Σαρωτικές αλλαγές για τους νοσηλευτές του δημόσιου συστήματος Υγείας ετοιμάζει η κυβέρνηση, με ανακοινώσεις στις 12 Μαΐου. Στο τραπέζι βρίσκονται αυτόνομος κλάδος, μισθολογικά κίνητρα, ταχύτερες προσλήψεις, ειδικό μισθολόγιο, βαρέα και ανθυγιεινά και πιθανό μηνιαίο επίδομα έως 300 ευρώ.
Πακέτο παρεμβάσεων με θεσμικό, μισθολογικό και εργασιακό αποτύπωμα για τους νοσηλευτές του δημόσιου συστήματος Υγείας ετοιμάζει η κυβέρνηση, με τις ανακοινώσεις να τοποθετούνται συμβολικά στις 12 Μαΐου, Παγκόσμια Ημέρα Νοσηλευτών. Στο επίκεντρο βρίσκονται περίπου 45.000 νοσηλευτές του ΕΣΥ, ένας κλάδος που σηκώνει καθημερινά μεγάλο μέρος της λειτουργίας των δημόσιων νοσοκομείων, αλλά τα τελευταία χρόνια αντιμετωπίζει υποστελέχωση, εξουθένωση και διαρροή προσωπικού.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν δει το φως της δημοσιότητας, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης αναμένεται να παρουσιάσει το περίγραμμα των παρεμβάσεων, ενώ ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης θα εντάξει τις ρυθμίσεις σε επόμενο νομοσχέδιο, το οποίο θα αφορά αποκλειστικά τους νοσηλευτές.
Νέο νομοσχέδιο αποκλειστικά για τους νοσηλευτές
Οι σχεδιαζόμενες αλλαγές έρχονται μετά τις αντιδράσεις νοσηλευτικών φορέων για την απουσία ειδικών ρυθμίσεων στο πρόσφατο πολυνομοσχέδιο του υπουργείου Υγείας, το οποίο ολοκλήρωσε τη δημόσια διαβούλευση στα τέλη Απριλίου. Παρότι οι νοσηλευτές εξέφρασαν έντονη δυσαρέσκεια, η κυβέρνηση φαίνεται ότι επέλεξε να μεταφέρει τις βασικές παρεμβάσεις σε ξεχωριστό νομοθετικό πλαίσιο.
Η επιλογή αυτή έχει πολιτική σημασία. Αντί οι ρυθμίσεις να ενταχθούν αποσπασματικά σε ένα ευρύτερο νομοσχέδιο, προωθείται ειδική νομοθετική πρωτοβουλία για τον κλάδο. Με αυτόν τον τρόπο, η κυβέρνηση επιχειρεί να δείξει ότι αντιμετωπίζει τη νοσηλευτική όχι ως επιμέρους διοικητικό ζήτημα, αλλά ως αυτοτελές πρόβλημα ανθρώπινου δυναμικού στο ΕΣΥ.
Η χρονική σύμπτωση με την Παγκόσμια Ημέρα Νοσηλευτών δεν είναι τυχαία. Η 12η Μαΐου λειτουργεί ως συμβολικό ορόσημο αναγνώρισης της προσφοράς των νοσηλευτών, όμως οι ανακοινώσεις αναμένεται να κριθούν όχι από τον συμβολισμό, αλλά από το πρακτικό περιεχόμενο των μέτρων.
Αυτόνομος κλάδος νοσηλευτών στο δημόσιο σύστημα Υγείας
Η πρώτη και πλέον θεσμική αλλαγή που προωθείται είναι η σύσταση αυτόνομου κλάδου νοσηλευτών στο δημόσιο σύστημα Υγείας. Πρόκειται για πάγιο αίτημα των νοσηλευτών, καθώς σήμερα ο κλάδος εντάσσεται σε ένα ευρύτερο διοικητικό πλαίσιο που δυσκολεύει την εφαρμογή στοχευμένων πολιτικών.
Η δημιουργία αυτόνομου κλάδου μπορεί να αποτελέσει τη βάση για ειδικές μισθολογικές ρυθμίσεις, ξεχωριστό σύστημα υπηρεσιακής εξέλιξης, αντικειμενικές κρίσεις για θέσεις ευθύνης και πιο σαφή καταγραφή των αναγκών του ΕΣΥ σε νοσηλευτικό προσωπικό.
Το κρίσιμο σημείο είναι ότι ένας αυτόνομος κλάδος θα επιτρέψει στην πολιτεία να σχεδιάζει μέτρα ειδικά για τους νοσηλευτές, χωρίς να συμπαρασύρει αυτομάτως άλλες κατηγορίες εργαζομένων στο ΕΣΥ. Αυτό θεωρείται προϋπόθεση για να ανοίξει ο δρόμος προς ειδικό μισθολόγιο ή προς αυτόνομα οικονομικά κίνητρα.
Μισθολογικά κίνητρα για να σταματήσει η διαρροή
Στον πυρήνα των νέων μέτρων βρίσκεται η προσπάθεια να σταματήσει η διαρροή νοσηλευτών από το δημόσιο σύστημα Υγείας. Τα τελευταία χρόνια, πολλοί νοσηλευτές αποχωρούν από τα δημόσια νοσοκομεία, μετακινούνται στον ιδιωτικό τομέα ή αναζητούν εργασία στο εξωτερικό, όπου οι αποδοχές και οι συνθήκες εργασίας είναι συχνά καλύτερες.
Η κυβέρνηση μελετά ρυθμίσεις που θα διευκολύνουν τη χορήγηση αυτόνομων μισθολογικών κινήτρων στον κλάδο. Το ζητούμενο είναι διπλό: να παραμείνουν στο ΕΣΥ οι ήδη υπηρετούντες νοσηλευτές και να γίνει το επάγγελμα πιο ελκυστικό για νέους και νέες που σήμερα αποφεύγουν τη νοσηλευτική ως επαγγελματική προοπτική.
Η συζήτηση δεν περιορίζεται στη γενική αύξηση αποδοχών. Αφορά τη δημιουργία ενός πλαισίου που θα αναγνωρίζει την επιστημονική υπόσταση του επαγγέλματος, την καθημερινή ευθύνη απέναντι στον ασθενή και τις απαιτητικές συνθήκες εργασίας σε νοσοκομεία, ΜΕΘ, χειρουργεία, Τμήματα Επειγόντων και κλινικές αυξημένου φόρτου.
Μηνιαίο επίδομα έως 300 ευρώ στο τραπέζι
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία του σχεδιασμού είναι το ενδεχόμενο χορήγησης μηνιαίου επιδόματος στους νοσηλευτές του δημόσιου συστήματος Υγείας. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, εξετάζεται η δημοσιονομική δυνατότητα να δοθεί επίδομα το οποίο η κυβέρνηση θα επιχειρήσει να φτάσει ακόμη και τα 300 ευρώ τον μήνα.
Το μέτρο δεν έχει ακόμη κλειδώσει ως προς το ακριβές ύψος, τους δικαιούχους και τον χρόνο εφαρμογής. Ωστόσο, εάν προχωρήσει, θα αποτελέσει την πιο άμεση οικονομική παρέμβαση υπέρ των νοσηλευτών, σε μια περίοδο κατά την οποία ο κλάδος ζητά ουσιαστική αναγνώριση και όχι μόνο θεσμικές διακηρύξεις.
Το ερώτημα είναι αν το επίδομα θα δοθεί οριζόντια σε όλους τους νοσηλευτές ή αν θα συνδεθεί με συγκεκριμένες συνθήκες εργασίας, όπως ΜΕΘ, ΤΕΠ, άγονες περιοχές, βάρδιες ή τμήματα αυξημένης δυσκολίας. Από αυτή την επιλογή θα κριθεί και η αποτελεσματικότητα του μέτρου ως εργαλείου συγκράτησης προσωπικού.
Ειδικό μισθολόγιο νοσηλευτών
Στο τραπέζι βρίσκεται και η θεσμοθέτηση ειδικού μισθολογίου νοσηλευτών. Το αίτημα έχει τεθεί από εκπροσώπους του κλάδου και συζητήθηκε στη συνάντηση του Άδωνι Γεωργιάδη με την Πανελλήνια Συνδικαλιστική Νοσηλευτική Ομοσπονδία του ΕΣΥ.
Ένα ειδικό μισθολόγιο θα μπορούσε να αναγνωρίσει τη νοσηλευτική ως επιστημονικό επάγγελμα υψηλής ευθύνης, αντί να την αντιμετωπίζει ως γενική διοικητική ή βοηθητική κατηγορία προσωπικού. Παράλληλα, θα επέτρεπε πιο στοχευμένη μισθολογική πολιτική, συνδεδεμένη με βαθμίδες, προσόντα, εμπειρία, εξειδίκευση και θέσεις ευθύνης.
Η θεσμοθέτηση αυτόνομου κλάδου θεωρείται απαραίτητη για να διευκολυνθεί ένα τέτοιο μισθολόγιο, καθώς διαφορετικά κάθε αλλαγή θα μπορούσε να προκαλέσει αλυσιδωτές απαιτήσεις από άλλες ειδικότητες εργαζομένων στο ΕΣΥ.
Προσλήψεις εκτός των αργών διαδικασιών του ΑΣΕΠ
Μία από τις πιο κρίσιμες παρεμβάσεις αφορά τις προσλήψεις. Σήμερα, οι διαδικασίες μέσω ΑΣΕΠ συχνά αποδεικνύονται χρονοβόρες, με αποτέλεσμα οι ανάγκες των νοσοκομείων να παραμένουν ακάλυπτες για μεγάλο διάστημα.
Ο σχεδιασμός προβλέπει ρυθμίσεις που θα απεγκλωβίσουν τις προσλήψεις νοσηλευτών από τις πιο αργές και γραφειοκρατικές διαδικασίες. Στόχος είναι οι προσλήψεις να μοιάζουν περισσότερο με το μοντέλο των γιατρών του ΕΣΥ, όπου ειδικά συμβούλια αναλαμβάνουν την αξιολόγηση και επιλογή.
Η πιο σημαντική αλλαγή θα είναι η άμεση αναπλήρωση κάθε θέσης νοσηλευτή που κενώνεται. Εάν εφαρμοστεί, θα πρόκειται για ουσιαστική τομή, καθώς σήμερα κάθε αποχώρηση, συνταξιοδότηση ή παραίτηση μπορεί να δημιουργεί κενό που επιβαρύνει για μήνες ή και χρόνια το υπόλοιπο προσωπικό.
Μόνιμες προσλήψεις και σχεδιασμός ανθρώπινου δυναμικού
Η επιτάχυνση των διαδικασιών δεν αρκεί από μόνη της, εάν δεν συνοδευτεί από μόνιμες προσλήψεις και ολοκληρωμένο σχεδιασμό ανθρώπινου δυναμικού. Η υποστελέχωση των νοσηλευτικών υπηρεσιών δεν είναι συγκυριακό πρόβλημα. Είναι διαρθρωτική αδυναμία του ΕΣΥ, που επιδεινώθηκε τα χρόνια της οικονομικής κρίσης και συνεχίζει να επηρεάζει τη λειτουργία των νοσοκομείων.
Οι νοσηλευτές εργάζονται σε εξαντλητικές βάρδιες, συχνά καλύπτοντας ανάγκες πολύ μεγαλύτερες από τις πραγματικές δυνατότητες των τμημάτων τους. Όταν οι προσλήψεις δεν καλύπτουν τις αποχωρήσεις, το σύστημα μπαίνει σε φαύλο κύκλο: οι εργαζόμενοι εξουθενώνονται, αυξάνονται οι παραιτήσεις και τα κενά μεγαλώνουν.
Για αυτόν τον λόγο, ο σχεδιασμός ανθρώπινου δυναμικού πρέπει να απαντήσει σε τρία ερωτήματα: πόσοι νοσηλευτές χρειάζονται πραγματικά, σε ποιες δομές υπάρχουν τα μεγαλύτερα κενά και ποια κίνητρα μπορούν να κρατήσουν το προσωπικό στο ΕΣΥ.
Βαρέα και Ανθυγιεινά Επαγγέλματα
Στις συζητήσεις περιλαμβάνεται και η ένταξη όλων των νοσηλευτών στην κατηγορία των Βαρέων και Ανθυγιεινών Επαγγελμάτων. Το αίτημα έχει ισχυρό συμβολικό και πρακτικό περιεχόμενο, καθώς αναγνωρίζει τη σωματική και ψυχική επιβάρυνση που συνεπάγεται η νοσηλευτική εργασία.
Η καθημερινή έκθεση σε λοιμώξεις, η σωματική καταπόνηση, η εργασία σε βάρδιες, η νυχτερινή απασχόληση, η επαφή με βαριά περιστατικά, η πίεση από ασθενείς και συνοδούς και η ευθύνη για την ασφάλεια της φροντίδας συνθέτουν ένα επάγγελμα με ιδιαίτερη δυσκολία.
Η ένταξη στα ΒΑΕ θα αποτελούσε θεσμική αναγνώριση αυτής της πραγματικότητας. Παράλληλα, θα μπορούσε να λειτουργήσει και ως κίνητρο παραμονής, ιδίως για νοσηλευτές που σκέφτονται να εγκαταλείψουν το δημόσιο σύστημα.
Δείκτες ασφαλούς στελέχωσης για όλες τις δομές Υγείας
Σημαντικό κομμάτι της συζήτησης αφορά την καθιέρωση επιστημονικών δεικτών ασφαλούς στελέχωσης. Με απλά λόγια, το κράτος θα πρέπει να καθορίσει πόσοι νοσηλευτές απαιτούνται ανά τμήμα, κλινική, μονάδα ή κατηγορία ασθενών, ώστε η φροντίδα να παρέχεται με ασφάλεια.
Η ανάγκη αυτή είναι καθοριστική. Δεν έχει την ίδια βαρύτητα μια απλή κλινική με μια ΜΕΘ, ένα χειρουργείο, ένα ογκολογικό τμήμα ή ένα Τμήμα Επειγόντων. Κάθε δομή έχει διαφορετικό φόρτο, διαφορετική ένταση και διαφορετικό επίπεδο κινδύνου.
Οι δείκτες ασφαλούς στελέχωσης μπορούν να αποτελέσουν εργαλείο λογοδοσίας και καλύτερου προγραμματισμού. Μπορούν επίσης να συνδέσουν τις προσλήψεις με πραγματικές ανάγκες και όχι με γενικούς αριθμητικούς στόχους.
Αξιολόγηση, κρίσεις και θέσεις ευθύνης
Το υπό συζήτηση πλαίσιο περιλαμβάνει και αντικειμενικό σύστημα αξιολόγησης και κρίσεων για την επιλογή νοσηλευτών σε θέσεις ευθύνης. Στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα πιο καθαρό, αξιοκρατικό και διαφανές σύστημα εξέλιξης, στα πρότυπα αντίστοιχων μηχανισμών που ισχύουν για άλλους κλάδους Υγείας.
Παράλληλα, εξετάζεται ειδικό σύστημα υπηρεσιακής αξιολόγησης. Η αξιολόγηση, εφόσον σχεδιαστεί σωστά, μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο επαγγελματικής ανάπτυξης και όχι ως μηχανισμός πίεσης. Για να γίνει αυτό, πρέπει να συνδεθεί με εκπαίδευση, εξέλιξη, σαφή κριτήρια και πραγματική αναγνώριση προσόντων.
Η νοσηλευτική ιεραρχία έχει μεγάλη σημασία για τη λειτουργία των νοσοκομείων. Προϊστάμενοι, τομεάρχες και στελέχη νοσηλευτικών υπηρεσιών επηρεάζουν άμεσα την οργάνωση της φροντίδας, τις βάρδιες, την ποιότητα και την ασφάλεια των ασθενών.
Κίνητρα για σπουδές στη Νοσηλευτική
Η κυβέρνηση εξετάζει ακόμη οικονομικά και επαγγελματικά κίνητρα για τη φοίτηση στις σχολές Νοσηλευτικής των πανεπιστημίων. Το μέτρο αυτό στοχεύει στη δεξαμενή των νέων επαγγελματιών, καθώς το επάγγελμα έχει χάσει μέρος της ελκυστικότητάς του.
Η χαμηλή επιλογή της νοσηλευτικής από νέους ανθρώπους δεν οφείλεται μόνο στις αποδοχές. Συνδέεται και με την εικόνα ενός επαγγέλματος δύσκολου, εξαντλητικού και συχνά υποτιμημένου. Εάν δεν αλλάξει αυτή η εικόνα, ακόμη και οι νέες προσλήψεις θα δυσκολευτούν να καλύψουν τις ανάγκες.
Τα κίνητρα για σπουδές μπορούν να περιλαμβάνουν υποτροφίες, επαγγελματικές διαδρομές, εγγυημένες δυνατότητες εξέλιξης ή ειδική μέριμνα για νοσηλευτικές ειδικότητες με μεγάλη ζήτηση. Ωστόσο, η επιτυχία τους θα εξαρτηθεί από το αν οι νέοι θα δουν πραγματική προοπτική στο ΕΣΥ.
Η επαγγελματική εξουθένωση ως κεντρικό πρόβλημα
Πίσω από τις θεσμικές και μισθολογικές παρεμβάσεις βρίσκεται ένα βαθύτερο πρόβλημα: η επαγγελματική εξουθένωση. Σύμφωνα με στοιχεία που έχει δημοσιοποιήσει η ΠΟΕΔΗΝ, περισσότερες από 12.000 αποχωρήσεις νοσηλευτών από τα δημόσια νοσοκομεία τα τελευταία χρόνια, σε συνδυασμό με τις περιορισμένες προσλήψεις της περιόδου της κρίσης, έχουν οδηγήσει σε σημαντική μείωση του ανθρώπινου δυναμικού.
Οι εξαντλητικοί ρυθμοί εργασίας επιβαρύνουν το προσωπικό και αυξάνουν το αίσθημα δυσαρέσκειας. Τα στοιχεία που επικαλείται η ΠΟΕΔΗΝ δείχνουν ότι η Ελλάδα έχει αναλογία 3,3 νοσηλευτών ανά 1.000 κατοίκους, όταν η αντίστοιχη αναλογία στην Ευρωπαϊκή Ένωση φτάνει τους 8,4 νοσηλευτές ανά 1.000 κατοίκους. Ο μέσος όρος στις χώρες του ΟΟΣΑ ανέρχεται σε 9 νοσηλευτές ανά 1.000 κατοίκους, ενώ η Νορβηγία βρίσκεται στην πρώτη θέση με 17,7.
Η σύγκριση είναι αποκαλυπτική. Η Ελλάδα βρίσκεται χαμηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και κοντά σε χώρες με πολύ μικρότερη νοσηλευτική πυκνότητα. Αυτό εξηγεί γιατί οι βάρδιες πιέζονται, γιατί τα τμήματα δυσκολεύονται να λειτουργήσουν και γιατί η παραμονή στο επάγγελμα γίνεται όλο και πιο δύσκολη.
Δυσαρέσκεια, μετανάστευση και απώλεια νέων νοσηλευτών
Η επαγγελματική εξουθένωση δεν μένει χωρίς συνέπειες. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται η ΠΟΕΔΗΝ, η δυσαρέσκεια των νοσηλευτών από τις συνθήκες εργασίας στην Ελλάδα φτάνει το 56%, όταν στις Κάτω Χώρες το αντίστοιχο ποσοστό καταγράφεται στο 11%.
Η διαφορά αυτή εξηγεί και τη μετανάστευση πολλών νέων νοσηλευτών. Όταν ένας νέος επαγγελματίας βλέπει χαμηλές αποδοχές, δύσκολες βάρδιες και περιορισμένη προοπτική εξέλιξης, είναι πιθανό να αναζητήσει καλύτερες συνθήκες σε άλλη χώρα. Έτσι, το ΕΣΥ χάνει ανθρώπους που έχει εκπαιδεύσει, ενώ ταυτόχρονα δυσκολεύεται να προσελκύσει νέους.
Η διαρροή αυτή έχει υψηλό κόστος. Δεν αφορά μόνο τον αριθμό των εργαζομένων. Αφορά εμπειρία, συνέχεια στη φροντίδα, γνώση των τμημάτων και σταθερότητα στις ομάδες. Κάθε αποχώρηση επιβαρύνει όσους μένουν πίσω και κάνει ακόμη δυσκολότερη την επόμενη βάρδια.
Οι νοσηλευτές ως κρίσιμος κρίκος της φροντίδας
Το νοσηλευτικό προσωπικό δεν αποτελεί συμπληρωματικό μηχανισμό του ΕΣΥ. Είναι ο κρίσιμος κρίκος που κρατά ζωντανή τη φροντίδα σε 24ωρη βάση. Οι νοσηλευτές έρχονται σε συνεχή επαφή με τον ασθενή, γνωρίζουν τις ανάγκες του, παρακολουθούν την εξέλιξη της κατάστασής του, ενημερώνουν, αξιολογούν, φροντίζουν και στηρίζουν.
Η συμβολή τους εκτείνεται από την πρόληψη και την αγωγή υγείας έως την περίθαλψη και την αποκατάσταση. Σε πολλές περιπτώσεις, ο νοσηλευτής είναι ο πρώτος που αντιλαμβάνεται μια κλινική επιδείνωση, ο επαγγελματίας που στηρίζει την οικογένεια και το πρόσωπο που κρατά τη συνέχεια της φροντίδας όταν αλλάζουν βάρδιες, γιατροί και συνθήκες.
Για αυτόν τον λόγο, η ενίσχυση των νοσηλευτών δεν είναι μόνο εργασιακό αίτημα. Είναι ζήτημα ποιότητας, ασφάλειας και αξιοπρέπειας της περίθαλψης.
Το πολιτικό στοίχημα των ανακοινώσεων
Οι ανακοινώσεις της 12ης Μαΐου θα αποτελέσουν κρίσιμο τεστ για την κυβέρνηση και το υπουργείο Υγείας. Το ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα υπάρξουν εξαγγελίες, αλλά αν αυτές θα συνοδευτούν από χρονοδιάγραμμα, χρηματοδότηση και σαφείς δεσμεύσεις εφαρμογής.
Ο αυτόνομος κλάδος, το ειδικό μισθολόγιο, τα μισθολογικά κίνητρα, οι ταχύτερες προσλήψεις, τα βαρέα και ανθυγιεινά και οι δείκτες ασφαλούς στελέχωσης μπορούν να αλλάξουν την εικόνα του νοσηλευτικού επαγγέλματος στο ΕΣΥ. Μπορούν όμως και να μείνουν ημιτελείς, εάν δεν εφαρμοστούν με συνέπεια.
Οι νοσηλευτές ζητούν εδώ και χρόνια αναγνώριση που να μεταφράζεται σε πράξη. Η κυβέρνηση φαίνεται να επιχειρεί μια συνολική απάντηση. Η επιτυχία της θα κριθεί στο πεδίο: στις προσλήψεις που θα γίνουν, στα τμήματα που θα ανακουφιστούν, στις βάρδιες που θα γίνουν ασφαλέστερες και στους νέους ανθρώπους που θα επιλέξουν ξανά τη νοσηλευτική ως επάγγελμα με μέλλον.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Φλόρενς Ναϊτινγκέιλ: Η ιστορία πίσω από την Παγκόσμια Ημέρα Νοσηλευτή
ΠΙΣ: Οι νοσηλευτές είναι βασικός πυλώνας του συστήματος υγείας
