώς συνέβη πρέπει να δοθούν από την ιατροδικαστική και θεσμική έρευνα.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Έρευνα για το ιδιωτικό ιατρείο που υπέστη ανακοπή ο Μαζωνάκης
Δ. Παπαδημητριάδης: Όλος ο κλάδος Υγείας γνωρίζει τις τακτικές αμφίβολης ηθικής
