Η εξάπλωση των fake news αποτελεί πλέον μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τη δημόσια ενημέρωση. Στον χώρο της επιστήμης και της υγείας, η παραπληροφόρηση μπορεί να επηρεάσει αποφάσεις εκατομμυρίων ανθρώπων, από τα εμβόλια μέχρι τις θεραπείες και τις καθημερινές συνήθειες υγείας.
- Γράφει ο Κοσμάς Ζακυνθινός
Η παραπληροφόρηση αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα της σύγχρονης ενημέρωσης. Ιδιαίτερα στον χώρο της επιστήμης και της υγείας, η διάδοση ψευδών ή παραπλανητικών πληροφοριών μπορεί να επηρεάσει την εμπιστοσύνη των πολιτών στους ειδικούς, αλλά και τις αποφάσεις που λαμβάνουν για την προσωπική τους υγεία.
Σύμφωνα με ευρήματα της έρευνας που διεξήγαγε η εταιρεία Marc για το Athens Alitheia Forum, το οποίο διοργανώνει η Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας και Ενημέρωσης και ο υφυπουργός παρά τω Πρωθυπουργώ Παύλος Μαρινάκης προκύπτει ότι το 86,7% των ερωτηθέντων ανησυχούν για τη διάδοση ψευδών ειδήσεων και κατά 73,5% πιστεύουν πως ο μέσος πολίτης δύσκολα μπορεί να διακρίνει μια ψευδή είδηση, ενώ όταν ρωτήθηκαν αν οι ίδιοι μπορούν εύκολα να διακρίνουν μια ψευδή είδηση, σχεδόν οι μισοί (55,1%) λένε ότι θα μπορούσαν να το κάνουν πολύ ή σχετικά εύκολα.
Σύμφωνα με πανελλαδική έρευνα της Marc που πραγματοποιήθηκε τον Μάρτιο του 2026 σε δείγμα 1.201 ατόμων, τα social media αποτελούν πλέον την κύρια πηγή ενημέρωσης για το 37,2% των πολιτών, ενώ ακολουθεί η τηλεόραση με 36%. Τα ειδησεογραφικά sites συγκεντρώνουν ποσοστό περίπου 18,6%, ενώ οι παραδοσιακές εφημερίδες και το ραδιόφωνο εμφανίζουν σημαντικά χαμηλότερη χρήση.
Η αυξανόμενη εξάρτηση από τα ψηφιακά μέσα δημιουργεί ένα περιβάλλον όπου οι πληροφορίες διακινούνται ταχύτατα, χωρίς πάντα να έχουν ελεγχθεί ως προς την αξιοπιστία τους.
Τα περισσότερα fake news
Από τα fake news που συναντούν οι πολίτες το 77,1% αφορά πολιτική, ενώ αμέσως μετά ακολουθούν τα διεθνή θέματα με 26,4% και τα οικονομικά με 24,8%.
Στον τομέα της επιστήμης και της υγείας τα fake news φτάνουν στο 17,2%.
Σύμφωνα με τα ευρήματα της πανελλαδικής έρευνας, το 48% των ερωτηθέντων απαντά πως τα εμβόλια κατά της Covid-19 ευθύνονται για πολλούς θανάτους, με το 41,9% μα δηλώνει πως μάλλον δεν ισχύει και το 10% να σημειώνει ότι δεν γνωρίζει – δεν απαντά.
Στο ίδιο πλαίσιο, το 22,7% του δείγματος ισχυρίζεται ότι το 5G προκαλεί καρκίνο, με το 53,5% να διαφωνεί ή μάλλον διαφωνεί με τον ισχυρισμό.
Στην ερώτηση “Μας ψεκάζουν” το 24,1% δηλώνει ότι συμφωνεί και το 64,5% να απορρίπτει τον ισχυρισμό.
Αξιοσημείωτο είναι πάντως το εύρημα πως “Υπήρχε παράνομο φορτίο με ξυλόλιο στην εμπορική αμαξοστοιχία των Τεμπών που προκάλεσε την έκρηξη”, καθώς το 58,2% συμφωνεί, το 23,2% να διαφωνεί και το 18,7% να δηλώνει ότι δεν γνωρίζει επί του θέματος.
Όταν η παραπληροφόρηση αφορά την υγεία
Τα fake news στον τομέα της υγείας έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς μπορούν να επηρεάσουν άμεσα τη συμπεριφορά των πολιτών.
Παραδείγματα επιστημονικής παραπληροφόρησης περιλαμβάνουν:
-
ψευδείς ισχυρισμούς για θεραπείες ή φάρμακα
-
ανακριβείς πληροφορίες για εμβόλια
-
θεωρίες συνωμοσίας για ιατρικές πρακτικές
-
υπερβολικές ή παραπλανητικές ερμηνείες επιστημονικών μελετών
Κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, η διάδοση τέτοιων πληροφοριών αυξήθηκε δραματικά, οδηγώντας διεθνείς οργανισμούς να μιλούν για «infodemic», δηλαδή μια παράλληλη πανδημία παραπληροφόρησης.
Τι συμβαίνει σε άλλες χώρες
Η παραπληροφόρηση στον τομέα της υγείας δεν αποτελεί μόνο ελληνικό φαινόμενο. Σε πολλές χώρες έχουν αναπτυχθεί πρωτοβουλίες για την αντιμετώπισή της.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οργανισμοί όπως τα National Institutes of Health (NIH) και τα Centers for Disease Control and Prevention (CDC) έχουν δημιουργήσει ειδικές ομάδες για την αντιμετώπιση της επιστημονικής παραπληροφόρησης στο διαδίκτυο.
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προωθεί πολιτικές για την αντιμετώπιση της ψηφιακής παραπληροφόρησης, ενώ συνεργάζεται με πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης για την επισήμανση ψευδών ειδήσεων.
Παράλληλα, σε χώρες όπως η Γερμανία και η Γαλλία, έχουν θεσπιστεί κανονιστικά πλαίσια που υποχρεώνουν τις ψηφιακές πλατφόρμες να αφαιρούν περιεχόμενο που διασπείρει ψευδείς πληροφορίες.
Ο ρόλος της επιστημονικής δημοσιογραφίας
Η αντιμετώπιση των fake news στον χώρο της υγείας συνδέεται άμεσα με την ποιότητα της επιστημονικής δημοσιογραφίας.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι η αξιόπιστη ενημέρωση απαιτεί:
-
επαλήθευση επιστημονικών δεδομένων
-
σωστή ερμηνεία των ερευνητικών αποτελεσμάτων
-
διασταύρωση πηγών
-
συνεργασία με επιστήμονες και ερευνητές
Η ενίσχυση της επιστημονικής παιδείας του κοινού θεωρείται επίσης κρίσιμη για την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης.
Η ανάγκη για κριτική αξιολόγηση της πληροφορίας
Η διάδοση των fake news δείχνει ότι η πρόσβαση στην πληροφορία δεν συνεπάγεται απαραίτητα και σωστή κατανόηση της επιστήμης.
Σε ένα περιβάλλον όπου η πληροφορία μεταδίδεται ταχύτατα μέσω ψηφιακών πλατφορμών, η ικανότητα των πολιτών να αξιολογούν την αξιοπιστία των πηγών γίνεται όλο και πιο σημαντική.
Για τον λόγο αυτό, οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι η εκπαίδευση, η διαφάνεια στην επιστημονική επικοινωνία και η υπεύθυνη δημοσιογραφία αποτελούν βασικά εργαλεία για την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης στον χώρο της υγείας.
Δείτε την έρευνα πατώντας εδώ
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Γιώργος Παππάς: Τα εμβόλια, οι θάνατοι παιδιών και fake news
Η πανδημία με fake χάπια Viagra – Το «μαύρο εμπόριο» της στύσης
