Η μάχη κατά του καπνίσματος δεν αφορά πλέον μόνο το παραδοσιακό τσιγάρο. Στην εποχή των ηλεκτρονικών τσιγάρων, των αρωματισμένων προϊόντων και της ψηφιακής προώθησης, η εξάρτηση από τη νικοτίνη επανασυστήνεται στους νέους με διαφορετική εικόνα και νέο λεξιλόγιο.
Με αυτό το μήνυμα, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αφιερώνει την Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καπνίσματος, στις 31 Μαΐου 2026, στην ανάγκη να αποκαλυφθεί η ελκυστικότητα που χτίζεται γύρω από προϊόντα καπνού και νικοτίνης. Το φετινό θέμα, «Unmasking the appeal – countering nicotine and tobacco addiction», επικεντρώνεται στις πρακτικές που μπορούν να προσελκύσουν παιδιά και εφήβους σε έναν εθισμό με μακροχρόνιες επιπτώσεις στην υγεία.
Για την Ελλάδα, η προειδοποίηση έχει ιδιαίτερο βάρος. Παρά την πρόοδο των τελευταίων ετών, η χώρα παραμένει μεταξύ εκείνων με υψηλά ποσοστά καθημερινού καπνίσματος, ενώ τα νεότερα δεδομένα για τους μαθητές δείχνουν ότι το ηλεκτρονικό τσιγάρο γίνεται ολοένα πιο εύκολα προσβάσιμο και οικείο από μικρή ηλικία.
ΠΟΥ: Η νέα γενιά στο επίκεντρο της φετινής εκστρατείας
Η παγκόσμια καπνική επιδημία εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες αποτρέψιμες αιτίες νόσησης και πρόωρου θανάτου. Ο ΠΟΥ υπολογίζει ότι ο καπνός προκαλεί περισσότερους από 7 εκατομμύρια θανάτους κάθε χρόνο, εκ των οποίων περίπου 1,6 εκατομμύρια αφορούν ανθρώπους που δεν καπνίζουν, αλλά εκτίθενται στο παθητικό κάπνισμα.
Το πρόβλημα, ωστόσο, εξελίσσεται. Τα συμβατικά τσιγάρα συνυπάρχουν πλέον με ηλεκτρονικά τσιγάρα, προϊόντα θερμαινόμενου καπνού και νεότερες μορφές πρόσληψης νικοτίνης. Ο ΠΟΥ επισημαίνει ότι η βιομηχανία επανασχεδιάζει και επανατοποθετεί τα προϊόντα της με τρόπους που μπορούν να δημιουργήσουν ελκυστική εικόνα, ιδιαίτερα για τους νεότερους καταναλωτές.
Γεύσεις, πολύχρωμες συσκευασίες, εύχρηστες συσκευές και προβολή σε ψηφιακό περιβάλλον μετακινούν τη συζήτηση από το «κάπνισμα» στη χρήση προϊόντων που συχνά εμφανίζονται ως σύγχρονα ή λιγότερο επιβαρυντικά. Ωστόσο, στον πυρήνα της ανησυχίας παραμένει η νικοτίνη: μια εξαιρετικά εθιστική ουσία, η οποία μπορεί να οδηγήσει νέους ανθρώπους σε σταθερή χρήση.
Ελλάδα: Το καθημερινό κάπνισμα παραμένει πολύ πάνω από τον μέσο όρο
Τα τελευταία συγκρίσιμα στοιχεία του ΟΟΣΑ επιβεβαιώνουν ότι το κάπνισμα εξακολουθεί να αποτελεί μεγάλη πρόκληση για τη δημόσια υγεία στην Ελλάδα. Σύμφωνα με το Health at a Glance 2025, το 24,9% του πληθυσμού στην Ελλάδα καπνίζει καθημερινά, όταν ο μέσος όρος των χωρών του ΟΟΣΑ περιορίζεται στο 14,8%.
Με άλλα λόγια, σχεδόν ένας στους τέσσερις πολίτες στην Ελλάδα παραμένει καθημερινός καπνιστής. Το ποσοστό αυτό δεν αφορά μόνο την ατομική επιλογή ή την προσωπική υγεία. Μεταφράζεται σε αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων, καρκίνου, χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας και πολλών άλλων νοσημάτων, ενώ επιβαρύνει μακροπρόθεσμα τις υπηρεσίες υγείας και τις οικογένειες.
Το κάπνισμα συνδέεται επίσης με ένα ευρύτερο προφίλ παραγόντων κινδύνου. Στην ίδια έκθεση, ο ΟΟΣΑ καταγράφει ότι το 40% των ενηλίκων στην Ελλάδα δεν ασκείται επαρκώς, έναντι 30% κατά μέσο όρο στις χώρες του Οργανισμού. Η εικόνα αυτή υπογραμμίζει την ανάγκη για ολοκληρωμένες πολιτικές πρόληψης, οι οποίες δεν θα περιορίζονται σε περιστασιακές καμπάνιες, αλλά θα εντάσσονται σταθερά στην πρωτοβάθμια φροντίδα, στο σχολείο και στην καθημερινότητα των πολιτών.
Το νέο μέτωπο: Ηλεκτρονικά τσιγάρα και έφηβοι
Η μεγαλύτερη ανησυχία για το μέλλον αφορά τη νέα γενιά. Η Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καπνίσματος 2026, επισημαίνει ότι η Ελλάδα βιώνει ταυτόχρονα υψηλά επίπεδα συμβατικού καπνίσματος και ταχεία άνοδο της χρήσης ηλεκτρονικών τσιγάρων στους νέους.
Τα στοιχεία της έρευνας ESPAD 2024, στα οποία παραπέμπει η ΕΚΕ, είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά. Μεταξύ 2019 και 2024, η συνδυαστική χρήση συμβατικού ή/και ηλεκτρονικού τσιγάρου από μαθητές στην Ελλάδα αυξήθηκε κατά 11 ποσοστιαίες μονάδες, μία από τις μεγαλύτερες αυξήσεις στην Ευρώπη.
Παράλληλα, το 77% των Ελλήνων μαθητών θεωρεί ότι το ηλεκτρονικό τσιγάρο είναι αρκετά ή πολύ εύκολο να βρεθεί, έναντι ευρωπαϊκού μέσου όρου 60%. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι το 17% δηλώνει πως είχε δοκιμάσει ηλεκτρονικό τσιγάρο σε ηλικία 13 ετών ή μικρότερη, ενώ περίπου το 5% ξεκίνησε καθημερινή χρήση στην ίδια ηλικία.
Η εξέλιξη αυτή αλλάζει το πεδίο της πρόληψης. Οι σημερινοί έφηβοι δεν προσεγγίζονται μόνο από το κλασικό τσιγάρο, αλλά από προϊόντα που μπορεί να παρουσιάζονται ως τεχνολογικά, αρωματισμένα και λιγότερο στιγματισμένα. Η πρόληψη χρειάζεται, επομένως, να μιλήσει στη γλώσσα της νέας εποχής, χωρίς υπερβολές αλλά και χωρίς να υποτιμά τον κίνδυνο της πρώιμης εξάρτησης από τη νικοτίνη.
Το κάπνισμα παραμένει βαριά απειλή για την καρδιά και τα αγγεία
Η Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία θέτει ιδιαίτερη έμφαση στο καρδιαγγειακό κόστος του καπνίσματος. Σύμφωνα με τον ενημερωτικό οδηγό της, οι καπνιστές αντιμετωπίζουν διπλάσιο κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου και τετραπλάσιο κίνδυνο καρδιακής νόσου.
Η βλάβη δεν περιορίζεται στη μακρόχρονη χρήση. Το κάπνισμα επιδρά άμεσα στα αγγεία, στην αρτηριακή πίεση, στην πήξη του αίματος και στην οξυγόνωση του οργανισμού. Παράλληλα, η έκθεση των μη καπνιστών στον καπνό αυξάνει τον κίνδυνο σοβαρών νοσημάτων, γεγονός που καθιστά την προστασία από το παθητικό κάπνισμα βασικό ζήτημα δημόσιας υγείας.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η προστασία των παιδιών και των εγκύων, τόσο μέσα στο σπίτι όσο και σε χώρους όπου η έκθεση μπορεί να θεωρείται «παροδική» ή ασήμαντη. Η εφαρμογή των αντικαπνιστικών μέτρων δεν είναι μόνο θέμα συμμόρφωσης με έναν κανόνα. Είναι μέτρο πρόληψης καρδιαγγειακών, αναπνευστικών και ογκολογικών νοσημάτων.
Η διακοπή του καπνίσματος φέρνει οφέλη από τις πρώτες ώρες
Η εξάρτηση από τη νικοτίνη είναι ισχυρή, όμως η διακοπή του καπνίσματος αποδίδει οφέλη σε κάθε ηλικία και ανεξάρτητα από τα χρόνια χρήσης. Τα πρώτα θετικά αποτελέσματα αρχίζουν γρήγορα: μέσα σε λίγα λεπτά από τη διακοπή υποχωρεί ο καρδιακός ρυθμός, ενώ μέσα σε ώρες μειώνονται τα επίπεδα μονοξειδίου του άνθρακα στο αίμα.
Με την πάροδο των μηνών βελτιώνεται η πνευμονική λειτουργία και περιορίζονται ο βήχας και η δύσπνοια. Σε ένα έτος, ο πρόσθετος κίνδυνος στεφανιαίας νόσου μειώνεται σημαντικά σε σύγκριση με εκείνον του καπνιστή, ενώ σε βάθος χρόνου υποχωρεί αισθητά και ο κίνδυνος καρκίνου του πνεύμονα.
Για πολλούς ανθρώπους, η διακοπή δεν επιτυγχάνεται με μία μόνο προσπάθεια. Χρειάζεται ενημέρωση, υποστήριξη από επαγγελματίες υγείας και, όταν ενδείκνυται, φαρμακευτική βοήθεια. Ο Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας διαθέτει ενημερωτικό υλικό για οργανωμένη βοήθεια στη διακοπή, για τις εγκεκριμένες θεραπευτικές επιλογές και για τη διαχείριση της έντονης επιθυμίας και της υποτροπής.
Παράλληλα, η Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία ανακοινώνει ότι διευρύνονται τα Καρδιολογικά Ιατρεία Διακοπής του Καπνίσματος, ώστε περισσότεροι πολίτες να μπορούν να ζητήσουν τεκμηριωμένη βοήθεια στη διαδρομή προς την αποχή.
Η πρόληψη ξεκινά πριν από το πρώτο προϊόν νικοτίνης
Η Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καπνίσματος 2026 υπενθυμίζει ότι η αποτελεσματική πολιτική δεν αρχίζει μόνο όταν ένας άνθρωπος αποφασίσει να διακόψει. Αρχίζει νωρίτερα, πριν ένα παιδί ή ένας έφηβος δοκιμάσει το πρώτο προϊόν νικοτίνης.
Η Ελλάδα χρειάζεται σταθερή ενημέρωση στα σχολεία, ενίσχυση της εφαρμογής των κανόνων προστασίας από το κάπνισμα, έλεγχο της πρόσβασης των ανηλίκων σε προϊόντα νικοτίνης και σοβαρή συζήτηση για τις νέες μορφές προβολής τους. Χρειάζεται, επίσης, διασύνδεση των υπηρεσιών διακοπής καπνίσματος με την πρωτοβάθμια φροντίδα, ώστε κάθε καπνιστής που επιθυμεί να σταματήσει να βρίσκει υποστήριξη εύκολα και έγκαιρα.
Η πρόληψη δεν μπορεί να εξαντλείται στην καταγγελία της βλάβης. Πρέπει να δημιουργεί ένα περιβάλλον στο οποίο η μη χρήση προϊόντων καπνού και νικοτίνης θα αποτελεί την αυτονόητη επιλογή για τους νέους, ενώ η διακοπή θα είναι μια εφικτή και υποστηριζόμενη επιλογή για τους ενήλικες.
Μια ημέρα χωρίς καπνό, μια πολιτική με διάρκεια
Η 31η Μαΐου δεν είναι απλώς μία συμβολική ημερομηνία. Είναι υπενθύμιση ότι η αντιμετώπιση του καπνίσματος απαιτεί συνέπεια όλο τον χρόνο: από την ενημέρωση και την πρόληψη έως την πρόσβαση σε υπηρεσίες διακοπής και την προστασία των πολιτών από την έκθεση στον καπνό και στα αερολύματα νέων προϊόντων.
Στην Ελλάδα, τα στοιχεία δείχνουν ότι η πρόκληση παραμένει μεγάλη. Η χώρα διατηρεί υψηλό ποσοστό καθημερινών καπνιστών, ενώ μια νέα γενιά εκτίθεται ολοένα νωρίτερα σε προϊόντα νικοτίνης που εμφανίζονται πιο ελκυστικά και εύκολα διαθέσιμα.
Η απάντηση δεν μπορεί να είναι προσωρινή. Χρειάζεται πολιτική δημόσιας υγείας που θα προστατεύει τους νέους, θα υποστηρίζει αποτελεσματικά όσους θέλουν να διακόψουν και θα αντιμετωπίζει κάθε μορφή εθισμού στη νικοτίνη ως ζήτημα υγείας και όχι ως συνήθεια χωρίς συνέπειες.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
ΧΑΠ: Πέρα από το κάπνισμα, ο ρόλος της μοναξιάς στην επιβίωση
Διακοπή καπνίσματος: Τώρα μπορείς, με… TOKOVYS!
