Με σαφή έμφαση στην προστασία των νέων, στη διακοπή του καπνίσματος, στην επιστημονική αξιολόγηση των εναλλακτικών προϊόντων νικοτίνης και στην ανάγκη οι πολιτικές δημόσιας υγείας να στηρίζονται σε επιστημονικά δεδομένα άνοιξε το 9th Summit on Tobacco Harm Reduction: Novel Products, Research & Policy. Ο Ιγνάτιος Οικονομίδης και η Αναστασία Μπαρμπούνη έθεσαν το πλαίσιο ενός τριήμερου διαλόγου που φιλοδοξεί να εξετάσει χωρίς ιδεολογικές προκαταλήψεις, αλλά και χωρίς υποβάθμιση των κινδύνων, τον ρόλο της μείωσης της βλάβης από το κάπνισμα.
- Γράφει ο Κοσμάς Ζακυνθινός
Το διεθνές συνέδριο πραγματοποιείται διαδικτυακά από τις 28 έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2026 και διοργανώνεται από τη SCOHRE – International Association on Smoking Control & Harm Reduction. Το φετινό πρόγραμμα περιλαμβάνει 10 συνεδρίες και 22 ομιλητές, με συμμετοχή επιστημόνων, επαγγελματιών υγείας, ερευνητών και ειδικών σε θέματα πολιτικής και ρύθμισης.
Πώς μειώνεται πραγματικά η επιβάρυνση από το κάπνισμα
Στην εναρκτήρια συνεδρία με τίτλο «Goals of the 9th Summit on THR», ο Ιγνάτιος Οικονομίδης, καθηγητής Καρδιολογίας στο ΕΚΠΑ και πρόεδρος της SCOHRE, έθεσε ως βασικό στόχο του συνεδρίου τη σύνδεση της επιστημονικής γνώσης με πρακτικές πολιτικές δημόσιας υγείας.
Ο ίδιος περιέγραψε μια στρατηγική που στηρίζεται σε διαδοχικά επίπεδα παρέμβασης. Δηλαδή την πρόληψη της έναρξης του καπνίσματος, ιδιαίτερα στους νέους, ενεργή υποστήριξη για διακοπή και, όταν αυτή αποτυγχάνει, την εξέταση της μείωσης της βλάβης ως πρόσθετης επιλογής για ενήλικους καπνιστές που διαφορετικά θα συνέχιζαν να καπνίζουν.
Η προστασία των ανηλίκων αποτέλεσε έναν από τους κεντρικούς άξονες. Η διάδοση νέων προϊόντων νικοτίνης έχει δημιουργήσει, όπως υπογραμμίστηκε, ένα διαφορετικό περιβάλλον από εκείνο της προηγούμενης δεκαετίας. Για τους διοργανωτές, αυτό σημαίνει ότι κάθε συζήτηση για harm reduction πρέπει να συνοδεύεται από αυστηρή πολιτική αποτροπής της χρήσης από νέους και μη καπνιστές.
Η ίδια κατεύθυνση αντανακλάται και στο ελληνικό θεσμικό πλαίσιο του 2026, το οποίο ενίσχυσε την απαγόρευση πώλησης προϊόντων καπνού και νικοτίνης σε ανηλίκους, την επαλήθευση ηλικίας και τους μηχανισμούς εποπτείας της αγοράς.
Οικονομίδης: Πρώτη επιλογή παραμένει η πλήρης διακοπή
Παρότι σημαντικό μέρος της συζήτησης αφορούσε τη μείωση της βλάβης, ο Ιγνάτιος Οικονομίδης ήταν σαφής ως προς την ιεράρχηση των επιλογών καθώς η πλήρης διακοπή του καπνίσματος παραμένει σαφέστατα η καλύτερη επιλογή.
Παρουσίασε δεδομένα από μελέτες φαρμακοθεραπείας της εξάρτησης από τη νικοτίνη και αναφέρθηκε ειδικά στη βαρενικλίνη, για την οποία υπάρχουν ισχυρά δεδομένα αποτελεσματικότητας.
Σε τυχαιοποιημένη μελέτη 714 καπνιστών με σταθερή καρδιαγγειακή νόσο, η συνεχής αποχή από το κάπνισμα μεταξύ της 9ης και της 12ης εβδομάδας έφτασε το 47% με βαρενικλίνη έναντι 13,9% με placebo. Στις 52 εβδομάδες, όμως, τα ποσοστά μειώθηκαν σε 19,2% και 7,2% αντίστοιχα. Το εύρημα αναδεικνύει ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της διακοπής καπνίσματος: την υποτροπή μετά τους πρώτους μήνες.
Η υποτροπή παραμένει η μεγάλη πρόκληση
Η πτώση των ποσοστών αποχής με την πάροδο του χρόνου αποτέλεσε για τον καθηγητή ένα από τα σημεία στα οποία πρέπει να επικεντρωθεί περισσότερο η επιστημονική κοινότητα.
Η έναρξη θεραπείας μπορεί να οδηγήσει σε υψηλά ποσοστά προσωρινής διακοπής, όμως η διατήρηση της αποχής για έναν χρόνο ή περισσότερο απαιτεί συνδυασμό φαρμακοθεραπείας, συμπεριφορικής υποστήριξης και μακροχρόνιας παρακολούθησης.
Οι αμερικανικές κατευθυντήριες οδηγίες για τη χρόνια στεφανιαία νόσο συστήνουν συνδυασμό συμπεριφορικής παρέμβασης και φαρμακοθεραπείας, με επιλογές όπως βαρενικλίνη, βουπροπιόνη και συνδυασμένη θεραπεία υποκατάστασης νικοτίνης.
Ηλεκτρονικά τσιγάρα: Αποτελεσματικότητα στη διακοπή
Ένα από τα πλέον αμφιλεγόμενα ζητήματα του συνεδρίου αφορά τον πιθανό ρόλο των ηλεκτρονικών τσιγάρων στη διακοπή του καπνίσματος.
Ο Οικονομίδης αναφέρθηκε σε δεδομένα που δείχνουν ότι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα με νικοτίνη μπορούν να αυξήσουν τα ποσοστά διακοπής συγκριτικά με τα κλασικά υποκατάστατα νικοτίνης.
Η πιο πρόσφατη living review της Cochrane, με δεδομένα έως τον Ιανουάριο του 2026, καταλήγει με υψηλή βεβαιότητα ότι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα με νικοτίνη οδηγούν περισσότερους καπνιστές σε διακοπή για τουλάχιστον έξι μήνες σε σχέση με τη θεραπεία υποκατάστασης νικοτίνης. Για κάθε 100 άτομα, περίπου 8 έως 10 μπορεί να διακόψουν με ηλεκτρονικό τσιγάρο έναντι περίπου 6 με NRT.
Ωστόσο, η ίδια ανασκόπηση επισημαίνει ότι χρειάζονται μεγαλύτερες και μακροχρόνιες μελέτες για την πλήρη αξιολόγηση της ασφάλειας.
Τι λένε οι καρδιολογικές κατευθυντήριες οδηγίες
Η θέση των επιστημονικών εταιρειών απέναντι στα ηλεκτρονικά τσιγάρα παραμένει προσεκτική.
Οι κατευθυντήριες οδηγίες AHA/ACC για τη χρόνια στεφανιαία νόσο αναφέρουν ότι η βραχυχρόνια χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων με νικοτίνη μπορεί να εξεταστεί ως βοήθημα διακοπής σε ορισμένους καπνιστές, όμως δεν θεωρείται θεραπεία πρώτης γραμμής λόγω της αβεβαιότητας για τις μακροχρόνιες επιπτώσεις και του κινδύνου διατήρησης της εξάρτησης.
Αντίστοιχα, οι κατευθυντήριες οδηγίες της ESC του 2024 για τις περιφερικές αρτηριακές και αορτικές παθήσεις αναγνωρίζουν ότι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα μπορούν να αυξήσουν τα ποσοστά διακοπής, αλλά επισημαίνουν ότι η χρήση τους θα πρέπει να είναι σύντομη και, κατά προτίμηση, να μην συνδυάζεται με συμβατικά τσιγάρα.
Η μείωση της βλάβης ως τρίτος πυλώνας
Ο Ιγνάτιος Οικονομίδης περιέγραψε τη μείωση της βλάβης ως έναν πιθανό «τρίτο πυλώνα» μετά την πρόληψη και τη διακοπή.
Η θέση που εξέφρασε είναι ότι η harm reduction δεν πρέπει ούτε να υιοθετείται άκριτα ούτε να απορρίπτεται για ιδεολογικούς λόγους.
«Πρέπει να δοκιμάζουμε, να θέτουμε ερωτήματα, να επαναξιολογούμε και να έχουμε την επιστήμη να στηρίζει τη μία ή την άλλη θέση», ήταν το βασικό μήνυμα της παρέμβασής του.
Αυτό σημαίνει, σύμφωνα με τη λογική του συνεδρίου, αξιολόγηση κάθε νέου προϊόντος ως προς την τοξικολογική του επίδραση, τη συμπεριφορά των χρηστών, την πιθανότητα διπλής χρήσης, τον κίνδυνο προσέλκυσης ανηλίκων και, τελικά, τις πραγματικές επιπτώσεις σε νόσηση και θνησιμότητα.
Από τους βιοδείκτες στα πραγματικά κλινικά συμβάματα
Ο καθηγητής παρουσίασε επίσης ερευνητικά δεδομένα για την αγγειακή λειτουργία. Μελέτες έχουν δείξει ότι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα μπορούν να προκαλέσουν οξείες μεταβολές, όπως αύξηση της αρτηριακής σκληρίας, οι οποίες όμως σε ορισμένα πειράματα είναι μικρότερες από εκείνες που προκαλεί το συμβατικό τσιγάρο.
Η σύγκριση, ωστόσο, δεν πρέπει να συγχέεται με ασφάλεια. Το γεγονός ότι ένα προϊόν προκαλεί χαμηλότερη έκθεση ή μικρότερη βιολογική μεταβολή σε έναν συγκεκριμένο δείκτη από το συμβατικό τσιγάρο δεν αποδεικνύει ότι είναι ακίνδυνο ούτε ότι μειώνει στον ίδιο βαθμό τον μακροχρόνιο κίνδυνο εμφράγματος, εγκεφαλικού ή καρκίνου.
Αυτό ακριβώς αποτελεί ένα από τα κεντρικά επιστημονικά ζητήματα που φιλοδοξεί να εξετάσει το Summit. Δηλαδή τη μετάβαση από εργαστηριακούς δείκτες και βιοδείκτες σε πραγματικές κλινικές εκβάσεις.
Τα στοιχεία από την Ιαπωνία και τα θερμαινόμενα προϊόντα
Ο Οικονομίδης έκανε αναφορά και σε επιδημιολογικά δεδομένα από την Ιαπωνία μετά τη διάδοση των προϊόντων θερμαινόμενου καπνού.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2025 στο JAMA Network Open εξέτασε περισσότερες από 370.000 νοσηλείες για οξύ στεφανιαίο σύνδρομο μεταξύ 2013 και 2022.
Στο σύνολο του πληθυσμού δεν καταγράφηκε στατιστικά σημαντική μεταβολή της τάσης των νοσηλειών μετά τη διάδοση των θερμαινόμενων προϊόντων. Ωστόσο, μεταξύ των ατόμων 20-49 ετών και σε περιοχές με μεγαλύτερη χρήση τους καταγράφηκε πτωτική τάση. Οι ίδιοι οι συγγραφείς τονίζουν ότι η παρατήρηση αυτή δεν αποδεικνύει αιτιώδη σχέση.
Η διάκριση είναι ουσιαστική. Οι πληθυσμιακές συσχετίσεις μπορούν να δημιουργήσουν ερευνητικές υποθέσεις, αλλά δεν αρκούν από μόνες τους για να αποδείξουν ότι ένα νέο προϊόν μειώνει τον καρδιαγγειακό κίνδυνο.
Μπαρμπούνη: Τρεις προτεραιότητες για τη δημόσια υγεία
Η καθηγήτρια Δημόσιας Υγείας Αναστασία Μπαρμπούνη έδωσε περισσότερο βάρος στη συνολική εικόνα της δημόσιας υγείας. Όπως υπογράμμισε από πλευράς της, υπάρχουν τρεις βασικές προτεραιότητες που μπορούν να αποτελέσουν κοινό σημείο αναφοράς ακόμη και μεταξύ επιστημόνων με διαφορετικές απόψεις για τη μείωση της βλάβης: η αποτροπή της έναρξης χρήσης καπνού ή νικοτίνης από τους νέους, η υποστήριξη των καπνιστών ώστε να διακόψουν και η μείωση της βλάβης για εκείνους τους ενήλικους που συνεχίζουν να καπνίζουν.
Η Μπαρμπούνη τόνισε ότι οι στόχοι αυτοί απαιτούν προσεκτική, επιστημονική και ανοιχτή συζήτηση, αλλά και πολιτικές που μπορούν να προσαρμόζονται καθώς εξελίσσονται τα διαθέσιμα δεδομένα.
Το επιστημονικό της υπόβαθρο επικεντρώνεται στη δημόσια υγεία, την επιδημιολογία χρόνιων νοσημάτων και τα προγράμματα πρόληψης και ελέγχου του καπνίσματος.
Να αμφισβητούνται οι παραδοχές, όχι να κλείνει ο διάλογος
Η Αναστασία Μπαρμπούνη κάλεσε τους συμμετέχοντες να αξιοποιήσουν το τριήμερο για να αμφισβητήσουν υπάρχουσες παραδοχές, να συγκρίνουν εμπειρίες διαφορετικών χωρών και να εντοπίσουν τα σημεία όπου εξακολουθεί να λείπει επαρκής έρευνα.
Το πρόγραμμα, όπως σημείωσε, συνδυάζει κλινικές, επιστημονικές, ρυθμιστικές και οικονομικές οπτικές. Αυτό αποτελεί και έναν από τους δηλωμένους στόχους της SCOHRE: να δημιουργηθεί ένας χώρος όπου μπορούν να συζητούνται οι υφιστάμενες πολιτικές, να προτείνονται νέες και να αναπτύσσονται κοινά ερευνητικά projects.
Οι τρεις φιλοδοξίες του 9th Summit
Ο Ιγνάτιος Οικονομίδης συμπύκνωσε τη φιλοσοφία του συνεδρίου σε τρεις βασικές επιδιώξεις.
- Πρώτον, η συζήτηση να παραμείνει αγκυρωμένη στην επιστήμη. Τα διαθέσιμα δεδομένα πρέπει να καθοδηγούν τα συμπεράσματα, αλλά και η επιστημονική αβεβαιότητα να αναγνωρίζεται ανοιχτά.
- Δεύτερον, να εξετάζεται ολόκληρη η εικόνα της δημόσιας υγείας. Πρόληψη, διακοπή καπνίσματος, προστασία των νέων, harm reduction, ρύθμιση και ανθρώπινη συμπεριφορά δεν αποτελούν απομονωμένες ενότητες αλλά αλληλοσυνδεόμενα στοιχεία της ίδιας πολιτικής.
- Τρίτον, να διατηρείται ανοιχτός ο διάλογος. Οι διαφορετικές απόψεις πρέπει να παρουσιάζονται, να αμφισβητούνται και να υποβάλλονται σε κριτική με διαφάνεια και επιστημονικό σεβασμό.
«Στόχος δεν είναι να κερδίσουμε μια διαμάχη»
Η φράση που συμπύκνωσε περισσότερο τη φιλοσοφία της εναρκτήριας συνεδρίας ήταν ότι ο στόχος δεν πρέπει να είναι «να κερδίσει κάποιος ένα επιχείρημα», αλλά να βελτιωθούν οι εκβάσεις της δημόσιας υγείας.
Εδώ ακριβώς το 9th Summit επιχειρεί να μεταφέρει το βάρος από το δίπολο «υπέρ ή κατά» σε μια πιο σύνθετη συζήτηση.
Πόσο αυστηρή πρέπει να είναι η ρύθμιση; Πώς αποτρέπεται η πρόσβαση των ανηλίκων; Πώς ενημερώνονται με ακρίβεια οι ενήλικοι καπνιστές; Ποια επιστημονικά δεδομένα αρκούν για να στηριχθεί ένας ισχυρισμός μειωμένου κινδύνου; Και ποια πρέπει να είναι η στάση των επαγγελματιών υγείας όταν ένας καπνιστής δεν καταφέρνει να διακόψει;
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Οικονομίδης: Screening της υγείας του πληθυσμού στα προϊόντα θέρμανσης καπνού
Κάπνισμα και προϊόντα χωρίς καύση: Τα νέα κλινικά δεδομένα
