Η Ελλάδα βάζει για πρώτη φορά στο επίκεντρο οργανωμένου προληπτικού ελέγχου τους ανθρώπους που εκτίθενται πολλές ώρες στον ήλιο λόγω εργασίας. Το νέο πρόγραμμα για τον καρκίνο του δέρματος ξεκινά μέσω του «Προλαμβάνω», την ώρα που διεθνή δεδομένα αποκαλύπτουν επίμονες παρανοήσεις για τη βιταμίνη D, τα αντηλιακά και τον πραγματικό κίνδυνο των ηλιακών εγκαυμάτων.
Η συστηματική έκθεση στον ήλιο περνά πλέον πιο ψηλά στην ατζέντα της δημόσιας Υγείας στην Ελλάδα. Το υπουργείο Υγείας ενεργοποίησε νέο, στοχευμένο πρόγραμμα προληπτικού ελέγχου για τον καρκίνο του δέρματος, με ιδιαίτερη έμφαση στους πολίτες που εργάζονται επί πολλές ώρες σε εξωτερικούς χώρους.
Σύμφωνα με όσα ανακοίνωσε ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης στις 7 Σεπτεμβρίου, οι κινητές μονάδες του υπουργείου θα πραγματοποιούν δωρεάν ελέγχους σε εργαζομένους με μεγάλη επαγγελματική έκθεση στον ήλιο. Η δράση εντάσσεται στο «Προλαμβάνω» και χρηματοδοτείται από το ΕΣΠΑ.
Η επιλογή αυτής της ομάδας δεν είναι τυχαία. Αγρότες, οικοδόμοι, εργαζόμενοι στην εστίαση και στον τουρισμό, αλιείς, διανομείς, προσωπικό καθαριότητας, επαγγελματίες σε τεχνικά έργα και πολλοί άλλοι περνούν μεγάλο μέρος της ημέρας εκτεθειμένοι στην υπεριώδη ακτινοβολία, συχνά για χρόνια.
Για μια χώρα όπως η Ελλάδα, επομένως, η προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία δεν αποτελεί μόνο ζήτημα καλοκαιρινών διακοπών. Αποτελεί και ζήτημα επαγγελματικής και δημόσιας Υγείας.
Η εικόνα του μελανώματος στην Ελλάδα
Τα πιο πρόσφατα συγκρίσιμα διεθνή στοιχεία αποτυπώνουν ένα σημαντικό φορτίο νόσου.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Global Cancer Observatory της Διεθνούς Υπηρεσίας Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC), το 2022 καταγράφηκαν στην Ελλάδα περίπου 1.458 νέα περιστατικά μελανώματος του δέρματος και 308 θάνατοι. Η πενταετής επικράτηση υπολογίστηκε σε 5.546 άτομα. Το μελάνωμα κατατάχθηκε στη 13η θέση μεταξύ των καρκίνων ως προς τον αριθμό νέων περιστατικών στη χώρα.
Και αυτά τα στοιχεία αφορούν μόνο το μελάνωμα. Δεν περιλαμβάνουν το συνολικό βάρος των άλλων μορφών καρκίνου του δέρματος, όπως το βασικοκυτταρικό και το ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα.
Ο ΕΟΔΥ έχει επισημάνει ότι η μακροχρόνια έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία συνδέεται τόσο με τις διαφορετικές μορφές καρκίνου του δέρματος όσο και με οφθαλμολογικές παθήσεις. Παράλληλα, χαρακτηρίζει ιδιαίτερα σημαντική την προστασία στην Ελλάδα, όπου οι πολίτες περνούν μεγάλο μέρος του χρόνου σε εξωτερικούς χώρους.
Το νέο ελληνικό πρόγραμμα αλλάζει τη λογική της πρόληψης
Η ένταξη του καρκίνου του δέρματος σε μια οργανωμένη δράση προληπτικών εξετάσεων έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή μετακινεί το βάρος από την ατομική πρωτοβουλία στην ενεργητική αναζήτηση ανθρώπων που αντιμετωπίζουν μεγαλύτερη έκθεση.
Μέχρι σήμερα, η πρόληψη βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στο κατά πόσο ένας πολίτης θα παρατηρούσε μια ύποπτη δερματική αλλοίωση, θα αποφάσιζε να απευθυνθεί σε δερματολόγο ή θα είχε ήδη αυξημένη επίγνωση του προσωπικού του κινδύνου.
Η νέα προσέγγιση επιχειρεί να φτάσει στον πολίτη πριν εμφανιστεί το πρόβλημα.
Πρόκειται για τη λογική πάνω στην οποία έχει οικοδομηθεί συνολικά το «Προλαμβάνω»: οργανωμένη πρόσκληση, δωρεάν πρόσβαση και μεγαλύτερη έμφαση στην έγκαιρη διάγνωση. Το πρόγραμμα έχει ήδη θεσμοθετηθεί ώστε να συνεχιστεί έως το 2030.
Το στοίχημα τώρα είναι εάν το νέο σκέλος για το δέρμα θα μπορέσει να εντοπίσει εγκαίρως βλάβες σε ανθρώπους οι οποίοι, ακριβώς λόγω του επαγγέλματός τους, ενδέχεται να συγκεντρώνουν υψηλή αθροιστική έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο πόσο ήλιο δεχόμαστε – Είναι και πώς τον αντιμετωπίζουμε
Η ανάγκη για οργανωμένη πρόληψη γίνεται ακόμη πιο εμφανής όταν εξετάσει κανείς τα δεδομένα για τις γνώσεις και τις καθημερινές συμπεριφορές γύρω από τον ήλιο.
Νέα στοιχεία που δημοσιοποίησε η Cancer Research UK τον Αύγουστο του 2026, βασισμένα σε έρευνα του 2025 σε 4.200 ενήλικες στο Ηνωμένο Βασίλειο, αποκαλύπτουν σημαντικά κενά στη γνώση και στην εφαρμογή μέτρων προστασίας.
Τα στοιχεία αφορούν τον βρετανικό πληθυσμό και δεν μπορούν να μεταφερθούν αυτούσια στην Ελλάδα. Έχουν, όμως, ιδιαίτερη αξία ως ένδειξη του πόσο επίμονες παραμένουν ορισμένες αντιλήψεις ακόμη και σε μια χώρα με σαφώς χαμηλότερη ηλιοφάνεια από τη δική μας.
Τέσσερις στους δέκα νέους είχαν καεί από τον ήλιο; Η πραγματική εικόνα είναι ακόμη πιο ανησυχητική
Στο σύνολο των ερωτηθέντων, το 53% δήλωσε ότι δεν είχε πάθει ηλιακό έγκαυμα μέσα στον προηγούμενο χρόνο.
Αυτό σημαίνει ότι το 41% θυμόταν τουλάχιστον ένα έγκαυμα: 34% λιγότερα από πέντε, 5% από πέντε έως δέκα και 2% περισσότερα από δέκα. Ένα επιπλέον 5% δεν μπορούσε να θυμηθεί.
Στους νέους 18–34 ετών, όμως, η εικόνα αλλάζει δραματικά.
Μόλις 30% δήλωσε ότι δεν είχε καεί καθόλου τον τελευταίο χρόνο. Το 46% ανέφερε έως τέσσερα εγκαύματα, το 11% από πέντε έως δέκα και το 5% περισσότερα από δέκα.
Με άλλα λόγια, περίπου 62% των ηλικιών 18–34 ανέφερε τουλάχιστον ένα ηλιακό έγκαυμα μέσα σε έναν χρόνο, έναντι περίπου 45% στις ηλικίες 35–54 και 24% στους άνω των 55 ετών.
Η ηλικιακή αυτή διαφορά αποτελεί ίσως ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα.
Το ηλιακό έγκαυμα δεν είναι απλώς μια προσωρινή κοκκινίλα που υποχωρεί σε λίγες ημέρες. Αποτελεί ένδειξη βλάβης του δέρματος από υπεριώδη ακτινοβολία και η επαναλαμβανόμενη έκθεση συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο μελανώματος.
Η βιταμίνη D εξακολουθεί να λειτουργεί ως άλλοθι για περισσότερη έκθεση
Ένα δεύτερο εντυπωσιακό εύρημα αφορά τη βιταμίνη D.
Στην πρόταση «χρειάζεται να εκτίθεμαι όσο περισσότερο γίνεται στον ήλιο για να παίρνω αρκετή βιταμίνη D», 35% των ερωτηθέντων συμφώνησε.
Η παρανόηση ήταν ακόμη συχνότερη στους νέους: συμφώνησε το 44% των ηλικιών 18–34, έναντι 36% στις ηλικίες 35–54 και 27% στους άνω των 55 ετών.
Το στοιχείο έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή η βιταμίνη D συχνά χρησιμοποιείται στη δημόσια συζήτηση ως επιχείρημα υπέρ της παρατεταμένης ηλιοθεραπείας.
Η Cancer Research UK επισημαίνει ότι ο ανθρώπινος οργανισμός χρειάζεται βιταμίνη D, αλλά δεν απαιτείται ηλιοθεραπεία ούτε χρήση solarium για την εξασφάλισή της.
Αντηλιακό: χρησιμοποιείται, αλλά όχι όσο συστηματικά πιστεύουμε
Οι ίδιοι πίνακες δείχνουν ότι τρεις στους τέσσερις Βρετανούς δήλωσαν πως εφαρμόζουν αντηλιακό τουλάχιστον κάποιες φορές όταν βρίσκονται έξω στον ήλιο.
Όταν όμως το κριτήριο γίνεται αυστηρότερο, η εικόνα αλλάζει: μόλις 40% δήλωσε ότι χρησιμοποιεί αντηλιακό τις περισσότερες φορές ή κάθε φορά, ενώ 7% ανέφερε ότι δεν το χρησιμοποιεί ποτέ.
Το εύρημα έχει πρακτική σημασία και για την Ελλάδα. Η ύπαρξη ενός αντηλιακού στην τσάντα ή στο αυτοκίνητο δεν σημαίνει ότι προσφέρει πραγματική προστασία.
Χρειάζεται σωστή ποσότητα, εφαρμογή πριν και κατά τη διάρκεια της έκθεσης και επανάληψη.
Ο ΕΟΔΥ συστήνει αντηλιακό ευρέος φάσματος με SPF τουλάχιστον 30, επανάληψη κάθε δύο ώρες και νέα εφαρμογή μετά από κολύμπι ή έντονη εφίδρωση. Ταυτόχρονα, τονίζει ότι το αντηλιακό πρέπει να συνδυάζεται με σκιά, προστατευτική ένδυση, καπέλο και γυαλιά ηλίου.
Μόνο 30% γνώριζε ποιο είναι το ελάχιστο SPF
Η έρευνα αποκαλύπτει επίσης σύγχυση γύρω από τον δείκτη προστασίας.
Όταν οι συμμετέχοντες ρωτήθηκαν ποιο είναι το ελάχιστο SPF που συστήνει το NHS, μόλις 30% απάντησε SPF 30, δηλαδή το σωστό ελάχιστο επίπεδο.
Ένα ακόμη 32% επέλεξε SPF 50+, το οποίο φυσικά παρέχει υψηλότερο επίπεδο προστασίας, αλλά δεν αποτελεί την απάντηση στην ερώτηση για το ελάχιστο συνιστώμενο SPF. Παράλληλα, 18% γνώριζε τον όρο SPF αλλά δεν ήξερε την απάντηση.
Η ουσία για τον καταναλωτή δεν βρίσκεται στην αναζήτηση ενός «μαγικού» αριθμού.
Το SPF αφορά κυρίως την προστασία από UVB, ενώ χρειάζεται παράλληλα επαρκής προστασία από UVA. Η Cancer Research UK συστήνει τουλάχιστον SPF 30 και υψηλή προστασία UVA, ενώ στην ευρωπαϊκή αγορά η ένδειξη UVA μέσα σε κύκλο αποτελεί βασικό σημείο αναφοράς.
Το αντηλιακό δεν είναι άδεια για περισσότερες ώρες στον ήλιο
Ένα από τα συχνότερα λάθη είναι η αντίληψη ότι ένα υψηλό SPF επιτρέπει πολύωρη έκθεση χωρίς άλλες προφυλάξεις. Δεν ισχύει.
Κανένα αντηλιακό δεν μπλοκάρει το 100% της υπεριώδους ακτινοβολίας και η χρήση του δεν κάνει την ηλιοθεραπεία «ασφαλή».
Γι’ αυτό και η πρόληψη βασίζεται σε συνδυασμό μέτρων: σκιά, ρούχα, καπέλο, γυαλιά και αντηλιακό.
Ιδιαίτερα στην Ελλάδα, όπου η καθημερινότητα περιλαμβάνει παραλία, υπαίθριες δραστηριότητες αλλά και πολύωρη εργασία έξω, το μήνυμα αποκτά μεγαλύτερη πρακτική βαρύτητα.
Η προστασία πρέπει να αρχίζει από την παιδική ηλικία
Ο ΕΟΔΥ έχει δώσει ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία των παιδιών.
Η υπεριώδης ακτινοβολία μπορεί να προκαλεί βλάβη στο παιδικό δέρμα η οποία δεν γίνεται άμεσα ορατή, ενώ η παιδική και πρώιμη εφηβική ηλικία αποτελούν περίοδο σημαντικής αθροιστικής έκθεσης λόγω των πολλών ωρών που περνούν τα παιδιά σε εξωτερικούς χώρους.
Η πρόληψη του καρκίνου του δέρματος, επομένως, δεν αρχίζει όταν κάποιος φτάσει στα 50 ή στα 60 και αποφασίσει να εξετάσει έναν σπίλο.
Αρχίζει από τις πρώτες δεκαετίες της ζωής, όταν διαμορφώνονται οι συνήθειες έκθεσης στον ήλιο.
Solarium: δεν υπάρχει «ασφαλές μαύρισμα»
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτεί και η τεχνητή υπεριώδης ακτινοβολία.
Τα solarium εκπέμπουν υψηλής έντασης UV και δεν αποτελούν ασφαλέστερη εναλλακτική στην ηλιοθεραπεία. Η Cancer Research UK σημειώνει ότι κάθε χρήση προκαλεί βλάβη στο δέρμα και αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου, ενώ τα δεδομένα δείχνουν ότι η χρήση πριν από την ηλικία των 35 ετών συνδέεται με σημαντικά υψηλότερο κίνδυνο μελανώματος.
Το «βασικό μαύρισμα» πριν από τις διακοπές επίσης δεν λειτουργεί ως ουσιαστική προστασία.
Το μαύρισμα είναι ήδη βιολογική αντίδραση του δέρματος σε βλάβη από UV.
Μόνο έξι στους δέκα παρακολουθούν τους σπίλους τους
Η έγκαιρη διάγνωση αποτελεί το δεύτερο μεγάλο σκέλος της προστασίας, μετά τη μείωση της υπερβολικής έκθεσης.
Στη βρετανική έρευνα, 57% δήλωσε ότι παρακολουθεί τους σπίλους του για αλλαγές ή πιθανές ενδείξεις καρκίνου, ενώ 37% απάντησε ότι δεν το κάνει.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς η αλλαγή σε έναν υπάρχοντα σπίλο ή η εμφάνιση μιας νέας ύποπτης βλάβης μπορεί να αποτελέσει λόγο για δερματολογική αξιολόγηση.
Η αυτοπαρατήρηση δεν αντικαθιστά, βέβαια, τον γιατρό. Μπορεί όμως να βοηθήσει κάποιον να αντιληφθεί εγκαίρως μια μεταβολή.
Τι σημαίνουν τα δεδομένα για την Ελλάδα
Δεν διαθέτουμε μέσα από τη συγκεκριμένη έρευνα αντίστοιχη μέτρηση για τις συμπεριφορές των Ελλήνων. Θα ήταν επιστημονικά λανθασμένο, επομένως, να υποθέσουμε ότι το 62% των νέων στην Ελλάδα καίγεται από τον ήλιο ή ότι το 35% έχει την ίδια αντίληψη για τη βιταμίνη D.
Τα βρετανικά στοιχεία αναδεικνύουν, όμως, ένα κρίσιμο πρόβλημα δημόσιας Υγείας: η γνώση γύρω από τον ήλιο δεν μεταφράζεται πάντοτε σε ασφαλή συμπεριφορά.
Και στην Ελλάδα το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία λόγω του τρόπου ζωής, της εκτεταμένης υπαίθριας εργασίας και της μεγάλης έκθεσης στον ήλιο.
Η έναρξη οργανωμένου screening για τους εργαζομένους που βρίσκονται πολλές ώρες σε εξωτερικό χώρο μπορεί, συνεπώς, να αποτελέσει ένα πρώτο βήμα.
Δεν αρκεί όμως από μόνη της.
Χρειάζεται παράλληλα ενημέρωση για την καθημερινή φωτοπροστασία, εκπαίδευση εργοδοτών και εργαζομένων, εύκολη πρόσβαση σε δερματολογικό έλεγχο και αλλαγή της αντίληψης ότι το ηλιακό έγκαυμα είναι ένα αθώο και αναπόφευκτο κομμάτι του καλοκαιριού.
Η πρόληψη πριν από την ύποπτη βλάβη
Η μεγάλη πρόκληση για την Ελλάδα είναι να μετατρέψει τον έλεγχο του καρκίνου του δέρματος από μια περιστασιακή προσωπική επιλογή σε σταθερή κουλτούρα πρόληψης.
Το νέο πρόγραμμα του υπουργείου Υγείας κινείται προς αυτή την κατεύθυνση, κυρίως επειδή ξεκινά από μια ομάδα με συγκεκριμένο και μετρήσιμο παράγοντα κινδύνου: την παρατεταμένη έκθεση στον ήλιο.
Η ουσιαστική επιτυχία του, όμως, δεν θα κριθεί μόνο από τον αριθμό των εξετάσεων.
Θα κριθεί από το εάν θα εντοπιστούν βλάβες σε πρώιμο στάδιο, από το εάν οι πολίτες θα αλλάξουν συμπεριφορά και, μακροπρόθεσμα, από το εάν η Ελλάδα θα μπορέσει να μειώσει το φορτίο ενός καρκίνου που συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με έναν παράγοντα στον οποίο μπορούμε να παρέμβουμε: την υπερβολική έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Να «σβήσουμε» τον Ήλιο; Το σχέδιο που διχάζει την επιστήμη
Καρκίνος του δέρματος: Οι ειδικοί ζητούν τέλος στα solarium
