Σε ένα πρόβλημα δημόσιας υγείας που κάθε άλλο παρά έχει λυθεί εξελίσσεται το παθητικό κάπνισμα, με νέα παγκόσμια ανάλυση του The Lancet Public Health να εκτιμά ότι 2,71 δισ. άνθρωποι εκτέθηκαν σε καπνό άλλων το 2023 και 1,66 εκατ. θάνατοι συνδέθηκαν με αυτή την έκθεση. Για την Ελλάδα, η εικόνα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα: ευρωπαϊκά δεδομένα που βασίζονται στο GBD 2023 καταγράφουν 29 θανάτους ανά 100.000 κατοίκους από παθητικό κάπνισμα, έναντι 17 στην ΕΕ, ενώ η απώλεια υγιών ετών ζωής φτάνει τα 592 DALYs ανά 100.000, έναντι 392 στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Παράλληλα, το 95% των Ελλήνων που συμμετείχαν στο Eurobarometer ανέφερε παρουσία καπνίσματος σε υπαίθριους δημόσιους χώρους.
Το παθητικό κάπνισμα εξακολουθεί να προκαλεί ένα τεράστιο και σε μεγάλο βαθμό αποτρέψιμο φορτίο νοσηρότητας και θνησιμότητας, παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει επιτευχθεί τις τελευταίες δεκαετίες στη νομοθεσία κατά του καπνίσματος.
Μια νέα συστηματική ανάλυση για το Global Burden of Disease Study 2023, η οποία δημοσιεύθηκε διαδικτυακά στις 7 Σεπτεμβρίου 2026 στο The Lancet Public Health, υπολόγισε την έκθεση στο παθητικό κάπνισμα και τις συνέπειές της σε 204 χώρες και περιοχές από το 1990 έως το 2023.
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι, αν και το ποσοστό έκθεσης έχει μειωθεί σε παγκόσμιο επίπεδο, ο αριθμός των ανθρώπων που εξακολουθούν να αναπνέουν τον καπνό άλλων παραμένει τεράστιος.
Για την Ελλάδα, το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς η χώρα συνδυάζει υψηλά επίπεδα ενεργού καπνίσματος με ιδιαίτερα υψηλή αναφερόμενη έκθεση στον καπνό σε δημόσιους χώρους.
Η Ελλάδα: 29 θάνατοι ανά 100.000 έναντι 17 στην ΕΕ
Τα διαθέσιμα ευρωπαϊκά στοιχεία για το 2023 είναι ενδεικτικά της θέσης της Ελλάδας.
Σύμφωνα με στοιχεία της υπηρεσίας Knowledge for Policy της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τα οποία βασίζονται στα αποτελέσματα του Global Burden of Disease 2023, το παθητικό κάπνισμα αντιστοιχούσε στην Ελλάδα σε περίπου 29 θανάτους ανά 100.000 κατοίκους.
Ο αντίστοιχος μέσος όρος για την Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν 17 θάνατοι ανά 100.000.
Η διαφορά είναι σημαντική και κατατάσσει την Ελλάδα αισθητά πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο όσον αφορά το υγειονομικό αποτύπωμα της έκθεσης στον καπνό άλλων.
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η εικόνα όταν εξεταστούν τα DALYs – Disability-Adjusted Life Years, δηλαδή τα έτη υγιούς ζωής που χάνονται είτε λόγω πρόωρου θανάτου είτε λόγω αναπηρίας και νόσησης.
Για την Ελλάδα καταγράφονται 592 DALYs ανά 100.000 κατοίκους, όταν ο μέσος όρος της ΕΕ είναι 392 DALYs ανά 100.000.
Με άλλα λόγια, το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τους θανάτους. Αφορά χρόνια νοσήματα, αναπηρία, χαμένη ποιότητα ζωής και μεγάλη επιβάρυνση των υπηρεσιών Υγείας.
Το 95% στην Ελλάδα έχει συναντήσει καπνό σε υπαίθριους δημόσιους χώρους
Ένα δεύτερο σύνολο δεδομένων κάνει την ελληνική εικόνα ακόμη πιο αποκαλυπτική.
Στα στοιχεία του Special Eurobarometer για τον καπνό, που επεξεργάστηκε και δημοσίευσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Ελλάδα εμφανίζει ορισμένα από τα υψηλότερα επίπεδα αναφερόμενης έκθεσης στην Ευρώπη.
Συγκεκριμένα, μεταξύ όσων είχαν επισκεφθεί τους αντίστοιχους χώρους:
95% ανέφερε ότι είχε συναντήσει ανθρώπους να καπνίζουν σε υπαίθριους δημόσιους χώρους, όπως πάρκα, παραλίες ή εισόδους δημόσιων κτιρίων.
94% ανέφερε έκθεση σε καπνό σε εξωτερικούς χώρους εστιατορίων, καφέ και άλλων καταστημάτων εστίασης.
88% είχε συναντήσει καπνιστές σε υπαίθριους σταθμούς δημόσιων συγκοινωνιών.
Ακόμη και σε εσωτερικούς δημόσιους χώρους όπου κανονικά δεν επιτρέπεται το κάπνισμα, όπως εστιατόρια, εμπορικά κέντρα, αεροδρόμια και αίθουσες εκδηλώσεων, το ποσοστό για την Ελλάδα ήταν 28%.
Οι αντίστοιχοι μέσοι όροι της ΕΕ ήταν 78%, 74%, 72% και 23%.
Ιδιαίτερα στα υπαίθρια σημεία, η Ελλάδα βρίσκεται επομένως μεταξύ των χωρών με τη μεγαλύτερη ορατή παρουσία του καπνίσματος.
Η υψηλή κατανάλωση καπνού τροφοδοτεί και το παθητικό κάπνισμα
Η έκθεση των μη καπνιστών δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από το γεγονός ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να είναι χώρα με υψηλή κατανάλωση καπνού.
Σύμφωνα με το Health at a Glance 2025 του OECD, το 24,9% των ανθρώπων ηλικίας 15 ετών και άνω στην Ελλάδα καπνίζει καθημερινά, έναντι μέσου όρου 14,8% στις χώρες του OECD. Η Ελλάδα βρίσκεται μεταξύ των χωρών με τα υψηλότερα ποσοστά καθημερινού καπνίσματος.
Αυτό έχει άμεση σημασία για το παθητικό κάπνισμα.
Όσο μεγαλύτερο είναι το ποσοστό των ενεργών καπνιστών τόσο μεγαλύτερη είναι και η πιθανότητα έκθεσης τρίτων στο σπίτι, στην εργασία, στην εστίαση, στις μετακινήσεις και στους χώρους κοινωνικής συναναστροφής.
2,71 δισ. άνθρωποι εκτεθειμένοι στον καπνό άλλων
Η νέα μελέτη του Lancet Public Health δείχνει το μέγεθος του προβλήματος σε παγκόσμια κλίμακα.
Το 2023 υπολογίζεται ότι περίπου 2,71 δισεκατομμύρια άνθρωποι εκτέθηκαν σε παθητικό κάπνισμα.
Ανάμεσά τους βρίσκονταν 767 εκατομμύρια παιδιά ηλικίας έως 14 ετών.
Η παγκόσμια ηλικιακά σταθμισμένη επίπτωση της έκθεσης υπολογίστηκε στο 33,9%, με σημαντική διαφορά μεταξύ των δύο φύλων: 37,3% στις γυναίκες και 30,6% στους άνδρες.
Από το 1990 έως το 2023 το ποσοστό έκθεσης μειώθηκε κατά 22,2%. Ωστόσο, εξαιτίας μεταξύ άλλων της αύξησης του παγκόσμιου πληθυσμού, ο απόλυτος αριθμός των ανθρώπων που εκτίθενται δεν μειώθηκε αντίστοιχα.
1,66 εκατ. θάνατοι μέσα σε έναν χρόνο
Οι επιπτώσεις στην υγεία είναι πολύ μεγαλύτερες από όσο συχνά γίνεται αντιληπτό.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι το 2023 το παθητικό κάπνισμα συνδέθηκε παγκοσμίως με:
1,66 εκατ. θανάτους,
39,1 εκατ. χαμένα έτη ζωής λόγω πρόωρου θανάτου,
5,73 εκατ. έτη ζωής με αναπηρία,
και συνολικά 44,8 εκατ. DALYs.
Το παθητικό κάπνισμα αντιπροσώπευε περίπου το 2,76% της συνολικής παγκόσμιας θνησιμότητας το 2023 και κατατάχθηκε ως ο 11ος σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου για θάνατο στην κατάταξη του GBD.
Η καρδιά πληρώνει το μεγαλύτερο τίμημα
Μια κοινή λανθασμένη αντίληψη είναι ότι το παθητικό κάπνισμα αφορά κυρίως τον καρκίνο του πνεύμονα.
Η νέα ανάλυση δείχνει ότι το μεγαλύτερο φορτίο θανάτων προέρχεται στην πραγματικότητα από τα καρδιαγγειακά και αναπνευστικά νοσήματα.
Η ισχαιμική καρδιοπάθεια ήταν η πρώτη αιτία θανάτου που αποδόθηκε στο παθητικό κάπνισμα, με περίπου 537.000 θανάτους παγκοσμίως το 2023.
Ακολούθησαν:
- η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια με περίπου 354.000 θανάτους,
- τα εγκεφαλικά επεισόδια με 278.000,
- οι λοιμώξεις του κατώτερου αναπνευστικού με 185.000,
- και ο καρκίνος της τραχείας, των βρόγχων και του πνεύμονα με περίπου 161.000 θανάτους.
Εννέα διαφορετικές ασθένειες στο μικροσκόπιο
Η ανάλυση αξιολόγησε το παθητικό κάπνισμα σε σχέση με εννέα διαφορετικές κατηγορίες νοσημάτων.
Περιλαμβάνονται ο καρκίνος του πνεύμονα και του μαστού, η ισχαιμική καρδιοπάθεια, το εγκεφαλικό επεισόδιο, η ΧΑΠ, οι λοιμώξεις του κατώτερου αναπνευστικού, ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2, η μέση ωτίτιδα και, για πρώτη φορά στο συγκεκριμένο πλαίσιο του GBD, το άσθμα.
Η προσθήκη του άσθματος έχει ιδιαίτερη σημασία για τα παιδιά.
Τα παιδιά είναι από τα μεγαλύτερα θύματα
Περισσότερο από 12% του συνολικού φορτίου DALYs από παθητικό κάπνισμα αφορούσε παιδιά ηλικίας έως 14 ετών.
Η μελέτη υπογραμμίζει ότι τα μικρότερα παιδιά εκτίθενται κυρίως σε σπίτια και αυτοκίνητα, δηλαδή σε χώρους όπου η νομοθεσία είναι πολύ δυσκολότερο να εφαρμοστεί και η προστασία τους εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη συμπεριφορά των ενηλίκων.
Στους εφήβους, αντίθετα, μεγαλύτερο ρόλο αποκτούν οι δημόσιοι χώροι και η πραγματική συμμόρφωση με τις αντικαπνιστικές διατάξεις.
Για την Ελλάδα, αυτή η διαπίστωση είναι ιδιαίτερα σημαντική λόγω της μεγάλης κοινωνικής διάδοσης του καπνίσματος.
Ο αντικαπνιστικός νόμος στην Ελλάδα είναι σαφής
Η Ελλάδα διαθέτει πλέον εκτεταμένο νομοθετικό πλαίσιο προστασίας από το κάπνισμα.
Το Υπουργείο Υγείας διευκρινίζει ότι απαγορεύεται το κάπνισμα, μεταξύ άλλων:
στους κλειστούς δημόσιους και ιδιωτικούς χώρους εργασίας, στα καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος, στους κλειστούς χώρους αναμονής, στα μέσα μαζικής μεταφοράς και σε ιδιωτικά ή δημόσια αυτοκίνητα όταν επιβαίνουν παιδιά κάτω των 12 ετών.
Οι περιορισμοί καλύπτουν επίσης ηλεκτρονικά τσιγάρα και άλλα συναφή προϊόντα, ενώ ο Νόμος 5216/2025 επέκτεινε τις ρυθμίσεις και σε κατηγορίες νέων θερμαινόμενων προϊόντων και ενίσχυσε την προστασία των ανηλίκων.
Το κρίσιμο ερώτημα επομένως για την Ελλάδα δεν είναι μόνο εάν υπάρχει νομοθεσία, αλλά πόσο σταθερά εφαρμόζεται και πόσο έχει αλλάξει η κοινωνική συμπεριφορά απέναντι στον καπνό.
Το 28% στους εσωτερικούς χώρους δείχνει ότι το πρόβλημα δεν έχει εξαφανιστεί
Το γεγονός ότι το 28% των Ελλήνων που είχαν επισκεφθεί εσωτερικούς δημόσιους χώρους όπου κανονικά δεν καπνίζει κανείς ανέφερε παρουσία καπνιστών δείχνει ότι η εφαρμογή των μέτρων παραμένει ζητούμενο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ένας στους τέσσερις εσωτερικούς χώρους παραβιάζει τον νόμο. Η έρευνα καταγράφει τι ανέφεραν οι ερωτώμενοι ότι συνάντησαν κατά την τελευταία σχετική επίσκεψή τους, όχι ελέγχους συμμόρφωσης σε αντιπροσωπευτικό δείγμα επιχειρήσεων.
Ωστόσο, το εύρημα παραμένει σημαντικό, γιατί καταγράφει ότι η πραγματική εμπειρία έκθεσης εξακολουθεί να υπάρχει.
Μια σημαντική λεπτομέρεια: Το Lancet δεν μετρά όλη την έκθεση
Υπάρχει και μία κρίσιμη μεθοδολογική λεπτομέρεια.
Η νέα μελέτη του Lancet ορίζει ως έκθεση στο παθητικό κάπνισμα την τρέχουσα έκθεση στο σπίτι ή στον χώρο εργασίας.
Έκθεση που συμβαίνει αποκλειστικά σε μπαρ, εστιατόρια, μέσα μεταφοράς, αυτοκίνητα ή άλλους δημόσιους χώρους δεν περιλαμβάνεται στην κύρια εκτίμηση έκθεσης.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα, δεδομένων των πολύ υψηλών ποσοστών αναφερόμενης έκθεσης σε εξωτερικούς χώρους εστίασης και άλλους δημόσιους χώρους.
Με απλά λόγια, τα στοιχεία του Eurobarometer και τα στοιχεία του GBD δεν μετρούν ακριβώς το ίδιο πράγμα και δεν πρέπει να συγκρίνονται ευθέως.
Αντίθετα, λειτουργούν συμπληρωματικά και αποκαλύπτουν διαφορετικές πλευρές του ίδιου προβλήματος.
Δεν περιλαμβάνονται ούτε οι εκπομπές ηλεκτρονικού και θερμαινόμενου καπνού
Οι ίδιοι οι συγγραφείς επισημαίνουν ακόμη ότι η μελέτη δεν υπολογίζει την ακούσια έκθεση στα αερολύματα από ηλεκτρονικά τσιγάρα ή θερμαινόμενα προϊόντα καπνού, ούτε την έκθεση σε υπολείμματα «τριτογενούς» καπνού που παραμένουν σε επιφάνειες και χώρους.
Επομένως, το συνολικό πρόβλημα της ακούσιας έκθεσης σε προϊόντα καπνού και νικοτίνης μπορεί να είναι ευρύτερο από αυτό που καταγράφουν οι συγκεκριμένοι αριθμοί.
Γιατί ακόμη και μικρή έκθεση έχει σημασία
Η επιστημονική θέση που επαναλαμβάνεται στη μελέτη είναι ότι δεν υπάρχει γνωστό ασφαλές επίπεδο έκθεσης στο παθητικό κάπνισμα.
Ο καπνός που εισπνέει ο μη καπνιστής περιλαμβάνει τόσο τον καπνό που εκπνέει ο καπνιστής όσο και εκείνον που προέρχεται απευθείας από την καύση του προϊόντος καπνού.
Η έκθεση συνδέεται με οξειδωτικό στρες, ενδοθηλιακή δυσλειτουργία και χρόνια φλεγμονή, μηχανισμούς που μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο καρδιαγγειακών, αναπνευστικών, νεοπλασματικών και μεταβολικών νοσημάτων.
Η Ελλάδα έχει κάνει βήματα – αλλά τα δεδομένα δείχνουν το επόμενο στοίχημα
Η ελληνική αντικαπνιστική πολιτική έχει ενισχυθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια και το νομικό πλαίσιο καλύπτει πλέον μεγάλο εύρος δημόσιων και εργασιακών χώρων.
Όμως η νέα διεθνής έρευνα, σε συνδυασμό με τα ελληνικά και ευρωπαϊκά δεδομένα, δείχνει ότι το επόμενο βήμα δεν μπορεί να περιοριστεί στην ύπαρξη απαγορεύσεων.
Το ζητούμενο είναι η σταθερή εφαρμογή, η μείωση του ίδιου του ενεργού καπνίσματος και, κυρίως, η αλλαγή συμπεριφοράς μέσα στο σπίτι και γύρω από παιδιά.
Αυτό είναι ίσως και το δυσκολότερο κομμάτι της πολιτικής δημόσιας υγείας: ο νόμος μπορεί να ελέγξει ένα εστιατόριο ή έναν χώρο εργασίας, αλλά δεν μπορεί με την ίδια ευκολία να ελέγξει το σαλόνι ενός σπιτιού ή το οικογενειακό αυτοκίνητο.
Το μήνυμα για την Ελλάδα
Τα στοιχεία συγκλίνουν σε μία σαφή εικόνα.
Η Ελλάδα εξακολουθεί να έχει υψηλό ποσοστό καπνιστών, καταγράφει πολύ υψηλή παρουσία καπνού στους δημόσιους χώρους και εμφανίζει δείκτες θανάτων και απώλειας υγιών ετών ζωής από το παθητικό κάπνισμα υψηλότερους από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η νέα παγκόσμια ανάλυση του Lancet Public Health υπενθυμίζει ότι το παθητικό κάπνισμα δεν αποτελεί απλώς ενόχληση ή ζήτημα κοινωνικής συμπεριφοράς.
Είναι ένας μετρήσιμος παράγοντας καρδιαγγειακής νόσου, καρκίνου, ΧΑΠ, λοιμώξεων του αναπνευστικού, εγκεφαλικών επεισοδίων και παιδικής νοσηρότητας.
Και για μια χώρα με τη διαχρονική σχέση της Ελλάδας με το κάπνισμα, η πραγματική πρόκληση πλέον είναι η προστασία εκείνων που δεν επέλεξαν να καπνίσουν, αλλά εξακολουθούν να αναπνέουν τον καπνό των άλλων.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Κάπνισμα: Τα ηλεκτρονικά τσιγάρα αυξάνουν τις πιθανότητες επιτυχούς διακοπής
BAT: Επιστημονική τεκμηρίωση για μια Ευρώπη χωρίς τσιγάρο
