Πίεση, περίμετρος μέσης, χοληστερόλη, HbA1c και φυσική κατάσταση θα μπορούσαν να αποτελέσουν έναν απλό ετήσιο «έλεγχο ΚΤΕΟ» της υγείας, προτείνει η καθηγήτρια Δημόσιας Υγείας Devi Sridhar. Στόχος είναι να εντοπίζονται έγκαιρα άνθρωποι που παραμένουν χωρίς συμπτώματα αλλά διατρέχουν αυξημένο καρδιομεταβολικό κίνδυνο.
Η πρόληψη μπορεί να είναι πολύ φθηνότερη και αποτελεσματικότερη από τη θεραπεία μιας σοβαρής νόσου όταν αυτή έχει ήδη εκδηλωθεί. Ωστόσο, πολλά συστήματα υγείας εξακολουθούν να δαπανούν μεγάλο μέρος των πόρων τους στην αντιμετώπιση προχωρημένων προβλημάτων, αντί να επενδύουν περισσότερο στην έγκαιρη αναγνώριση των ανθρώπων που βρίσκονται σε κίνδυνο.
Με αφορμή την απόφαση του NHS στην Αγγλία να προσφέρει δωρεάν εξετάσεις χοληστερόλης και μέτρηση αρτηριακής πίεσης σε συμμετέχοντα φαρμακεία για άτομα ηλικίας 40 έως 84 ετών, η καθηγήτρια Παγκόσμιας Δημόσιας Υγείας στο University of Edinburgh Devi Sridhar προτείνει ένα ακόμη πιο ολοκληρωμένο μοντέλο πρόληψης.
Η ιδέα της είναι ένας απλός, ετήσιος «έλεγχος υγείας» που θα μπορούσε να πραγματοποιείται σε κοινοτικά φαρμακεία και να περιλαμβάνει πέντε βασικές μετρήσεις.
Η πρόταση δεν αποτελεί επίσημη κατευθυντήρια οδηγία του NHS, αλλά μια προσέγγιση δημόσιας υγείας που βασίζεται σε καθιερωμένους δείκτες καρδιομεταβολικού κινδύνου.
Το νέο πρόγραμμα δωρεάν ελέγχου χοληστερόλης στο NHS
Το NHS στην Αγγλία προχωρά σταδιακά σε πανεθνική εφαρμογή δωρεάν μέτρησης χοληστερόλης και αρτηριακής πίεσης σε συμμετέχοντα φαρμακεία.
Η κίνηση ακολουθεί πιλοτικό πρόγραμμα στο βόρειο Λονδίνο, όπου περίπου 2.500 ασθενείς εξετάστηκαν σε 61 κοινοτικά φαρμακεία.
Από αυτούς, το 19% κρίθηκε ότι είχε υψηλό κίνδυνο εμφράγματος ή εγκεφαλικού επεισοδίου και έλαβε συμβουλές ή παραπέμφθηκε για περαιτέρω ιατρική αξιολόγηση.
Για τη Sridhar, αυτό το μοντέλο έχει πολλαπλά πλεονεκτήματα: είναι εύκολα προσβάσιμο, σχετικά χαμηλού κόστους, μειώνει την πίεση σε γενικούς γιατρούς και νοσοκομεία και, κυρίως, μπορεί να οδηγήσει σε έγκαιρη παρέμβαση πριν εμφανιστούν σοβαρές επιπλοκές.
1. Αρτηριακή πίεση: Ο «σιωπηλός» κίνδυνος
Η πρώτη εξέταση που προτείνει είναι η μέτρηση της αρτηριακής πίεσης.
Η υπέρταση συχνά αποκαλείται «σιωπηλός δολοφόνος», καθώς μπορεί να υπάρχει για χρόνια χωρίς εμφανή συμπτώματα, ενώ στο μεταξύ προκαλεί βλάβες στα αγγεία και αυξάνει τον κίνδυνο εμφράγματος, εγκεφαλικού και άλλων καρδιαγγειακών επιπλοκών.
Μια απλή μέτρηση μπορεί να εντοπίσει ανθρώπους που αισθάνονται απολύτως καλά αλλά χρειάζονται περαιτέρω αξιολόγηση ή παρέμβαση.
2. Περίμετρος μέσης: Γιατί έχει σημασία πού αποθηκεύεται το λίπος
Η δεύτερη μέτρηση είναι η περίμετρος της μέσης.
Το ζήτημα δεν αφορά την εμφάνιση ή το συνολικό σωματικό βάρος, αλλά κυρίως τη θέση όπου συσσωρεύεται το λίπος.
Το σπλαχνικό λίπος, δηλαδή το λίπος που βρίσκεται γύρω από τα όργανα στην κοιλιακή χώρα, συνδέεται με υψηλότερο κίνδυνο υπέρτασης, ινσουλινοαντίστασης, διαβήτη τύπου 2 και καρδιαγγειακής νόσου.
Ένας απλός πρακτικός δείκτης που συχνά χρησιμοποιείται είναι η διατήρηση της περιμέτρου της μέσης σε επίπεδο μικρότερο από περίπου το μισό του ύψους.
Η μέτρηση δεν αντικαθιστά την ιατρική αξιολόγηση, αλλά μπορεί να προσφέρει μια γρήγορη εικόνα του μεταβολικού κινδύνου.
3. Χοληστερόλη: Τι δείχνει για τον καρδιαγγειακό κίνδυνο
Το τρίτο στοιχείο είναι η μέτρηση της χοληστερόλης με τρύπημα του δακτύλου, όπως αυτή που αρχίζει να προσφέρει το NHS.
Η εξέταση μπορεί να δώσει πληροφορίες για τη λιπιδαιμική εικόνα και να βοηθήσει στην εκτίμηση του μακροπρόθεσμου καρδιαγγειακού κινδύνου.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η LDL χοληστερόλη, η οποία όταν παραμένει αυξημένη μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία αθηρωματικών πλακών στις αρτηρίες.
Ανάλογα με το συνολικό προφίλ κινδύνου, τα ευρήματα μπορεί να οδηγήσουν σε αλλαγές στη διατροφή και τη φυσική δραστηριότητα ή, όταν κρίνεται απαραίτητο, σε φαρμακευτική αντιμετώπιση όπως οι στατίνες.
4. HbA1c: Μπορεί να αποκαλύψει προδιαβήτη χωρίς συμπτώματα
Η Sridhar προτείνει να συνδυάζεται ο έλεγχος χοληστερόλης με μέτρηση γλυκόζης ή HbA1c.
Η HbA1c αποτυπώνει κατά προσέγγιση τα μέσα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα των προηγούμενων δύο έως τριών μηνών.
Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να εντοπίσει ανθρώπους που βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο για διαβήτη ή έχουν ήδη διαταραχές του μεταβολισμού της γλυκόζης.
Όπως και η υπέρταση, ο προδιαβήτης και τα αρχικά στάδια του διαβήτη τύπου 2 μπορεί να μην προκαλούν εμφανή συμπτώματα.
Έτσι, ένας άνθρωπος μπορεί να αισθάνεται υγιής ενώ οι μεταβολικές αλλαγές έχουν ήδη ξεκινήσει.
5. Ένας απλός έλεγχος φυσικής κατάστασης
Το πέμπτο στοιχείο που προτείνεται είναι μια βασική αξιολόγηση της φυσικής κατάστασης.
Δεν υπάρχει μία σύντομη δοκιμασία που να αποτυπώνει τέλεια τη συνολική φυσική κατάσταση, ωστόσο ακόμη και απλές δοκιμασίες μπορούν να δώσουν χρήσιμες πληροφορίες.
Η Sridhar αναφέρει ως παραδείγματα:
- ένα γρήγορο περπάτημα ενός μιλίου σε διάδρομο,
- τον αριθμό κάμψεων που μπορεί να πραγματοποιήσει κάποιος μέσα σε ένα λεπτό.
Το περπάτημα μπορεί να δώσει μια εικόνα της καρδιοαναπνευστικής ικανότητας, δηλαδή του πόσο αποτελεσματικά συνεργάζονται καρδιά, πνεύμονες, αγγεία και μύες κατά την άσκηση.
Οι κάμψεις, από την άλλη, αξιολογούν βασικές παραμέτρους μυϊκής δύναμης και αντοχής.
Η φυσική κατάσταση και η μυϊκή ικανότητα συνδέονται σε πληθυσμιακές μελέτες με τη γενικότερη υγεία και τον μελλοντικό κίνδυνο νόσου.
Και μερικές απλές ερωτήσεις που συμπληρώνουν την εικόνα
Οι πέντε μετρήσεις από μόνες τους δεν περιγράφουν πλήρως την κατάσταση της υγείας ενός ανθρώπου.
Η Sridhar θεωρεί ότι πρέπει να συνδυάζονται με μερικές βασικές πληροφορίες, όπως:
- αν το άτομο καπνίζει,
- πόσο αλκοόλ καταναλώνει,
- η ηλικία του,
- το σχετικό οικογενειακό ιστορικό.
Ο συνδυασμός αυτών των παραμέτρων θα μπορούσε να δώσει μια σχετικά καλή πρώτη εικόνα για το ποιος χρειάζεται περαιτέρω ιατρικό έλεγχο ή αλλαγές στον τρόπο ζωής.
Γιατί τα φαρμακεία θα μπορούσαν να έχουν κεντρικό ρόλο
Τα κοινοτικά φαρμακεία προσφέρουν ένα σημαντικό πλεονέκτημα: είναι πολύ πιο εύκολα προσβάσιμα από πολλές άλλες δομές υγείας.
Ένας απλός προληπτικός έλεγχος θα μπορούσε να πραγματοποιείται χωρίς μακρές λίστες αναμονής και χωρίς να απαιτείται νοσοκομειακή επίσκεψη.
Παρά το αρχικό κόστος εφαρμογής, η λογική της πρότασης είναι ότι η έγκαιρη ανίχνευση υπέρτασης, προδιαβήτη ή υψηλού καρδιαγγειακού κινδύνου μπορεί να περιορίσει μελλοντικά πολύ ακριβότερες νοσηλείες και θεραπείες.
Μπορεί κάποιος να έχει υψηλό κίνδυνο χωρίς κανένα σύμπτωμα
Αυτό είναι ίσως και το σημαντικότερο μήνυμα της πρότασης.
Κάποιος μπορεί να ζει για χρόνια με υψηλή αρτηριακή πίεση, προδιαβήτη ή αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακού επεισοδίου χωρίς να αισθάνεται τίποτα ασυνήθιστο.
Σε αρκετές περιπτώσεις, το πρώτο εμφανές σημάδι μπορεί να είναι ένα σοβαρό συμβάν, όπως ένα έμφραγμα ή ένα εγκεφαλικό επεισόδιο, ή η εμφάνιση συμπτωμάτων όταν η νόσος έχει ήδη προχωρήσει.
Η πρόληψη επιχειρεί ακριβώς να παρέμβει πριν φτάσει κανείς σε αυτό το στάδιο.
Ένα «ΚΤΕΟ» για το ανθρώπινο σώμα
Η Sridhar παρομοιάζει την ιδέα με τον ετήσιο τεχνικό έλεγχο ενός αυτοκινήτου.
Η κοινωνία θεωρεί αυτονόητο ότι ένα όχημα πρέπει να ελέγχεται τακτικά ώστε να εντοπίζονται προβλήματα πριν προκαλέσουν σοβαρή βλάβη ή ατύχημα.
Κατά την ίδια λογική, ένας μικρός αριθμός απλών και χαμηλού κόστους εξετάσεων θα μπορούσε να βοηθήσει στην αναγνώριση των σημαντικότερων καρδιομεταβολικών κινδύνων πριν αυτοί οδηγήσουν σε σοβαρή νόσο.
Η πρόταση δεν αντικαθιστά τον τακτικό ιατρικό έλεγχο ούτε σημαίνει ότι όλοι χρειάζονται τις ίδιες εξετάσεις κάθε χρόνο. Αναδεικνύει, όμως, ένα βασικό ζήτημα δημόσιας υγείας: όσο νωρίτερα εντοπίζεται ένας τροποποιήσιμος παράγοντας κινδύνου, τόσο περισσότερες είναι οι δυνατότητες παρέμβασης πριν εμφανιστούν μη αναστρέψιμες επιπλοκές.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Άδωνις Γεωργιάδης: Περιοδεία στη Θράκη με εγκαίνια Κέντρων Υγείας
Κέντρο Υγείας Τήνου: Τι απαντά για τα 60.000 ευρώ της πρωτοβουλίας T2T
