Συστάσεις προς τους πολίτες για την προστασία τους από τον καύσωνα και τις παρατεταμένες υψηλές θερμοκρασίες απευθύνει η Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στους ηλικιωμένους, στα μικρά παιδιά και στους ανθρώπους με χρόνια καρδιαγγειακά ή αναπνευστικά νοσήματα.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι, παρά το γεγονός ότι οι υψηλές θερμοκρασίες αποτελούν συχνό φαινόμενο στην Ελλάδα, εξακολουθούν να καταγράφονται κάθε χρόνο περιστατικά θερμικής εξάντλησης και θερμοπληξίας που απαιτούν νοσηλεία.
Η σωστή ενημέρωση, η αποφυγή της έκθεσης στις θερμότερες ώρες της ημέρας, η επαρκής ενυδάτωση και η έγκαιρη αναγνώριση των προειδοποιητικών συμπτωμάτων μπορούν να αποτρέψουν σοβαρές επιπλοκές.
Τι είναι ο καύσωνας
Ως καύσωνας περιγράφεται μια περίοδος κατά την οποία επικρατούν θερμοκρασίες σημαντικά υψηλότερες από τις συνήθεις για την εποχή και την περιοχή.
Η επικινδυνότητα της ζέστης δεν καθορίζεται μόνο από τη θερμοκρασία που δείχνει το θερμόμετρο. Η υψηλή υγρασία δυσκολεύει την εξάτμιση του ιδρώτα, περιορίζοντας την ικανότητα του οργανισμού να αποβάλλει θερμότητα.
Παράλληλα, η έκθεση στον ήλιο μπορεί να αυξήσει σημαντικά τη θερμική επιβάρυνση που αισθάνεται το σώμα. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επισημαίνει ότι η αντιληπτή θερμοκρασία κάτω από τον ήλιο μπορεί να είναι κατά 10 έως 15 βαθμούς Κελσίου υψηλότερη από εκείνη που καταγράφεται στη σκιά.
Πώς αντιδρά ο οργανισμός στη ζέστη
Το ανθρώπινο σώμα πρέπει να διατηρεί τη θερμοκρασία του μέσα σε στενά όρια για να λειτουργούν σωστά ο εγκέφαλος, η καρδιά και τα υπόλοιπα ζωτικά όργανα.
Όταν η θερμοκρασία του περιβάλλοντος αυξάνεται, ο οργανισμός προσπαθεί να αποβάλει την περίσσεια θερμότητα κυρίως μέσω της εφίδρωσης και της αύξησης της ροής του αίματος προς το δέρμα.
Η προσπάθεια αυτή έχει όμως κόστος:
- χάνονται νερό και ηλεκτρολύτες,
- αυξάνεται ο καρδιακός ρυθμός,
- μπορεί να μειωθεί η αρτηριακή πίεση,
- επιβαρύνονται η καρδιά και οι πνεύμονες.
Όταν η ζέστη και η υγρασία είναι πολύ έντονες ή η έκθεση παρατείνεται, οι μηχανισμοί θερμορρύθμισης μπορεί να μην επαρκούν. Τότε αυξάνεται ο κίνδυνος θερμικής εξάντλησης και θερμοπληξίας.
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο
Ιδιαίτερα ευάλωτες στις υψηλές θερμοκρασίες είναι οι ακραίες ηλικιακές ομάδες, δηλαδή τα βρέφη, τα μικρά παιδιά και οι ηλικιωμένοι.
Αυξημένο κίνδυνο διατρέχουν επίσης:
- οι έγκυες και οι θηλάζουσες γυναίκες,
- οι άνθρωποι με άσθμα ή χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια,
- οι ασθενείς με καρδιαγγειακά νοσήματα,
- όσοι πάσχουν από νεφρική νόσο ή σακχαρώδη διαβήτη,
- τα άτομα με παχυσαρκία,
- όσοι έχουν περιορισμένη κινητικότητα ή ζουν μόνοι,
- οι εργαζόμενοι και οι αθλούμενοι σε εξωτερικούς χώρους,
- όσοι λαμβάνουν φάρμακα που επηρεάζουν την ενυδάτωση ή τη θερμορρύθμιση.
Ο ΕΟΔΥ συμπεριλαμβάνει στις ομάδες υψηλού κινδύνου τους χρόνιους πάσχοντες, τις ακραίες ηλικιακές ομάδες, τις εγκύους και όσους εργάζονται ή ασκούνται σε θερμό περιβάλλον.
Οι παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο
Ο κίνδυνος θερμικής νόσησης είναι μεγαλύτερος όταν:
- επικρατεί υψηλή υγρασία,
- πραγματοποιείται έντονη σωματική εργασία ή άσκηση,
- δεν καταναλώνονται αρκετά υγρά,
- υπάρχει παρατεταμένη έκθεση στον ήλιο,
- καταναλώνεται αλκοόλ,
- φοριούνται βαριά ή ακατάλληλα ρούχα,
- δεν υπάρχει πρόσβαση σε δροσερό ή κλιματιζόμενο χώρο,
- συνυπάρχει καρδιολογικό ή αναπνευστικό νόσημα.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και με ορισμένα φάρμακα, όπως τα διουρητικά. Οι ασθενείς δεν πρέπει να αλλάζουν μόνοι τους τη δοσολογία ή να διακόπτουν την αγωγή τους. Χρειάζεται να συμβουλεύονται τον θεράποντα ιατρό, επειδή τόσο η αφυδάτωση όσο και η υπερβολική λήψη υγρών μπορεί να είναι επικίνδυνες σε συγκεκριμένες παθήσεις.
Θερμική εξάντληση: Τα πρώτα προειδοποιητικά σημάδια
Στο αρχικό κείμενο χρησιμοποιείται και ο όρος «ηλίαση». Επιστημονικά, όμως, η θερμική εξάντληση μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και χωρίς άμεση έκθεση στον ήλιο, για παράδειγμα μέσα σε έναν πολύ θερμό και ανεπαρκώς αεριζόμενο χώρο.
Η θερμική εξάντληση οφείλεται στην απώλεια υγρών και ηλεκτρολυτών και μπορεί να προκαλέσει:
- έντονη αδυναμία και κακουχία,
- υπερβολική εφίδρωση,
- κρύο ή υγρό δέρμα,
- πονοκέφαλο,
- ζάλη,
- τάση λιποθυμίας,
- χαμηλή αρτηριακή πίεση,
- μυϊκές κράμπες,
- έντονη δίψα,
- ναυτία,
- ταχυκαρδία.
Ο ασθενής πρέπει να μεταφερθεί αμέσως σε δροσερό μέρος, να χαλαρώσουν ή να αφαιρεθούν τα περιττά ρούχα και να εφαρμοστούν δροσερά, υγρά επιθέματα στο σώμα.
Εφόσον έχει πλήρη επαφή με το περιβάλλον και μπορεί να καταπιεί με ασφάλεια, μπορεί να πιει μικρές γουλιές νερού. Ο ΕΟΔΥ συστήνει άμεση ιατρική βοήθεια όταν υπάρχουν έμετοι, όταν τα συμπτώματα επιδεινώνονται ή όταν δεν υποχωρούν μέσα σε μία ώρα.
Θερμοπληξία: Μια επείγουσα και απειλητική κατάσταση
Η θερμοπληξία αποτελεί τη σοβαρότερη μορφή θερμικής νόσησης και μπορεί να προκαλέσει βλάβη στον εγκέφαλο, στην καρδιά, στους νεφρούς, στο ήπαρ και στους μυς.
Χαρακτηρίζεται από μεγάλη αύξηση της θερμοκρασίας του σώματος, η οποία μπορεί να φθάσει ή να ξεπεράσει τους 40 βαθμούς Κελσίου, και από διαταραχή της λειτουργίας του κεντρικού νευρικού συστήματος.
Προειδοποιητικά σημεία είναι:
- σύγχυση και αποπροσανατολισμός,
- ασυνήθιστη συμπεριφορά,
- δυσκολία στην ομιλία,
- απώλεια συνείδησης,
- σπασμοί,
- πολύ υψηλή θερμοκρασία σώματος,
- έντονη αδυναμία ή κατάρρευση.
Το δέρμα μπορεί να είναι θερμό και ξηρό, αλλά αυτό δεν συμβαίνει πάντοτε. Ιδίως στη θερμοπληξία που σχετίζεται με έντονη άσκηση, το άτομο μπορεί να εξακολουθεί να ιδρώνει.
Η θερμοπληξία είναι επείγον περιστατικό. Απαιτείται άμεση κλήση στο 112 ή στο 166 και έναρξη ψύξης του σώματος μέχρι να φθάσει η ιατρική βοήθεια.
Σε άνθρωπο που έχει χάσει τις αισθήσεις του ή παρουσιάζει σύγχυση δεν πρέπει να δίνονται υγρά από το στόμα, λόγω κινδύνου πνιγμού.
Οι βασικοί τρόποι προστασίας
Η Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία συστήνει τον περιορισμό της έκθεσης στη ζέστη και την παραμονή σε δροσερούς ή κλιματιζόμενους χώρους, ιδιαίτερα κατά τις θερμότερες ώρες.
Τα βασικά μέτρα περιλαμβάνουν:
- αποφυγή άσκοπων μετακινήσεων,
- αναβολή της υπαίθριας άσκησης και της βαριάς εργασίας,
- αποφυγή του συνωστισμού,
- παραμονή στη σκιά,
- χρήση ελαφρών, φαρδιών και ανοιχτόχρωμων ρούχων,
- καπέλο με γείσο και γυαλιά ηλίου,
- τακτική λήψη υγρών,
- αποφυγή αλκοόλ,
- κατανάλωση μικρών και ελαφρών γευμάτων.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συστήνει επίσης την παραμονή για δύο έως τρεις ώρες την ημέρα σε δροσερό χώρο όταν το σπίτι δεν μπορεί να διατηρηθεί σε ασφαλή θερμοκρασία.
Ενυδάτωση χωρίς υπερβολές
Το νερό πρέπει να καταναλώνεται τακτικά και όχι μόνο όταν εμφανίζεται έντονη δίψα, καθώς το αίσθημα της δίψας μπορεί να είναι μειωμένο στους ηλικιωμένους.
Εκτός από νερό, μπορούν να καταναλώνονται τροφές με υψηλή περιεκτικότητα σε υγρά, όπως φρούτα και λαχανικά.
Χρειάζεται, όμως, προσοχή σε ασθενείς με καρδιακή ή νεφρική ανεπάρκεια, στους οποίους μπορεί να έχει επιβληθεί περιορισμός υγρών. Οι συγκεκριμένοι ασθενείς πρέπει να ζητούν εξατομικευμένες οδηγίες και να μην αυξάνουν ανεξέλεγκτα την πρόσληψη νερού.
Τα πολύ γλυκά ποτά, το αλκοόλ και η υπερβολική καφεΐνη δεν αποτελούν κατάλληλες επιλογές ενυδάτωσης.
Τι πρέπει να κάνετε όταν αισθανθείτε αδιαθεσία
Με την πρώτη εμφάνιση ζάλης, αδυναμίας, πονοκεφάλου ή ναυτίας:
- Διακόψτε αμέσως τη δραστηριότητα.
- Μετακινηθείτε σε σκιερό, δροσερό ή κλιματιζόμενο χώρο.
- Ξαπλώστε και, εφόσον είναι δυνατόν, σηκώστε ελαφρά τα πόδια.
- Χαλαρώστε τα ρούχα.
- Κάντε δροσερό ντους ή εφαρμόστε υγρά επιθέματα στον αυχένα, στις μασχάλες και στη βουβωνική χώρα.
- Πιείτε νερό σε μικρές γουλιές, μόνο εφόσον έχετε πλήρη συνείδηση.
- Ζητήστε βοήθεια εάν τα συμπτώματα δεν υποχωρούν γρήγορα.
Το μπάνιο πρέπει να είναι δροσερό και όχι παγωμένο, καθώς η απότομη έκθεση σε πολύ κρύο νερό μπορεί να προκαλέσει έντονη αγγειοσύσπαση και δυσφορία.
Άσθμα και ΧΑΠ: Γιατί ο καύσωνας αυξάνει τον κίνδυνο
Οι ασθενείς με άσθμα και χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια χρειάζονται αυξημένη προσοχή κατά τη διάρκεια του καύσωνα.
Η ζέστη αυξάνει τις ανάγκες του οργανισμού σε οξυγόνο και επιβαρύνει την καρδιοαναπνευστική λειτουργία. Παράλληλα, οι υψηλές θερμοκρασίες συχνά συνδυάζονται με αυξημένη ατμοσφαιρική ρύπανση, όζον, σκόνη ή καπνό από πυρκαγιές.
Οι παράγοντες αυτοί μπορεί να επιδεινώσουν:
- τη δύσπνοια,
- τον βήχα,
- τον συριγμό,
- το αίσθημα βάρους στο στήθος,
- τη δυσανεξία στην κόπωση.
Οι ασθενείς πρέπει να συνεχίζουν κανονικά την καθημερινή τους αγωγή και να έχουν εύκολα διαθέσιμο το ανακουφιστικό εισπνεόμενο φάρμακο, εφόσον τους έχει συνταγογραφηθεί.
Δεν πρέπει να αλλάζουν θεραπεία χωρίς ιατρική οδηγία.
Πότε ένας αναπνευστικός ασθενής πρέπει να ζητήσει βοήθεια
Άμεση επικοινωνία με γιατρό χρειάζεται όταν εμφανιστούν:
- δύσπνοια εντονότερη από τη συνηθισμένη,
- αυξημένη ανάγκη χρήσης του ανακουφιστικού εισπνεόμενου,
- επίμονος βήχας ή συριγμός,
- δυσκολία στην ομιλία λόγω δύσπνοιας,
- πόνος ή πίεση στο στήθος,
- υπνηλία, σύγχυση ή λιποθυμία,
- μελάνιασμα των χειλιών ή των δαχτύλων.
Η έντονη δύσπνοια, η διαταραχή της συνείδησης και ο πόνος στο στήθος απαιτούν επείγουσα ιατρική αξιολόγηση.
Η προστασία μέσα στο σπίτι
Κατά τη διάρκεια του καύσωνα:
- κλείστε παντζούρια, κουρτίνες ή ρολά τις ώρες έντονης ηλιοφάνειας,
- αερίστε το σπίτι όταν η εξωτερική θερμοκρασία πέφτει,
- χρησιμοποιήστε ανεμιστήρα ή κλιματιστικό με ασφάλεια,
- περιορίστε τη χρήση συσκευών που παράγουν θερμότητα,
- επιλέξτε το πιο δροσερό δωμάτιο για ύπνο.
Ο ανεμιστήρας προσφέρει αίσθημα δροσιάς, αλλά σε ακραία υψηλές θερμοκρασίες δεν μπορεί να υποκαταστήσει έναν πραγματικά δροσερό ή κλιματιζόμενο χώρο, ιδιαίτερα για ανθρώπους υψηλού κινδύνου.
Παιδιά και ηλικιωμένοι δεν πρέπει να μένουν χωρίς επίβλεψη
Τα βρέφη και τα μικρά παιδιά εξαρτώνται από τους ενήλικες για τη λήψη υγρών και τη μετακίνησή τους σε δροσερό περιβάλλον.
Οι ηλικιωμένοι μπορεί να μην αντιλαμβάνονται έγκαιρα τη δίψα, να έχουν δυσκολία στη μετακίνηση ή να λαμβάνουν φάρμακα που αυξάνουν την ευαισθησία στη ζέστη.
Οι συγγενείς και οι γείτονες πρέπει να διατηρούν τακτική επικοινωνία με ηλικιωμένους που ζουν μόνοι και να ελέγχουν ότι:
- διαθέτουν νερό,
- βρίσκονται σε δροσερό χώρο,
- λαμβάνουν σωστά τα φάρμακά τους,
- δεν παρουσιάζουν σύγχυση, αδυναμία ή δύσπνοια.
Η κοινωνική επιτήρηση μπορεί να αποδειχθεί σωτήρια, ιδιαίτερα σε ημέρες παρατεταμένου καύσωνα.
Κανείς μέσα σε σταθμευμένο αυτοκίνητο
Παιδιά, ηλικιωμένοι, άνθρωποι με αναπηρία και ζώα δεν πρέπει να παραμένουν ποτέ σε σταθμευμένο όχημα, ακόμη και για λίγα λεπτά.
Η θερμοκρασία μέσα στο αυτοκίνητο μπορεί να αυξηθεί εξαιρετικά γρήγορα, ακόμη και όταν τα παράθυρα είναι ελαφρώς ανοιχτά ή το όχημα βρίσκεται στη σκιά.
Καύσωνας και κλιματική αλλαγή
Οι ακραίες θερμοκρασίες αποτελούν ολοένα σημαντικότερο ζήτημα δημόσιας υγείας.
Ο ΕΟΔΥ αναφέρει ότι οι θάνατοι που σχετίζονται με τη ζέστη στα άτομα ηλικίας άνω των 65 ετών έχουν αυξηθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες, ενώ η κλιματική αλλαγή αυξάνει τη συχνότητα και την ένταση των θερμικών επεισοδίων.
Η προστασία από τον καύσωνα δεν αποτελεί επομένως μόνο ατομική ευθύνη. Απαιτεί οργανωμένα σχέδια πρόληψης, πρόσβαση σε κλιματιζόμενους χώρους και συστηματική φροντίδα των ευάλωτων πολιτών.
Το βασικό μήνυμα των πνευμονολόγων
Ο καύσωνας δεν είναι απλώς μια περίοδος έντονης δυσφορίας. Μπορεί να προκαλέσει σοβαρή επιδείνωση χρόνιων νοσημάτων και επείγουσες, απειλητικές για τη ζωή καταστάσεις.
Η αποφυγή της ζέστης, η σωστή ενυδάτωση, η διατήρηση της φαρμακευτικής αγωγής και η έγκαιρη αναζήτηση βοήθειας είναι τα σημαντικότερα μέτρα προστασίας.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται οι ηλικιωμένοι, τα παιδιά και οι άνθρωποι με άσθμα, ΧΑΠ ή καρδιαγγειακή νόσο.
Σε περίπτωση σύγχυσης, απώλειας συνείδησης, πολύ υψηλής θερμοκρασίας σώματος ή σοβαρής δύσπνοιας, δεν υπάρχει χρόνος για αναμονή: απαιτείται άμεση κλήση στις υπηρεσίες επείγουσας βοήθειας.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Καύσωνας: Αυξημένος κίνδυνος για ηλικιωμένους και χρονίως πάσχοντες
Καύσωνας στην Ευρώπη: 3.700 θάνατοι σε Γαλλία, Βέλγιο και Ολλανδία
