Σε οριακό σημείο βρίσκεται η παγκόσμια αντιμετώπιση του HIV, καθώς η διεθνής χρηματοδότηση μειώθηκε κατά 18% το 2025, στα 7,3 δισ. δολάρια. Η UNAIDS προειδοποιεί ότι οι περικοπές απειλούν να ανατρέψουν πρόοδο δεκαετιών και απομακρύνουν τον στόχο τερματισμού του AIDS έως το 2030.
Η παγκόσμια κοινότητα κινδυνεύει να βρεθεί αντιμέτωπη με νέα έξαρση της επιδημίας του HIV, καθώς οι δραστικές περικοπές στη χρηματοδότηση αποδυναμώνουν τα προγράμματα πρόληψης, εξέτασης και θεραπείας.
Η UNAIDS κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, επισημαίνοντας ότι η διεθνής χρηματοδότηση για την αντιμετώπιση του HIV υποχώρησε το 2025 στα 7,3 δισ. δολάρια, από 8,8 δισ. δολάρια το 2024.
Η μείωση ξεπέρασε το 1,5 δισ. δολάρια και έφτασε το 18%, οδηγώντας τη διαθέσιμη διεθνή χρηματοδότηση στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων σχεδόν δύο δεκαετιών.
«Απειλούνται κεκτημένα δεκαετιών»
Η ειδική έκθεση της UNAIDS παρουσιάστηκε κατά την έναρξη του 26ου Διεθνούς Συνεδρίου για το AIDS, το οποίο πραγματοποιείται στο Ρίο ντε Τζανέιρο της Βραζιλίας από τις 27 έως τις 31 Ιουλίου 2026.
Ο οργανισμός των Ηνωμένων Εθνών προειδοποιεί ότι η διεθνής κοινότητα έχει εισέλθει σε μια περίοδο έντονης πολιτικής και οικονομικής αναταραχής, η οποία απειλεί τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν έπειτα από δεκαετίες προσπαθειών.
Παρότι οι νέες λοιμώξεις και οι θάνατοι που συνδέονται με το AIDS βρίσκονται στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων 30 και πλέον ετών, η UNAIDS χαρακτηρίζει εξαιρετικά εύθραυστη τη σημερινή κατάσταση. Χωρίς νέα πολιτική δέσμευση, σταθερή χρηματοδότηση και αντιμετώπιση των ανισοτήτων, η επιδημία μπορεί να αναζωπυρωθεί.
1,2 εκατ. νέες λοιμώξεις μέσα σε έναν χρόνο
Περίπου 1,2 εκατομμύρια άνθρωποι απέκτησαν τον HIV το 2025, ενώ 570.000 άνθρωποι πέθαναν από νοσήματα που συνδέονται με το AIDS.
Συνολικά, περίπου 41 εκατομμύρια άνθρωποι ζούσαν με τον HIV το 2025. Από αυτούς, σχεδόν 9 εκατομμύρια δεν λάμβαναν αντιρετροϊκή θεραπεία.
Ιδιαίτερα σοβαρή παραμένει η κατάσταση στα παιδιά. Σχεδόν τα μισά παιδιά που ζούσαν με τον HIV δεν είχαν πρόσβαση σε αντιρετροϊκά φάρμακα, παρά την πρόοδο που έχει καταγραφεί στις θεραπείες και στην πρόληψη της μετάδοσης.
Η UNAIDS επισημαίνει επίσης ότι οι νέες λοιμώξεις αυξήθηκαν σε τρεις γεωγραφικές περιοχές και σε 21 χώρες μέσα στο 2025.
Ο ρόλος των περικοπών από τις ΗΠΑ
Οι Ηνωμένες Πολιτείες αποτελούσαν επί χρόνια τον σημαντικότερο διεθνή χρηματοδότη των προγραμμάτων κατά του HIV και κάλυπταν περίπου το 75% της διεθνούς χρηματοδότησης πριν από την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, τον Ιανουάριο του 2025.
Κατά την έναρξη της νέας προεδρικής θητείας του, η αμερικανική κυβέρνηση διέταξε προσωρινή αναστολή της χρηματοδότησης που σχετιζόταν με τον HIV.
Λίγες ημέρες αργότερα επέτρεψε να συνεχιστούν ορισμένες σωτήριες υπηρεσίες, κυρίως η παροχή θεραπείας. Ωστόσο, μεγάλο μέρος των προγραμμάτων πρόληψης περιορίστηκε ή διακόπηκε.
Οι ανατροπές αυτές προκάλεσαν προβλήματα στη διανομή φαρμάκων, στις εξετάσεις, στις υπηρεσίες πρόληψης και στα κοινοτικά προγράμματα που απευθύνονται στους ανθρώπους με τη μεγαλύτερη έκθεση στον HIV.
Η εγχώρια χρηματοδότηση δεν κάλυψε το κενό
Ορισμένες κυβερνήσεις αύξησαν την εθνική χρηματοδότηση για να αντισταθμίσουν μέρος των απωλειών από τη διεθνή βοήθεια.
Η εγχώρια χρηματοδότηση αυξήθηκε κατά 4% το 2025 και κάλυψε περίπου το 60% των συνολικών διαθέσιμων πόρων για την αντιμετώπιση του AIDS στις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος.
Παρά την αύξηση, οι συνολικοί πόροι για τον HIV μειώθηκαν κατά περίπου 6%. Στο τέλος του 2025 είχαν διατεθεί 17,6 δισ. δολάρια, ποσό περίπου 20% χαμηλότερο από τα 21,9 δισ. δολάρια που απαιτούνται κάθε χρόνο για να παραμείνει εφικτός ο στόχος του 2030.
Δεν μπόρεσαν, ωστόσο, όλες οι χώρες να καλύψουν με εθνικούς πόρους την απώλεια της διεθνούς βοήθειας. Πολλά αφρικανικά κράτη με υψηλό χρέος και περιορισμένα δημόσια έσοδα εξαρτώνται σε ποσοστό άνω του 90% από την αναπτυξιακή βοήθεια για την αντιμετώπιση του HIV.
Στο επίκεντρο η υποσαχάρια Αφρική
Οι μεγαλύτερες μειώσεις στις δαπάνες για την πρόληψη καταγράφηκαν σε χώρες της υποσαχάριας Αφρικής, μιας περιοχής που συγκεντρώνει περίπου τις μισές νέες λοιμώξεις από HIV παγκοσμίως.
Εθνικά στοιχεία από το Καμερούν, τη Νιγηρία και τη Ζάμπια κατέγραψαν μείωση άνω του 50% στον αριθμό των ανθρώπων που λάμβαναν προφυλακτική αγωγή πριν από πιθανή έκθεση στον ιό, γνωστή ως PrEP.
Η PrEP αποτελεί σημαντικό εργαλείο πρόληψης για ανθρώπους που δεν έχουν HIV αλλά αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο έκθεσης. Όταν λαμβάνεται σωστά, μειώνει σε πολύ μεγάλο βαθμό την πιθανότητα σεξουαλικής μετάδοσης του ιού.
Οι περικοπές, επομένως, δεν επηρεάζουν μόνο τους ανθρώπους που χρειάζονται ήδη θεραπεία. Αποδυναμώνουν και τα εργαλεία που μπορούν να αποτρέψουν νέες λοιμώξεις.
Σε κίνδυνο οι κοινοτικές υπηρεσίες
Ιδιαίτερα σοβαρό πλήγμα δέχθηκαν οι υπηρεσίες που οργανώνουν και παρέχουν οι ίδιες οι κοινότητες.
Οι οργανώσεις αυτές προσεγγίζουν ανθρώπους που συχνά δεν χρησιμοποιούν τις συμβατικές υπηρεσίες υγείας λόγω στιγματισμού, διακρίσεων, φόβου ή ποινικοποίησης.
Στην υποσαχάρια Αφρική, περίπου το 80% της χρηματοδότησης για την πρόληψη προερχόταν από διεθνή βοήθεια. Παράλληλα, οι κοινοτικές οργανώσεις λάμβαναν έως και το 25% της ξένης χρηματοδότησης για τον HIV.
Σε ορισμένες χώρες, τα προγράμματα αυτά παρείχαν ζωτικής σημασίας υπηρεσίες έως και στο 60% των περιθωριοποιημένων πληθυσμών.
Μελέτη σε 47 χώρες κατέγραψε μείωση 50% στην κοινοτική υποστήριξη για την πρόληψη και τη φροντίδα του HIV. Παράλληλα, οι υπηρεσίες για ομοφυλόφιλους άνδρες και άλλους άνδρες που έχουν σεξουαλικές σχέσεις με άνδρες μειώθηκαν κατά 85%, για τους εργαζομένους στο σεξ κατά 82% και για τους επιζώντες έμφυλης βίας κατά 72%.
Οι ελλείψεις χτυπούν προφυλακτικά, εξετάσεις και θεραπεία
Οι διαταραχές στη χρηματοδότηση επηρέασαν έντονα τη διανομή προφυλακτικών, τις διαγνωστικές εξετάσεις, την προληπτική αγωγή και βασικά τμήματα των προγραμμάτων θεραπείας.
Σε ορισμένες χώρες, η χρηματοδότηση για προφυλακτικά μειώθηκε περισσότερο από 90%.
Η UNAIDS προειδοποιεί ότι, χωρίς στήριξη από τους δωρητές και ουσιαστική ενίσχυση των εθνικών προϋπολογισμών, ορισμένες υπηρεσίες πρόληψης και κοινοτικής φροντίδας κινδυνεύουν να καταρρεύσουν πλήρως.
Απομακρύνεται ο στόχος για το 2030
Ο παγκόσμιος στόχος για τον τερματισμό του AIDS ως απειλής για τη δημόσια υγεία έως το 2030 βρίσκεται πλέον εκτός πορείας.
Η μείωση των πόρων, οι ανθρωπιστικές κρίσεις, οι επιδημίες όπως ο Έμπολα και οι μεγάλες ανισότητες ανάμεσα στις χώρες δυσκολεύουν την επίτευξη των στόχων.
Η UNAIDS εκτιμά ότι, χωρίς επείγουσα δράση, περισσότερα από 3 εκατομμύρια άτομα μπορεί να αποκτήσουν τον HIV έως το 2030.
Τον Ιούνιο του 2026, 149 κράτη-μέλη του ΟΗΕ υιοθέτησαν νέα Πολιτική Διακήρυξη για τον HIV και το AIDS. Οι στόχοι της προβλέπουν, μεταξύ άλλων, 40 εκατομμύρια ανθρώπους σε θεραπεία και 20 εκατομμύρια ανθρώπους με πρόσβαση σε αντιρετροϊκές μεθόδους πρόληψης έως το 2030.
Η πλήρης επίτευξη των δεσμεύσεων θα μπορούσε να αποτρέψει περίπου 3,2 εκατομμύρια νέες λοιμώξεις και 1,3 εκατομμύρια θανάτους που συνδέονται με το AIDS.
Η επιστημονική πρόοδος δημιουργεί ελπίδα
Παρά την κρίση χρηματοδότησης, η επιστημονική πρόοδος προσφέρει νέες δυνατότητες για την πρόληψη.
Νέες θεραπείες μακράς δράσης μπορούν να προστατεύουν από τον HIV με μηνιαίες ή εξαμηνιαίες ενέσεις, ενώ φάρμακα σε μορφή μηνιαίου δισκίου βρίσκονται σε προχωρημένες κλινικές δοκιμές.
Η UNAIDS τονίζει, όμως, ότι η ύπαρξη αποτελεσματικών φαρμάκων δεν αρκεί. Οι θεραπείες πρέπει να διατίθενται σε προσιτή τιμή και να φτάνουν στους πληθυσμούς που τις χρειάζονται περισσότερο.
Ο οργανισμός εκτιμά ότι περίπου 20 εκατομμύρια άνθρωποι χρειάζονται πρόσβαση σε αντιρετροϊκές επιλογές πρόληψης, ώστε να περιοριστούν ουσιαστικά οι νέες λοιμώξεις.
Η κρίσιμη επιλογή της διεθνούς κοινότητας
Η UNAIDS καλεί τις κυβερνήσεις, τους διεθνείς οργανισμούς και τους χρηματοδότες να αποκαταστήσουν την παγκόσμια αλληλεγγύη και να εξασφαλίσουν σταθερούς πόρους για την πρόληψη και τη θεραπεία.
Παράλληλα, ζητά μεγαλύτερη εθνική ευθύνη, αναδιάρθρωση του χρέους των φτωχότερων χωρών και προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων.
Η αντιμετώπιση του HIV έχει σώσει σχεδόν 27 εκατομμύρια ζωές τις τελευταίες δεκαετίες. Ωστόσο, η νέα χρηματοδοτική κρίση μπορεί να ανατρέψει ένα μεγάλο μέρος αυτής της προόδου.
Η διεθνής κοινότητα βρίσκεται πλέον μπροστά σε μια σαφή επιλογή: είτε θα ενισχύσει ξανά την παγκόσμια προσπάθεια είτε θα επιτρέψει στην επιδημία να επιστρέψει με μεγαλύτερη ένταση.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Εμβόλιο κατά του HIV προκαλεί ευρέως εξουδετερωτικά αντισώματα
AIDS: Οι φωνές που άλλαξαν τον τρόπο που μιλάμε για τον HIV
