Η άνοδος της θερμοκρασίας δεν παρατείνει μόνο την εποχή της γύρης, αλλά αυξάνει και την έντασή της, επιβαρύνοντας εκατομμύρια ανθρώπους με εποχικές αλλεργίες.
Την ίδια στιγμή, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη μπορεί να τροφοδοτεί και ακραία φαινόμενα, όπως το «άσθμα καταιγίδας».
Η καταιγίδα που έγινε υγειονομική καταστροφή
Λίγο μετά τις 18:00, στις 21 Νοεμβρίου 2016, ο αέρας στη Μελβούρνη μετατράπηκε σε απειλή. Καθώς η καταιγίδα σχηματιζόταν, τεράστιες ποσότητες γύρης παρασύρθηκαν στα σύννεφα και εκεί διασπάστηκαν από τη βροχή, την υγρασία και τα ηλεκτρικά φαινόμενα σε πολύ μικρότερα σωματίδια. Όταν αυτά επέστρεψαν στο έδαφος, έγιναν εύκολα εισπνεύσιμα.
Οι γραμμές έκτακτης ανάγκης γέμισαν ασφυκτικά, τα νοσοκομεία δέχτηκαν κύματα ανθρώπων με αναπνευστική δυσχέρεια και τα ασθενοφόρα δεν επαρκούσαν για να φτάσουν σε όλους. Τα επείγοντα περιστατικά κατέγραψαν οκταπλάσια προσέλευση για αναπνευστικά προβλήματα, ενώ οι εισαγωγές ασθενών με άσθμα έφτασαν σχεδόν στο δεκαπλάσιο του συνηθισμένου. Δέκα άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους.
Ο Paul Beggs, επιστήμονας περιβαλλοντικής υγείας και καθηγητής στο Macquarie University στο Σίδνεϊ, θυμάται ακόμη το περιστατικό ως κάτι πρωτοφανές και καταστροφικό. Όπως λέει, εκείνες τις ώρες ούτε οι πολίτες ούτε οι γιατροί ούτε οι φαρμακοποιοί καταλάβαιναν τι ακριβώς συνέβαινε.
Τι είναι το «άσθμα καταιγίδας»
Σύντομα έγινε σαφές ότι επρόκειτο για μαζικό επεισόδιο «άσθματος καταιγίδας». Το φαινόμενο εμφανίζεται όταν ορισμένες καταιγίδες διασπούν τους γυρεόκοκκους που βρίσκονται στην ατμόσφαιρα και απελευθερώνουν πρωτεΐνες που πέφτουν ξανά προς το έδαφος, εκθέτοντας μεγάλο αριθμό ανθρώπων σε αλλεργιογόνα φορτία. Οι πρωτεΐνες αυτές μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές αντιδράσεις, ακόμη και σε άτομα που δεν είχαν προηγουμένως διαγνωστεί με άσθμα.
Παρότι τέτοια επεισόδια παραμένουν σχετικά σπάνια, έχουν καταγραφεί και σε άλλες πόλεις, από το Μπέρμιγχαμ έως την Ατλάντα. Οι ειδικοί θεωρούν ότι η κλιματική αλλαγή μπορεί να αυξάνει τον κίνδυνο, επειδή παρατείνει τις περιόδους γύρης και ταυτόχρονα ενισχύει τη συχνότητα ακραίων καιρικών φαινομένων.
Πώς οι καταιγίδες «φορτίζουν» τη γύρη
Ο ακριβής μηχανισμός δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως, όμως η κυρίαρχη θεωρία περιγράφει μια αλληλουχία που ξεκινά από τους ψυχρούς καθοδικούς ανέμους και τις ισχυρές ριπές κοντά στο έδαφος. Οι κινήσεις αυτές σηκώνουν στον αέρα γυρεόκοκκους και σπόρια μυκήτων από χόρτα και φυτά. Στη συνέχεια, τα ανοδικά ρεύματα τα μεταφέρουν μέσα στην καταιγίδα, όπου η υγρασία τα διογκώνει και τα διασπά σε πολύ μικρότερα θραύσματα.
Αυτά τα μικροσκοπικά σωματίδια φτάνουν πιο εύκολα βαθιά στους αεραγωγούς, όταν οι καθοδικοί άνεμοι τα σπρώχνουν ξανά προς το έδαφος. Μελέτες δείχνουν ότι τα επίπεδα γύρης αυξάνονται ιδιαίτερα στα πρώτα 20 με 30 λεπτά μιας καταιγίδας, ενώ οι νεότεροι άνθρωποι φαίνεται να πλήττονται περισσότερο.
Η εποχή της γύρης αρχίζει νωρίτερα και τελειώνει αργότερα
Πέρα από τα ακραία επεισόδια, η κλιματική αλλαγή αλλάζει συνολικά το μοτίβο έκθεσης στη γύρη. Η Elaine Fuertes, επιστήμονας δημόσιας υγείας στο Imperial College London, εξηγεί ότι οι υψηλότερες θερμοκρασίες κάνουν τις εποχές της γύρης να ξεκινούν νωρίτερα και να διαρκούν περισσότερο. Αυτό σημαίνει ότι όλο και περισσότεροι άνθρωποι εμφανίζουν συμπτώματα νωρίς μέσα στη χρονιά και τα διατηρούν για μεγαλύτερο διάστημα.
Ιδιαίτερα έντονο είναι το πρόβλημα σε περιοχές των ΗΠΑ και της Ευρώπης, όπου κυρίαρχο ρόλο παίζει η αμβροσία. Πρόκειται για ένα φυτό που πολλοί θεωρούν απλώς ζιζάνιο, αλλά μπορεί να παράγει ασύλληπτες ποσότητες γύρης. Ένα μόνο φυτό είναι ικανό να απελευθερώσει έως και ένα δισεκατομμύριο γυρεόκοκκους.
Μελέτη που ανέλυσε στοιχεία από 11 τοποθεσίες στη Βόρεια Αμερική για την περίοδο 1995-2015 έδειξε ότι στις 10 από αυτές η εποχή της γύρης της αμβροσίας έγινε μακρύτερη, σε ορισμένες περιπτώσεις κατά πολύ. Στο Γουίνιπεγκ παρατάθηκε κατά 25 ημέρες, στο Φάργκο κατά 21 και στη Μινεάπολη κατά 18.
Ο Lewis Ziska, αναπληρωτής καθηγητής περιβαλλοντικής υγείας στο Columbia University, σημειώνει ότι οι πιο ήπιοι χειμώνες, η πρωιμότερη άνοιξη και η καθυστερημένη έλευση του φθινοπώρου αυξάνουν σημαντικά τον χρόνο που περνούν οι άνθρωποι σε επαφή με αλλεργιογόνο γύρη.
Όχι μόνο μεγαλύτερη διάρκεια, αλλά και περισσότερη γύρη
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο χρονικό. Είναι και ποσοτικό. Στις ηπειρωτικές ΗΠΑ, την πρώτη δεκαετία του 2000, η εποχή της γύρης άρχιζε κατά μέσο όρο τρεις ημέρες νωρίτερα σε σχέση με τη δεκαετία του 1990, όμως η συνολική ποσότητα γύρης στην ατμόσφαιρα ήταν παράλληλα αυξημένη κατά 46%.
Ένας από τους βασικούς λόγους είναι η αυξημένη συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα. Πολλά από τα φυτά που ευθύνονται για αλλεργίες φαίνεται ότι ευνοούνται ιδιαίτερα από το CO2. Σε πειράματα με χόρτα, φυτά που αναπτύχθηκαν σε περιβάλλον με 800 ppm διοξειδίου του άνθρακα παρήγαγαν περίπου 50% περισσότερη γύρη σε σχέση με φυτά που αναπτύχθηκαν σε 400 ppm, επίπεδο κοντά στα σημερινά ατμοσφαιρικά δεδομένα.
Παρόμοια πειράματα με δρύες έδειξαν ακόμη πιο εντυπωσιακά αποτελέσματα. Σε σενάριο 720 ppm, κάθε δέντρο παρήγαγε κατά μέσο όρο 13 φορές περισσότερη γύρη απ’ ό,τι στο σενάριο των 400 ppm. Ακόμη και στα 560 ppm, η παραγωγή ήταν 3,5 φορές υψηλότερη.
Ο Lewis Ziska έχει παρατηρήσει αντίστοιχη εικόνα και στην αμβροσία. Όπως λέει, κάθε φορά που οι ερευνητές αύξαναν το διοξείδιο του άνθρακα, τα φυτά ανταποκρίνονταν με μεγαλύτερη ανάπτυξη και περισσότερη γύρη. Υπάρχουν, μάλιστα, ενδείξεις ότι η γύρη αυτή μπορεί να είναι και πιο αλλεργιογόνος.
Η εξάπλωση της αμβροσίας σε νέες περιοχές
Σημαντικό ρόλο παίζει και η γεωγραφική εξάπλωση αλλεργιογόνων φυτών σε περιοχές όπου παλαιότερα δεν υπήρχαν. Η αμβροσία, αν και προέρχεται από τη Βόρεια Αμερική, έχει επεκταθεί στην Ευρώπη, αλλά και σε τμήματα της Ασίας, της Νότιας Αμερικής και της Αυστραλίας. Ήδη, περίπου το 60% του πληθυσμού στην Ουγγαρία, το 20% στη Δανία και το 15% στην Ολλανδία εμφανίζει ευαισθησία στη γύρη της.
Εκτιμήσεις δείχνουν ότι μέχρι το 2050 η συγκέντρωση γύρης αμβροσίας στον αέρα θα μπορούσε να είναι περίπου τετραπλάσια σε σχέση με σήμερα. Ακόμη και σε περιοχές της Ευρώπης όπου σήμερα το φορτίο της είναι αμελητέο, όπως το νότιο Ηνωμένο Βασίλειο και η Γερμανία, οι επιστήμονες θεωρούν ότι η παρουσία της θα γίνει σημαντική.
Η Elaine Fuertes εξηγεί ότι η επιδείνωση αυτή δεν θα σημαίνει μόνο πιο πρώιμη και πιο μακρά περίοδο αλλεργιών, αλλά και μεγαλύτερη πιθανότητα νέας ευαισθητοποίησης για πληθυσμούς που μέχρι σήμερα δεν είχαν εκτεθεί.
Δεν θα επηρεαστούν όλες οι περιοχές με τον ίδιο τρόπο
Η αύξηση της γύρης δεν θα είναι ομοιόμορφη σε όλο τον πλανήτη. Ορισμένες έρευνες δείχνουν, για παράδειγμα, ότι στη νότια Καλιφόρνια οι περίοδοι γύρης θα ξεκινούν νωρίτερα αλλά θα είναι λιγότερο παραγωγικές, κυρίως λόγω μειωμένων βροχοπτώσεων.
Ωστόσο, ακόμη και αυτές οι εκτιμήσεις δεν αποτυπώνουν όλο το πρόβλημα. Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η αυξανόμενη πιθανότητα δασικών πυρκαγιών λόγω κλιματικής αλλαγής μπορεί επίσης να επιδεινώσει τόσο τα συμπτώματα άσθματος όσο και τις αλλεργικές αντιδράσεις.
Τι μπορεί να γίνει
Οι ειδικοί συμφωνούν ότι η μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου θα μπορούσε να περιορίσει μέρος της επιδείνωσης. Παράλληλα, υπάρχουν και πιο άμεσες παρεμβάσεις. Ήδη από τον προηγούμενο αιώνα, ορισμένες αμερικανικές πόλεις είχαν οργανώσει εκστρατείες για την εξάλειψη της αμβροσίας. Στο Σικάγο, το 1932, εκατοντάδες εργαζόμενοι πληρώνονταν για να κόβουν το φυτό. Η προσπάθεια αυτή είχε αποτέλεσμα.
Μελέτη του 1956 για την επιχείρηση “Operation Ragweed” στη Νέα Υόρκη εκτίμησε ότι η μαζική απομάκρυνση του φυτού μείωσε την παραγωγή γύρης περίπου κατά 50%. Σήμερα, πιο οργανωμένες δράσεις καταγράφονται στην Ευρώπη. Στο Βερολίνο, συνεργεία εντοπίζουν και απομακρύνουν αμβροσία, ενώ η Ελβετία απαγόρευσε την εισαγωγή και πώλησή της και ενεργοποίησε ομάδες εθελοντών για την εκρίζωσή της από δημόσιους χώρους.
Η σημασία του σωστού αστικού σχεδιασμού
Οι επιστήμονες δεν αμφισβητούν ότι οι πόλεις πρέπει να πρασινίσουν. Τονίζουν, όμως, ότι αυτό πρέπει να γίνει με σχέδιο. Η φύτευση εξωτικών ειδών μπορεί να εισαγάγει νέες αλλεργίες, ενώ η προτίμηση σε αρσενικά δέντρα που παράγουν περισσότερη γύρη, αντί για θηλυκά που δίνουν καρπούς και σπόρους, μπορεί επίσης να ενισχύσει το πρόβλημα σε ορισμένες περιοχές.
Η παρακολούθηση των επιπέδων γύρης αποτελεί επίσης κρίσιμο εργαλείο. Ο Paul Beggs επισημαίνει ότι, ενώ οι πολίτες θεωρούν αυτονόητο πως μπορούν να ενημερωθούν σε πραγματικό χρόνο για τη θερμοκρασία ή τη βροχή, δεν συμβαίνει το ίδιο με τα αερομεταφερόμενα αλλεργιογόνα.
Η Elaine Fuertes προσθέτει ότι ακόμη και τα πιο προηγμένα συστήματα πρόγνωσης γύρης συνήθως δεν μετρούν συστηματικά τα ίδια τα αλλεργιογόνα στον αέρα, κάτι που αποτυπώνει καλύτερα τη σχέση με τα συμπτώματα. Όπως λέει, αυτή η μετάβαση είναι αναγκαία.
Η συνολική εικόνα, σύμφωνα με τους ερευνητές, είναι ξεκάθαρη. Χωρίς συντονισμένη δράση, η κλιματική αλλαγή θα συνεχίσει να επιδεινώνει τις εποχικές αλλεργίες σε πολλές περιοχές του κόσμου. Αυτό μπορεί να σημαίνει περισσότερα ακραία και δυνητικά θανατηφόρα επεισόδια, όπως το άσθμα καταιγίδας. Μπορεί, όμως, να σημαίνει και κάτι πιο διαρκές: περισσότερους ανθρώπους με συμπτώματα, για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, κάθε χρόνο.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Γύρη και αλλεργίες: Γιατί τα συμπτώματα εμφανίζονται νωρίτερα
Πρόληψη αλλεργιών από τη βρεφική ηλικία; Τι δείχνει νέα μελέτη
