Σχεδόν επτά στα δέκα παιδιά στην Ελλάδα γεννιούνται με καισαρική τομή, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε η πρόεδρος του Παρατηρητηρίου Μαιευτικής Βίας Ελλάδος, Κωνσταντίνα Νούσια.
Τα στοιχεία παρουσίασε, στο Πρακτορείο FM και στην εκπομπή της Τάνιας Μαντουβάλου «104,9 Μυστικά Υγείας», η πρόεδρος του Παρατηρητηρίου Μαιευτικής Βίας Ελλάδος, υποψήφια διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, και αντιπρόεδρος του Πειθαρχικού Συμβουλίου του Συλλόγου Μαιών Πατρών, Κωνσταντίνα Νούσια.
Όπως ανέφερε, το συνολικό ποσοστό προσεγγίζει το 67%, ενώ σε ορισμένα νοσοκομεία της περιφέρειας έχουν καταγραφεί ποσοστά που φτάνουν ακόμη και το 84%.
Η εικόνα επαναφέρει μία συζήτηση που παραμένει ανοιχτή εδώ και χρόνια: γιατί η καισαρική τομή χρησιμοποιείται στην Ελλάδα πολύ συχνότερα από ό,τι σε αρκετές άλλες ευρωπαϊκές χώρες και πόσες από αυτές τις επεμβάσεις στηρίζονται σε σαφή ιατρική ένδειξη;
Η απάντηση δεν μπορεί να δοθεί μόνο με έναν συνολικό αριθμό. Η καισαρική αποτελεί σωτήρια επέμβαση όταν απειλείται η υγεία της μητέρας ή του εμβρύου. Όταν, όμως, πραγματοποιείται χωρίς επαρκή κλινική αιτιολόγηση ή χωρίς πραγματικά ενημερωμένη συναίνεση, εκθέτει τη γυναίκα σε μία χειρουργική διαδικασία από την οποία ενδέχεται να μην έχει ουσιαστικό όφελος.
Το θέμα αποκτά και δημογραφική διάσταση. Μία τραυματική εμπειρία τοκετού μπορεί να ενισχύσει τον φόβο απέναντι σε μια επόμενη εγκυμοσύνη. Δεν υπάρχουν, ωστόσο, δεδομένα που να αποδεικνύουν ότι τα υψηλά ποσοστά καισαρικών αποτελούν από μόνα τους βασική αιτία της υπογεννητικότητας.
Η Ελλάδα και το εξαιρετικά υψηλό ποσοστό καισαρικών
Η Κωνσταντίνα Νούσια υποστήριξε ότι το 67% των γεννήσεων στην Ελλάδα πραγματοποιείται με καισαρική, όταν σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες το αντίστοιχο ποσοστό κυμαίνεται από 15% έως 30%.
Ο αριθμός χρειάζεται επίσημη και ενιαία επιβεβαίωση μέσα από πρόσφατα πανελλαδικά δεδομένα, κατανεμημένα ανά μαιευτήριο, είδος νοσοκομείου, ηλικία μητέρας, αριθμό προηγούμενων τοκετών και ιατρική ένδειξη.
Η απλή σύγκριση των συνολικών ποσοστών δεν αρκεί. Ένα μαιευτήριο αναφοράς που υποδέχεται κυήσεις υψηλού κινδύνου αναμένεται να εμφανίζει περισσότερες καισαρικές από μία μονάδα που διαχειρίζεται κυρίως φυσιολογικές εγκυμοσύνες.
Ακόμη και με αυτές τις επιφυλάξεις, ένα ποσοστό κοντά στο 67% είναι τόσο υψηλό ώστε δεν μπορεί να ερμηνευτεί αποκλειστικά από την αύξηση των κυήσεων υψηλού κινδύνου, τη μεγαλύτερη ηλικία τεκνοποίησης ή τις πολύδυμες κυήσεις.
Τι λέει πραγματικά ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας
Συχνά αναφέρεται ότι ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας θεωρεί ιδανικό ποσοστό καισαρικών το 10% έως 15%.
Ο ΠΟΥ έχει διευκρινίσει ότι δεν συνιστά σε κάθε χώρα να επιδιώκει έναν ενιαίο αριθμητικό στόχο. Τα δεδομένα δείχνουν ότι, όταν το ποσοστό αυξάνεται έως περίπου το 10%, μειώνονται οι θάνατοι μητέρων και νεογνών. Πάνω από αυτό το επίπεδο δεν διαπιστώνεται αντίστοιχη περαιτέρω μείωση της θνησιμότητας σε επίπεδο πληθυσμού.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε καισαρική πάνω από το 10% είναι περιττή. Η απόφαση πρέπει να βασίζεται στις ανάγκες κάθε γυναίκας και κάθε κύησης, όχι στην προσπάθεια επίτευξης ενός διοικητικού ποσοστού.
Μία επέμβαση που σώζει ζωές
Η καισαρική τομή είναι απαραίτητη σε πολλές καταστάσεις, όπως:
- σοβαρή εμβρυϊκή δυσχέρεια,
- αποκόλληση ή προδρομικός πλακούντας,
- πρόπτωση του ομφάλιου λώρου,
- ορισμένες ανώμαλες προβολές του εμβρύου,
- αποτυχία προόδου του τοκετού έπειτα από σωστή αξιολόγηση,
- σοβαρή προεκλαμψία ή άλλη απειλητική επιπλοκή,
- συγκεκριμένες πολύδυμες κυήσεις,
- ορισμένα προβλήματα υγείας της μητέρας ή του παιδιού.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, η έγκαιρη χειρουργική επέμβαση μπορεί να αποτρέψει σοβαρές επιπλοκές, αναπηρία ή θάνατο.
Η δημόσια συζήτηση για τις περιττές καισαρικές δεν πρέπει, επομένως, να δημιουργεί ενοχές στις γυναίκες που γέννησαν χειρουργικά ούτε να παρουσιάζει τον φυσιολογικό τοκετό ως ασφαλή επιλογή ανεξάρτητα από την κλινική εικόνα.
Τι αλλάζει όταν η επέμβαση δεν είναι αναγκαία
Η καισαρική είναι μείζων χειρουργική επέμβαση.
Σε σχέση με έναν μη επιπλεγμένο κολπικό τοκετό, μπορεί να συνοδεύεται από μεγαλύτερη παραμονή στο νοσοκομείο, περισσότερο μετεγχειρητικό πόνο και μακρύτερη περίοδο ανάρρωσης.
Μεταξύ των πιθανών επιπλοκών περιλαμβάνονται:
- λοίμωξη του χειρουργικού τραύματος ή της μήτρας,
- αιμορραγία,
- θρόμβωση και πνευμονική εμβολή,
- τραυματισμός γειτονικών οργάνων,
- επιπλοκές από την αναισθησία.
Οι κίνδυνοι δεν σημαίνουν ότι η επέμβαση είναι γενικά μη ασφαλής. Σημαίνουν ότι πρέπει να πραγματοποιείται όταν το αναμενόμενο όφελος υπερτερεί των πιθανών επιβαρύνσεων.
Οι συνέπειες στις επόμενες εγκυμοσύνες
Η πρώτη καισαρική μπορεί να επηρεάσει και τον τρόπο με τον οποίο θα αντιμετωπιστούν οι επόμενες κυήσεις.
Όσο αυξάνεται ο αριθμός των επαναλαμβανόμενων καισαρικών, τόσο μεγαλώνει ο κίνδυνος συμφύσεων, χειρουργικών δυσκολιών και προβλημάτων του πλακούντα, όπως ο προδρομικός ή ο παθολογικά προσκολλημένος πλακούντας.
Η παθολογική πρόσφυση του πλακούντα μπορεί να προκαλέσει σοβαρή αιμορραγία και να απαιτήσει ιδιαίτερα σύνθετη μαιευτική αντιμετώπιση.
Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους η απόφαση για την πρώτη καισαρική έχει ιδιαίτερη σημασία: συχνά αυξάνει την πιθανότητα χειρουργικού τοκετού και στις επόμενες εγκυμοσύνες.
Φυσιολογικός τοκετός μετά από καισαρική
Μία προηγούμενη καισαρική δεν σημαίνει ότι κάθε επόμενος τοκετός πρέπει υποχρεωτικά να πραγματοποιηθεί χειρουργικά.
Ο κολπικός τοκετός μετά από καισαρική, γνωστός ως VBAC, μπορεί να αποτελεί επιλογή για κατάλληλα επιλεγμένες γυναίκες, έπειτα από εξατομικευμένη αξιολόγηση.
Η απόφαση εξαρτάται από:
- τον τύπο της προηγούμενης τομής στη μήτρα,
- τον λόγο της πρώτης καισαρικής,
- τον αριθμό των προηγούμενων επεμβάσεων,
- την πορεία της νέας κύησης,
- τη δυνατότητα άμεσης χειρουργικής παρέμβασης στο μαιευτήριο.
Η προσπάθεια κολπικού τοκετού μπορεί να επιτύχει, αλλά συνοδεύεται από μικρό κίνδυνο ρήξης της ουλής της μήτρας. Για τον λόγο αυτό πρέπει να πραγματοποιείται σε κατάλληλα οργανωμένο περιβάλλον και έπειτα από συζήτηση των οφελών και των κινδύνων.
Καισαρική, άσθμα και αλλεργίες
Η πρόεδρος του Παρατηρητηρίου αναφέρθηκε σε μελέτες που συνδέουν τη γέννηση με καισαρική με μεγαλύτερη πιθανότητα άσθματος και αλλεργικών νοσημάτων στην παιδική ηλικία.
Νεότερη συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση εντόπισε συσχετίσεις με το άσθμα, την αλλεργική ρινίτιδα, το έκζεμα, την τροφική αλλεργία και την αλλεργική ευαισθητοποίηση.
Τα ευρήματα πρέπει να ερμηνεύονται με προσοχή.
Πρόκειται κυρίως για παρατηρητικές μελέτες, οι οποίες δείχνουν συσχέτιση και όχι βέβαιη σχέση αιτίας και αποτελέσματος. Ο λόγος για τον οποίο πραγματοποιήθηκε η καισαρική, η χρήση αντιβιοτικών, η διάρκεια του θηλασμού, η κληρονομικότητα και άλλοι παράγοντες μπορούν επίσης να επηρεάσουν τον κίνδυνο.
Επομένως, δεν μπορεί να ειπωθεί ότι ένα παιδί που γεννήθηκε με καισαρική θα αναπτύξει αλλεργία ή ότι η επέμβαση αποτελεί τη μοναδική αιτία.
Ο ρόλος του μικροβιώματος
Κατά τον κολπικό τοκετό, το νεογνό έρχεται σε επαφή με μικροοργανισμούς του γεννητικού σωλήνα και του περιβάλλοντος της μητέρας. Μετά από καισαρική, η αρχική μικροβιακή αποίκιση παρουσιάζει διαφορετικά χαρακτηριστικά.
Η παρατήρηση αυτή έχει οδηγήσει στην υπόθεση ότι ο τρόπος γέννησης μπορεί να επηρεάζει την πρώιμη ανάπτυξη του ανοσοποιητικού συστήματος.
Η επιστήμη δεν έχει ακόμη αποσαφηνίσει πόσο διαρκούν οι συγκεκριμένες διαφορές και σε ποιον βαθμό εξηγούν μακροπρόθεσμα προβλήματα υγείας.
Παράγοντες όπως ο θηλασμός, η επαφή δέρμα με δέρμα, το οικογενειακό περιβάλλον, η διατροφή και η έκθεση σε αντιβιοτικά επηρεάζουν επίσης σημαντικά την εξέλιξη του μικροβιώματος.
Πότε μιλάμε για μαιευτική βία
Η Κωνσταντίνα Νούσια χαρακτήρισε την αναίτια καισαρική μία από τις συχνότερες μορφές μαιευτικής βίας που καταγράφει το Παρατηρητήριο.
Ο όρος δεν αφορά την καισαρική που πραγματοποιείται για τεκμηριωμένο ιατρικό λόγο. Αφορά περιπτώσεις στις οποίες μία γυναίκα υποβάλλεται σε πράξη:
- χωρίς επαρκή ενημέρωση,
- χωρίς ελεύθερη συναίνεση,
- μέσα από εκφοβισμό ή συναισθηματική πίεση,
- χωρίς να της παρουσιάζονται οι εναλλακτικές επιλογές,
- με τρόπο που παραβιάζει την αξιοπρέπεια και την αυτονομία της.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναγνωρίζει ότι η κακομεταχείριση κατά τον τοκετό περιλαμβάνει μη συναινετικές ιατρικές πράξεις, λεκτική ή σωματική κακοποίηση, παραβίαση της ιδιωτικότητας, διακρίσεις και εγκατάλειψη της γυναίκας χωρίς υποστήριξη.
Η αξιοπρεπής μαιευτική φροντίδα απαιτεί προστασία της ιδιωτικότητας, ενημερωμένη επιλογή, συνεχή υποστήριξη και ελευθερία από βλάβη ή εξευτελιστική συμπεριφορά.
Η ενημερωμένη συναίνεση δεν είναι μία υπογραφή
Η συναίνεση δεν εξαντλείται στην υπογραφή ενός εντύπου λίγο πριν από την επέμβαση.
Η γυναίκα πρέπει, στον βαθμό που το επιτρέπουν οι συνθήκες, να ενημερώνεται με κατανοητό τρόπο για:
- τον λόγο που προτείνεται η καισαρική,
- το πόσο επείγουσα είναι η κατάσταση,
- τα πιθανά οφέλη και τους κινδύνους,
- τις διαθέσιμες εναλλακτικές,
- τις συνέπειες της αναμονής,
- την πιθανή επίδραση στις επόμενες κυήσεις.
Σε μία πραγματική επείγουσα κατάσταση ο χρόνος μπορεί να είναι ελάχιστος. Αυτό δεν ακυρώνει την ανάγκη να εξηγηθεί στη γυναίκα, όσο είναι εφικτό, τι συμβαίνει και γιατί απαιτείται άμεση παρέμβαση.
Ο χειρισμός Kristeller
Μεταξύ των πρακτικών που ανέφερε η πρόεδρος του Παρατηρητηρίου βρίσκεται ο χειρισμός Kristeller, δηλαδή η άσκηση ισχυρής πίεσης στο άνω μέρος της κοιλιάς κατά το δεύτερο στάδιο του τοκετού.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας δεν συνιστά τη χρήση χειροκίνητης πίεσης στον πυθμένα της μήτρας για τη διευκόλυνση της γέννησης.
Η εφαρμογή της χωρίς σαφή ενημέρωση και συναίνεση προκαλεί πρόσθετες ανησυχίες, καθώς η γυναίκα μπορεί να βιώσει την πράξη ως βίαιη, απειλητική ή τραυματική.
Πόσο συχνά πρέπει να γίνεται κολπική εξέταση
Οι κολπικές εξετάσεις είναι απαραίτητες για την αξιολόγηση της προόδου του τοκετού, αλλά δεν πρέπει να επαναλαμβάνονται χωρίς κλινικό λόγο.
Σε φυσιολογικά εξελισσόμενο τοκετό, οι οδηγίες του ΠΟΥ χρησιμοποιούν ως γενικό σημείο αναφοράς ένα διάστημα περίπου τεσσάρων ωρών. Συχνότερος έλεγχος μπορεί να απαιτείται όταν υπάρχουν ενδείξεις καθυστέρησης, αλλαγές στην κατάσταση της μητέρας ή του εμβρύου ή προχωρημένο στάδιο τοκετού.
Κάθε εξέταση πρέπει να εξηγείται προηγουμένως και να πραγματοποιείται με σεβασμό στην ιδιωτικότητα και στη συναίνεση της γυναίκας.
Γιατί μπορεί να γίνονται τόσες καισαρικές
Το υψηλό ποσοστό στην Ελλάδα πιθανότατα δεν έχει μία μόνο αιτία.
Μεταξύ των παραγόντων που συζητούνται είναι:
- το έντονα ιατροκεντρικό μοντέλο φροντίδας,
- ο περιορισμένος αυτόνομος ρόλος των μαιών στις κυήσεις χαμηλού κινδύνου,
- η έλλειψη συνεχούς υποστήριξης από την ίδια μαία,
- ο φόβος ιατρικών και νομικών συνεπειών,
- ο προγραμματισμός των γεννήσεων,
- η περιορισμένη δυνατότητα VBAC,
- οι οικονομικές και οργανωτικές πρακτικές των μαιευτηρίων,
- η ηλικία και το ιατρικό ιστορικό των εγκύων,
- η πεποίθηση ότι η καισαρική είναι πάντοτε πιο ελεγχόμενη ή ασφαλής,
- οι προηγούμενες καισαρικές που οδηγούν σε νέες επεμβάσεις.
Δεν είναι δίκαιο να αποδίδεται η ευθύνη αποκλειστικά στους γιατρούς ή στις γυναίκες. Το ποσοστό διαμορφώνεται από τον τρόπο οργάνωσης ολόκληρου του μαιευτικού συστήματος.
Μπορεί η αρνητική εμπειρία τοκετού να επηρεάσει το δημογραφικό;
Η Κωνσταντίνα Νούσια συνέδεσε τη μαιευτική βία με τη δευτεροπαθή τοκοφοβία: τον έντονο φόβο μιας νέας εγκυμοσύνης και ενός επόμενου τοκετού μετά από τραυματική εμπειρία.
Η σύνδεση αυτή έχει επιστημονική βάση ως πιθανός μηχανισμός. Μελέτη σε γυναίκες που είχαν αρνητική εμπειρία στον πρώτο τοκετό διαπίστωσε ότι αποκτούσαν λιγότερα επόμενα παιδιά και παρουσίαζαν μεγαλύτερο διάστημα μέχρι τη δεύτερη γέννηση.
Άλλες ανασκοπήσεις έχουν καταγράψει επιπτώσεις της αρνητικής εμπειρίας στη μελλοντική αναπαραγωγική συμπεριφορά, στις σχέσεις, στην ψυχική υγεία και στην εμπιστοσύνη προς τις υπηρεσίες υγείας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα υψηλά ποσοστά καισαρικών προκαλούν άμεσα το δημογραφικό πρόβλημα.
Η απόφαση για δεύτερο ή τρίτο παιδί επηρεάζεται περισσότερο από:
- το εισόδημα και τη σταθερότητα της εργασίας,
- το κόστος στέγασης,
- τη διαθεσιμότητα παιδικής φροντίδας,
- την ηλικία κατά την πρώτη γέννηση,
- τη συμφιλίωση οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής,
- τις σχέσεις του ζευγαριού,
- την υποστήριξη από την οικογένεια και το κράτος.
Μία τραυματική γέννα μπορεί να λειτουργήσει ως πρόσθετος αποτρεπτικός παράγοντας για ορισμένες γυναίκες, όχι ως μοναδική ή κύρια εξήγηση της υπογεννητικότητας.
Η πραγματική δημογραφική εικόνα
Οι γεννήσεις στην Ελλάδα συνεχίζουν να μειώνονται.
Σύμφωνα με την Ελληνική Στατιστική Αρχή, το 2024 καταγράφηκαν 68.467 γεννήσεις ζώντων παιδιών, μειωμένες κατά 4,2% σε σχέση με τις 71.455 του 2023.
Η υποχώρηση αυτή δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με οικονομικά επιδόματα. Η εμπειρία της εγκυμοσύνης, του τοκετού και της λοχείας αποτελεί μέρος του περιβάλλοντος μέσα στο οποίο ένα ζευγάρι αποφασίζει εάν θα αποκτήσει επόμενο παιδί.
Μία πολιτική για το δημογραφικό οφείλει, επομένως, να περιλαμβάνει και ποιοτική, ασφαλή και αξιοπρεπή μαιευτική φροντίδα.
Τι πρέπει να αλλάξει
Η μείωση των μη αναγκαίων καισαρικών δεν μπορεί να επιτευχθεί με απαγορεύσεις ή αριθμητικούς στόχους.
Απαιτούνται:
Ενιαία καταγραφή των ενδείξεων
Κάθε μαιευτήριο πρέπει να δημοσιοποιεί τα ποσοστά του με βάση τις ομάδες εγκύων και τις πραγματικές κλινικές ενδείξεις. Ένα ακατέργαστο συνολικό ποσοστό δεν αρκεί για την αξιολόγηση της ποιότητας.
Έλεγχος της πρώτης καισαρικής
Η ασφαλής μείωση πρέπει να επικεντρωθεί κυρίως στις γυναίκες χαμηλού κινδύνου που γεννούν για πρώτη φορά. Η αποφυγή μιας μη αναγκαίας πρώτης επέμβασης περιορίζει και τις επαναλαμβανόμενες καισαρικές.
Ενίσχυση των μαιών
Οι μαίες μπορούν να έχουν κεντρικό ρόλο στις φυσιολογικές κυήσεις, στην προετοιμασία για τον τοκετό, στη συνεχή υποστήριξη και στην αναγνώριση των περιστατικών που χρειάζονται μαιευτήρα.
Πραγματική ενημερωμένη συναίνεση
Οι γυναίκες πρέπει να ενημερώνονται έγκαιρα και όχι την ώρα της κορύφωσης του πόνου ή του φόβου.
Ασφαλής δυνατότητα VBAC
Τα μαιευτήρια χρειάζονται πρωτόκολλα και επιχειρησιακή ετοιμότητα ώστε οι κατάλληλες γυναίκες να μπορούν να επιχειρούν κολπικό τοκετό μετά από καισαρική.
Σεβασμός και ψυχολογική υποστήριξη
Η αντιμετώπιση του τραύματος του τοκετού, της επιλόχειας κατάθλιψης και της τοκοφοβίας πρέπει να αποτελεί οργανικό μέρος της φροντίδας και όχι υπηρεσία πολυτελείας.
Η Ελλάδα χρειάζεται λιγότερες μη αναγκαίες καισαρικές, όχι λιγότερες ασφαλείς και σωτήριες καισαρικές.
Το πρόβλημα δεν είναι το χειρουργείο όταν υπάρχει ένδειξη. Είναι η απουσία διαφάνειας, η ελλιπής ενημέρωση, η περιορισμένη συμμετοχή της γυναίκας στις αποφάσεις και ένα σύστημα που μπορεί να μετατρέπει την καισαρική από έκτακτη ή ιατρικά επιβεβλημένη πράξη σε προεπιλεγμένο τρόπο γέννησης.
Η βελτίωση της μαιευτικής φροντίδας δεν θα λύσει από μόνη της το δημογραφικό. Μπορεί, όμως, να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη των γυναικών, να περιορίσει το τραύμα του τοκετού και να αφαιρέσει έναν ακόμη φόβο από την απόφαση για μία επόμενη εγκυμοσύνη.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Η Ελλάδα πρώτη στην ΕΕ στις καισαρικές με 62,2% των γεννήσεων
Απόλυτα εφικτός ο κολπικός τοκετός μετά από καισαρική
