Οι προειδοποιήσεις για τον καύσωνα συνήθως εστιάζουν στην αφυδάτωση, τη θερμοπληξία και τον κίνδυνο για καρδιοπαθείς ή ασθενείς με αναπνευστικά νοσήματα.
Νέα αμερικανική μελέτη, όμως, υποστηρίζει ότι στη λίστα των κινδύνων θα πρέπει να προστεθεί και ο χρόνιος πόνος. Παρακολουθώντας περισσότερους από 35.000 ανθρώπους άνω των 50 ετών επί δύο δεκαετίες, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η παρατεταμένη έκθεση σε ακραία ζέστη συνδεόταν με μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης πόνου που περιορίζει την καθημερινή λειτουργικότητα, ιδιαίτερα στους κατοίκους αγροτικών περιοχών και στους οικονομικά ασθενέστερους.
Ο καύσωνας δεν απειλεί μόνο με αφυδάτωση, θερμική εξάντληση ή θερμοπληξία.
Για εκατομμύρια μεγαλύτερους ανθρώπους, η παρατεταμένη ζέστη μπορεί να συνδέεται και με ένα πολύ πιο καθημερινό αλλά εξίσου σημαντικό πρόβλημα: την επιδείνωση του χρόνιου πόνου.
Αυτό υποστηρίζει νέα μελέτη Αμερικανών ερευνητών, οι οποίοι παρακολούθησαν περισσότερους από 35.000 ενήλικες ηλικίας άνω των 50 ετών για περίπου δύο δεκαετίες και συνέκριναν τις αναφορές τους για χρόνιο πόνο με τις μακροχρόνιες θερμοκρασιακές συνθήκες στις περιοχές όπου κατοικούσαν.
Στόχος τους δεν ήταν να εξετάσουν τι συμβαίνει μετά από έναν μεμονωμένο καύσωνα, αλλά αν η συνεχής έκθεση σε ακραίες θερμοκρασίες επί μήνες ή χρόνια συνδέεται με πόνο αρκετά σοβαρό ώστε να επηρεάζει την καθημερινή ζωή.
Τι είναι ο «χρόνιος πόνος υψηλού αντίκτυπου»
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τον όρο high-impact chronic pain, δηλαδή χρόνιος πόνος που διαρκεί τουλάχιστον τρεις μήνες και περιορίζει ουσιαστικά:
την εργασία,
την κοινωνική ζωή,
την αυτοεξυπηρέτηση,
την κινητικότητα
και τις καθημερινές δραστηριότητες.
Δεν πρόκειται για έναν περιστασιακό πόνο στη μέση ή στα γόνατα.
Είναι πόνος που επηρεάζει τις αποφάσεις ενός ανθρώπου: αν μπορεί να περπατήσει μέχρι το κατάστημα, να σηκώσει ψώνια, να κοιμηθεί καλά ή ακόμη και να παραμείνει ανεξάρτητος στο σπίτι του.
Για τους ανθρώπους άνω των 50 ετών, αυτή η διάκριση είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς ο σοβαρός χρόνιος πόνος αποτελεί έναν από τους παράγοντες που μπορούν να οδηγήσουν σταδιακά σε απώλεια λειτουργικότητας και αυτονομίας.
Πώς μπορεί η θερμοκρασία να επηρεάζει τον πόνο
Το κρύο και η ζέστη φαίνεται ότι μπορεί να επηρεάζουν τον πόνο μέσω διαφορετικών μηχανισμών.
Οι χαμηλές θερμοκρασίες έχουν συσχετιστεί με:
μεγαλύτερη ευαισθησία στον πόνο,
δυσκαμψία των αρθρώσεων
και επιδείνωση συμπτωμάτων σε ορισμένα άτομα με αρθρίτιδα.
Η υψηλή θερμοκρασία μπορεί να δρα διαφορετικά.
Η αφυδάτωση, η διαταραχή του ύπνου και η μείωση της σωματικής δραστηριότητας κατά τη διάρκεια πολύ ζεστών ημερών μπορούν να δημιουργήσουν ένα περιβάλλον στο οποίο ο πόνος γίνεται δυσκολότερο να ελεγχθεί.
Σε ημέρες με έντονη ζέστη, για παράδειγμα, ένας μεγαλύτερος άνθρωπος μπορεί να περπατά λιγότερο.
Η μειωμένη κίνηση, όμως, μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη μυϊκή αδυναμία και δυσκαμψία, επιδεινώνοντας στη συνέχεια τον πόνο.
Οι ζεστές νύχτες μπορεί να είναι ιδιαίτερα επιβαρυντικές
Ένα από τα προβλήματα των παρατεταμένων καυσώνων δεν είναι μόνο οι πολύ υψηλές θερμοκρασίες το απόγευμα.
Είναι και οι νύχτες που παραμένουν πολύ ζεστές.
Όταν η θερμοκρασία δεν πέφτει αρκετά μετά τη δύση του ήλιου, ο οργανισμός έχει μικρότερη δυνατότητα να ανακάμψει από τη θερμική καταπόνηση της ημέρας.
Παράλληλα, η ποιότητα του ύπνου μπορεί να χειροτερεύσει.
Και ο κακός ύπνος μπορεί με τη σειρά του να αυξήσει την αντίληψη του πόνου και να μειώσει την ικανότητα ενός ανθρώπου να τον διαχειριστεί την επόμενη ημέρα.
Πώς μέτρησαν την «ακραία» ζέστη
Οι επιστήμονες δεν χρησιμοποίησαν μία ενιαία θερμοκρασία ως όριο για ολόκληρες τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Αντίθετα, αξιολόγησαν πόσο ακραία ήταν μια θερμοκρασία σε σχέση με το συνηθισμένο κλίμα κάθε περιοχής.
Για παράδειγμα, θερμοκρασία περίπου 28,9°C μπορεί να βρίσκεται στο ανώτερο 5% των θερμότερων ημερών σε μια περιοχή του Maine.
Στο Houston, αντίθετα, θα απαιτούνταν περίπου 35,4°C για να θεωρηθεί η ημέρα αντίστοιχα ακραία.
Έτσι, κάθε κοινότητα συγκρίθηκε με το δικό της ιστορικό θερμοκρασιών και όχι με ένα αυθαίρετο εθνικό όριο.
Η παρατεταμένη έκθεση στο πολύ κρύο επίσης συνδέθηκε με περισσότερο πόνο
Η μελέτη δεν εξέτασε μόνο τη ζέστη.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι μεταξύ των ανθρώπων που ζούσαν σε περιοχές με πολλές ακραία κρύες ημέρες, οι αναφορές χρόνιου πόνου υψηλού αντίκτυπου ήταν περισσότερες.
Αντίθετα, η περιστασιακή έκθεση σε ένα σύντομο ψυχρό επεισόδιο δεν εμφάνιζε την ίδια συσχέτιση.
Οι συγγραφείς θεωρούν ότι οι άνθρωποι μπορεί να προσαρμόζονται σε έναν μεμονωμένο δύσκολο χειμώνα, αλλά η επαναλαμβανόμενη έκθεση σε ακραίο κρύο επί χρόνια ίσως είναι δυσκολότερο να αντισταθμιστεί.
Στις πόλεις η ζέστη δεν συνδέθηκε το ίδιο με νέο χρόνιο πόνο
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα ήταν η μεγάλη διαφορά μεταξύ αστικών και αγροτικών περιοχών.
Στους κατοίκους των πόλεων, η παρατεταμένη έκθεση σε υψηλές θερμοκρασίες δεν εμφάνισε σαφή συσχέτιση με την εμφάνιση νέου χρόνιου πόνου υψηλού αντίκτυπου.
Στους κατοίκους αγροτικών περιοχών, όμως, η σχέση ήταν ισχυρότερη.
Οι ερευνητές θεωρούν πιθανό ότι αυτό σχετίζεται με τον τρόπο ζωής και τις υποδομές.
Γιατί οι κάτοικοι της υπαίθρου μπορεί να είναι πιο ευάλωτοι
Οι άνθρωποι που ζουν στην ύπαιθρο μπορεί να:
εργάζονται περισσότερες ώρες σε εξωτερικούς χώρους,
ζουν σε παλαιότερα σπίτια που ψύχονται δυσκολότερα,
έχουν λιγότερη πρόσβαση σε κλιματιζόμενους δημόσιους χώρους,
και χρειάζεται να διανύσουν μεγαλύτερες αποστάσεις για πρόσβαση σε υπηρεσίες Υγείας.
Στις αγροτικές περιοχές των ΗΠΑ έχει επίσης καταγραφεί κλείσιμο νοσοκομείων, με αποτέλεσμα αρκετοί κάτοικοι να χρειάζεται να ταξιδεύουν περισσότερο για ιατρική περίθαλψη.
Για έναν ηλικιωμένο με χρόνιο πόνο, η απόσταση αυτή μπορεί από μόνη της να αποτελέσει σημαντικό εμπόδιο.
Οι οικονομικά ασθενέστεροι κινδύνευαν περισσότερο
Παρόμοια εικόνα καταγράφηκε και ανάλογα με το εισόδημα.
Μεταξύ των οικονομικά πιο ευάλωτων μεγαλύτερων ενηλίκων, η παρατεταμένη έκθεση σε ζέστη συνδέθηκε με αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης χρόνιου πόνου υψηλού αντίκτυπου.
Στους πιο εύπορους συμμετέχοντες δεν παρατηρήθηκε αντίστοιχη συσχέτιση.
Η πιθανότερη εξήγηση είναι ότι οι οικονομικά ισχυρότεροι έχουν μεγαλύτερη δυνατότητα να προστατευθούν από τη ζέστη μέσω:
κλιματισμού,
καλύτερης κατοικίας,
ευκολότερης πρόσβασης σε ιατρική φροντίδα,
και δυνατότητας περιορισμού της έκθεσης σε εξωτερικούς χώρους.
Το βασικό μήνυμα της μελέτης είναι χαρακτηριστικό:
όσοι μπορούσαν να αποφύγουν τη ζέστη ήταν και εκείνοι που εμφάνιζαν μικρότερη πιθανότητα νέου σοβαρού χρόνιου πόνου.
Ο κλιματισμός γίνεται ζήτημα Υγείας
Η πρόσβαση σε έναν δροσερό χώρο μπορεί να μοιάζει με θέμα άνεσης.
Σε έναν παρατεταμένο καύσωνα, όμως, αποτελεί ζήτημα δημόσιας υγείας.
Για έναν ηλικιωμένο με αρθρίτιδα, χρόνιο πόνο στη μέση ή μυοσκελετική νόσο, η δυνατότητα να παραμείνει σωματικά ενεργός και να κοιμηθεί επαρκώς μπορεί να εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τις συνθήκες του σπιτιού του.
Η έλλειψη κλιματισμού και το υψηλό κόστος ηλεκτρικής ενέργειας μπορεί επομένως να λειτουργούν ως έμμεσοι παράγοντες επιδείνωσης της υγείας.
Οι αμερικανικές πολιτικές κατά του καύσωνα είναι κυρίως σχεδιασμένες για πόλεις
Οι συγγραφείς της μελέτης επισημαίνουν ότι μεγάλο μέρος των μέτρων αντιμετώπισης της ακραίας ζέστης στις ΗΠΑ έχει σχεδιαστεί με βάση το αστικό περιβάλλον.
Χαρακτηριστικά μέτρα είναι:
τα κέντρα δροσιάς – cooling centers,
η αύξηση των δέντρων στις πόλεις,
τα προγράμματα αστικής σκίασης
και οι χάρτες των λεγόμενων urban heat islands.
Οι λύσεις αυτές είναι χρήσιμες αλλά δεν μπορούν να εφαρμοστούν αυτούσιες σε απομακρυσμένες αγροτικές περιοχές.
Στην ύπαιθρο χρειάζονται διαφορετικές παρεμβάσεις
Στις αγροτικές κοινότητες μπορεί να απαιτούνται διαφορετικές λύσεις, όπως:
ενεργειακή αναβάθμιση παλαιότερων κατοικιών,
οικονομική ενίσχυση για ψύξη του σπιτιού,
βοήθεια στο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας,
καλύτερη πρόσβαση σε τοπικές υπηρεσίες Υγείας,
και ενημέρωση μέσω αξιόπιστων τοπικών φορέων.
Οι συγγραφείς θεωρούν ότι η απλή μεταφορά ενός αστικού μοντέλου προστασίας σε μικρότερη κλίμακα δεν επαρκεί για τις ανάγκες της υπαίθρου.
Οι αγρότες είναι και μεγαλύτεροι σε ηλικία
Η ηλικιακή σύνθεση του αγροτικού πληθυσμού προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα κινδύνου.
Στις ΗΠΑ, η γεωργία διαθέτει έναν από τους γηραιότερους επαγγελματικούς πληθυσμούς.
Η μέση ηλικία των παραγωγών που συμμετέχουν στη λήψη αποφάσεων στις αγροτικές εκμεταλλεύσεις βρίσκεται περίπου στα 58 χρόνια, ενώ σημαντικό ποσοστό γεωργικής γης ανήκει σε ανθρώπους ηλικίας 65 ετών και άνω.
Οι άνθρωποι αυτοί δεν μπορούν πάντοτε να αποφύγουν την εξωτερική εργασία όταν οι θερμοκρασίες είναι υψηλές.
Αυτό δημιουργεί έναν ιδιαίτερα ευάλωτο συνδυασμό:
μεγαλύτερη ηλικία + σωματική εργασία + ζέστη + χρόνιος πόνος.
Πρώτο μήνυμα: Ο χρόνιος πόνος πρέπει να μπει στις προειδοποιήσεις καύσωνα
Οι συγγραφείς θεωρούν ότι οι δημόσιες προειδοποιήσεις για ακραία θερμοκρασία θα πρέπει να περιλαμβάνουν και τους ανθρώπους που ζουν με χρόνιο πόνο.
Σήμερα τα περισσότερα σχέδια δημόσιας υγείας δίνουν ιδιαίτερη έμφαση σε ανθρώπους με:
καρδιαγγειακές παθήσεις,
αναπνευστικά προβλήματα,
ή άλλες χρόνιες νόσους.
Ο χρόνιος πόνος συχνά απουσιάζει από τη λίστα.
Η έγκαιρη προειδοποίηση όμως θα μπορούσε να επιτρέψει στους ασθενείς να προγραμματίζουν καλύτερα:
τη σωματική δραστηριότητα,
τη λήψη βοήθειας,
την πρόσβαση σε δροσερό χώρο,
και, όπου χρειάζεται, την επικοινωνία με τον γιατρό τους.
Δεύτερο μήνυμα: Η προστασία πρέπει να προσαρμόζεται στην ύπαιθρο
Το δεύτερο συμπέρασμα αφορά τις πολιτικές προστασίας από τη ζέστη.
Οι αγροτικές κοινότητες χρειάζονται προγράμματα προσαρμοσμένα στις δικές τους συνθήκες.
Η παροχή κλιματισμού ή η ενεργειακή αναβάθμιση ενός παλιού σπιτιού μπορεί να αποδειχθεί σημαντικότερη από τη δημιουργία ενός μακρινού cooling center που ένας ηλικιωμένος με πόνο δεν μπορεί εύκολα να επισκεφθεί.
Τρίτο μήνυμα: Οι γιατροί πρέπει να ρωτούν και για το σπίτι
Οι ερευνητές θεωρούν ότι ακόμη και ο τρόπος λήψης του ιατρικού ιστορικού μπορεί να αλλάξει.
Όταν ένας ασθενής αντιμετωπίζει χρόνιο πόνο, ο γιατρός συνήθως καταγράφει:
διάγνωση,
φαρμακευτική αγωγή,
ένταση πόνου,
κινητικότητα
και συνοδά νοσήματα.
Οι συγγραφείς προτείνουν να καταγράφονται επίσης:
οι συνθήκες κατοικίας,
η πρόσβαση σε κλιματισμό
και τα χαρακτηριστικά του τοπικού κλίματος.
Για έναν ασθενή που ζει μόνος του σε παλιό σπίτι χωρίς επαρκή ψύξη, τα στοιχεία αυτά μπορεί να είναι σημαντικά για την πραγματική διαχείριση του πόνου.
Η κλιματική αλλαγή κάνει το ζήτημα πιο επείγον
Καθώς αυξάνονται οι παγκόσμιες θερμοκρασίες, η παρατεταμένη έκθεση σε ακραία ζέστη γίνεται συχνότερη.
Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τις ημέρες που καταγράφονται θερμοκρασιακά ρεκόρ.
Αφορά και την αθροιστική έκθεση σε πολλές συνεχόμενες ζεστές ημέρες και νύχτες.
Οι συγγραφείς αναφέρουν χαρακτηριστικά ότι σε ένα ιδιαίτερα θερμό καλοκαίρι το Phoenix κατέγραψε δεκάδες νύχτες κατά τις οποίες η θερμοκρασία δεν έπεσε κάτω από περίπου 32°C.
Σε τέτοιες συνθήκες ο οργανισμός δεν έχει αρκετό χρόνο για θερμική αποφόρτιση.
Η μελέτη δεν αποδεικνύει ότι ο καύσωνας προκαλεί χρόνιο πόνο
Υπάρχει όμως μια σημαντική επιστημονική επιφύλαξη.
Η έρευνα είναι παρατηρητική.
Οι επιστήμονες συνέδεσαν τις μακροχρόνιες θερμοκρασιακές συνθήκες των περιοχών με τις αναφορές πόνου των συμμετεχόντων.
Αυτό επιτρέπει την ανίχνευση συσχετίσεων αλλά όχι την απόδειξη ότι η ζέστη από μόνη της προκαλεί χρόνιο πόνο.
Άλλοι παράγοντες μπορεί επίσης να επηρεάζουν τα αποτελέσματα, όπως:
το επάγγελμα,
η κατάσταση της υγείας,
το εισόδημα,
η πρόσβαση σε ιατρική φροντίδα,
η ποιότητα της κατοικίας
και η φυσική δραστηριότητα.
Τα ευρήματα επομένως πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ένδειξη ενός σημαντικού προβλήματος δημόσιας υγείας και όχι ως απόδειξη άμεσης αιτιότητας.
Τι μπορεί να κάνει κάποιος με χρόνιο πόνο σε ημέρες καύσωνα
Η μελέτη δεν προτείνει κάποια νέα θεραπεία του πόνου.
Υποδεικνύει όμως ότι τις πολύ ζεστές ημέρες αξίζει να δίνεται περισσότερη προσοχή σε βασικούς παράγοντες που μπορούν να επιδεινώσουν τα συμπτώματα.
Η επαρκής ενυδάτωση, ο δροσερός χώρος, η αποφυγή της έντονης έκθεσης στις θερμότερες ώρες και η προσπάθεια διατήρησης ασφαλούς σωματικής δραστηριότητας μπορούν να βοηθήσουν τον οργανισμό να αντιμετωπίσει καλύτερα τη θερμική καταπόνηση.
Εάν ο πόνος επιδεινωθεί έντονα ή εμφανιστούν συμπτώματα όπως σύγχυση, έντονη αδυναμία, ζάλη, λιποθυμία ή άλλα σημεία θερμικής νόσου, απαιτείται ιατρική αξιολόγηση.
Μια απλή ερώτηση μπορεί να έχει σημασία
Το μήνυμα των ερευνητών προς τις οικογένειες είναι ιδιαίτερα απλό.
Όταν ένας ηλικιωμένος γονέας ή παππούς αντιμετωπίζει έναν καύσωνα —ιδιαίτερα αν ζει στην ύπαιθρο— δεν αρκεί να ρωτήσουμε μόνο:
«Πίνεις αρκετό νερό;»
Ίσως πρέπει να ρωτήσουμε και:
«Πονάει περισσότερο σήμερα η μέση ή τα γόνατά σου;»
Γιατί, σύμφωνα με τα νέα δεδομένα, ο χρόνιος πόνος μπορεί να αποτελεί ακόμη μία από τις λιγότερο ορατές επιπτώσεις της παρατεταμένης ακραίας ζέστης.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Καύσωνας: Οι οδηγίες των πνευμονολόγων για άσθμα, ΧΑΠ και ευάλωτες ομάδες
Καύσωνας: Οδηγός προστασίας του Υπουργείου Υγείας – Ποιοι κινδυνεύουν
