Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια βαθιά κρίση ανθρώπινου δυναμικού στην Υγεία, με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να προειδοποιεί ότι έως το 2030 το έλλειμμα μπορεί να πλησιάσει το ένα εκατομμύριο εργαζομένους. Την ίδια στιγμή, στοιχεία της Eurostat δείχνουν μεγάλες αποκλίσεις μεταξύ των κρατών-μελών. Στην Ελλάδα αντιστοιχούν περίπου 160 κάτοικοι ανά ενεργό γιατρό, μία από τις χαμηλότερες αναλογίες στην ΕΕ. Η υψηλή πυκνότητα γιατρών, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι έχουν λυθεί τα προβλήματα στελέχωσης, καθώς κρίσιμο ρόλο παίζουν η γεωγραφική κατανομή, οι ειδικότητες, οι δημόσιες δομές και οι πραγματικές συνθήκες εργασίας.
- Γράφει ο Κοσμάς Ζακυνθινός
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζητά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή μια φιλόδοξη στρατηγική για την αντιμετώπιση των ελλείψεων προσωπικού στα συστήματα Υγείας.
Το σχετικό ψήφισμα εγκρίθηκε με 514 ψήφους υπέρ, 61 κατά και 33 αποχές και θέτει ως στόχο την αύξηση του υγειονομικού εργατικού δυναμικού κατά τουλάχιστον ένα εκατομμύριο άτομα στη δημοσιονομική περίοδο 2028–2034.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην ΕΕ υπήρχε ήδη το 2022 έλλειμμα περίπου 1,2 εκατομμυρίου εργαζομένων στον τομέα της Υγείας, ενώ για την ευρωπαϊκή περιφέρεια ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προβλέπει έλλειμμα σχεδόν ενός εκατομμυρίου έως το 2030.
Η εικόνα στον χάρτη της Ευρώπης
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γράφημα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, βασισμένο σε στοιχεία της Eurostat για το 2024, το οποίο αποτυπώνει πόσοι κάτοικοι αντιστοιχούν σε έναν practising physician. Όσο μικρότερος είναι ο αριθμός, τόσο μεγαλύτερη είναι η αναλογία γιατρών προς τον πληθυσμό. Η Ελλάδα βρίσκεται στην καλύτερη πλευρά της κατάταξης, με περίπου:
- 160 κατοίκους ανά γιατρό στην Ελλάδα
- 174 στην Ιταλία
- 177 στην Αυστρία
- 182 στην Κύπρο
- 210 στη Γερμανία
- 214 στη Δανία και τη Λιθουανία
- 215 στη Σουηδία
- 216 στην Ισπανία
- 232 στην Πορτογαλία
- 244 στην Κροατία
- 253 στην Ολλανδία και τη Σλοβακία
- 254 στη Γαλλία
- 257 στην Ιρλανδία
- 259 στην Πολωνία
- 262 στη Ρουμανία
- 269 στην Ουγγαρία
- 276 στη Φινλανδία
- 279 στην Εσθονία
- 280 στη Σλοβενία
- 294 στη Λετονία
- 299 στο Βέλγιο
Η διαφορά μεταξύ Ελλάδας και χωρών όπως το Βέλγιο ή η Λετονία είναι εντυπωσιακή: στην Ελλάδα αντιστοιχούν σχεδόν οι μισοί κάτοικοι ανά γιατρό.
Το ελληνικό παράδοξο: Πολλοί γιατροί, αλλά ελλείψεις εκεί όπου χρειάζονται
Η υψηλή πυκνότητα γιατρών στην Ελλάδα δεν σημαίνει ότι το σύστημα Υγείας δεν αντιμετωπίζει ελλείψεις. Το αντίθετο μπορεί να συμβαίνει ταυτόχρονα. Ο συνολικός αριθμός γιατρών δεν αποτυπώνει:
- σε ποιες περιοχές εργάζονται,
- σε ποιες ειδικότητες,
- πόσοι βρίσκονται στο δημόσιο και πόσοι στον ιδιωτικό τομέα,
- πόσες ώρες εργάζονται,
- ούτε αν καλύπτονται οι ανάγκες νησιωτικών και απομακρυσμένων περιοχών.
Έτσι, μια χώρα μπορεί να έχει υψηλή συνολική αναλογία γιατρών και παράλληλα να εμφανίζει σοβαρές ελλείψεις σε νοσοκομεία, Κέντρα Υγείας, συγκεκριμένες ειδικότητες ή περιφερειακές δομές.
Αυτό είναι και ένα από τα βασικά σημεία της ευρωπαϊκής συζήτησης: το πρόβλημα δεν είναι μόνο πόσοι επαγγελματίες Υγείας υπάρχουν, αλλά και πού βρίσκονται και υπό ποιες συνθήκες εργάζονται.
Οι ελλείψεις απειλούν την ασφάλεια των ασθενών
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προειδοποιεί ότι η υποστελέχωση μπορεί να έχει άμεσες συνέπειες στην ποιότητα της περίθαλψης. Μεταξύ των βασικών κινδύνων αναφέρονται:
- η επιβάρυνση της ασφάλειας των ασθενών,
- η συμφόρηση των Τμημάτων Επειγόντων,
- οι μεγαλύτερες λίστες αναμονής,
- οι καθυστερήσεις στις διαγνώσεις,
- και η καθυστερημένη έναρξη θεραπείας.
Με άλλα λόγια, η κρίση προσωπικού δεν είναι απλώς διοικητικό ή εργασιακό πρόβλημα. Είναι θέμα πρόσβασης στη φροντίδα.
Η Ευρώπη θέλει ένα εκατομμύριο επιπλέον επαγγελματίες Υγείας
Οι ευρωβουλευτές ζητούν να αυξηθεί το υγειονομικό προσωπικό κατά τουλάχιστον ένα εκατομμύριο άτομα μέσα στην επόμενη πολυετή δημοσιονομική περίοδο. Για να επιτευχθεί αυτό, προτείνονται: υποτροφίες, περισσότερες θέσεις εκπαίδευσης, διασυνοριακή συνεργασία, καλύτερες αμοιβές, μεγαλύτερη εργασιακή σταθερότητα και μέτρα προσέλκυσης νέων στα επαγγέλματα Υγείας.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται επίσης στις σπάνιες ειδικότητες και στην ενίσχυση των προηγμένων ρόλων των νοσηλευτών.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συνδέει την κρίση στελέχωσης και με την επαγγελματική εξουθένωση. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται, περίπου ένας στους τρεις γιατρούς και νοσηλευτές αντιμετωπίζει προβλήματα ψυχικής υγείας. Για τον λόγο αυτό, οι ευρωβουλευτές ζητούν δίκαιη αμοιβή, ψυχολογική υποστήριξη, σταθερές εργασιακές σχέσεις και μεγαλύτερη προστασία από την υπερβολική επιβάρυνση.
Αναλογίες γιατρών και νοσηλευτών ανά ασθενή
Ιδιαίτερα σημαντική είναι η πρόταση να αναγνωρίζονται τα μη ασφαλή επίπεδα στελέχωσης ως επαγγελματικός κίνδυνος.
Το Ευρωκοινοβούλιο ζητά πλαίσιο που θα περιλαμβάνει ελέγχους φόρτου εργασίας αλλά και ασφαλείς αναλογίες γιατρού–ασθενών και νοσηλευτή–ασθενών.
Η πρόταση αυτή έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε σχέση με το γράφημα της Eurostat.
Ο αριθμός των κατοίκων ανά γιατρό σε εθνικό επίπεδο μπορεί να είναι χαμηλός, αλλά η πραγματική πίεση που αντιμετωπίζει ένας γιατρός μέσα σε νοσοκομείο ή κλινική μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερη.
Το κρίσιμο πρόβλημα της άνισης κατανομής
Η ευρωπαϊκή εικόνα δείχνει ότι οι μέσοι εθνικοί δείκτες δεν μπορούν από μόνοι τους να περιγράψουν την πραγματικότητα.
Στην Ελλάδα, για παράδειγμα, η αναλογία των 160 κατοίκων ανά γιατρό μπορεί να δημιουργεί την εικόνα μιας χώρας με ιδιαίτερα ισχυρό ιατρικό δυναμικό.
Ωστόσο, αυτός ο δείκτης δεν αποτυπώνει αν οι γιατροί εργάζονται στην Αττική ή στα νησιά, αν βρίσκονται στον δημόσιο ή στον ιδιωτικό τομέα και αν καλύπτουν ειδικότητες όπου καταγράφονται πραγματικές ανάγκες.
Το ίδιο ισχύει και για άλλες χώρες της Ευρώπης.
Brain drain και ανταγωνισμός μεταξύ κρατών
Ένα ακόμη πρόβλημα είναι η μετακίνηση επαγγελματιών Υγείας από χώρα σε χώρα.
Ο Loucas Fourlas, εισηγητής της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων, υπογράμμισε ότι απαιτούνται συγκεκριμένα μέτρα για τη μείωση του brain drain.
Όπως σημείωσε, νοσοκομεία, δομές πρωτοβάθμιας φροντίδας και υπηρεσίες μακροχρόνιας περίθαλψης βρίσκονται υπό αυξανόμενη πίεση εξαιτίας της υποστελέχωσης, του burnout, της γήρανσης του πληθυσμού και της αυξανόμενης ζήτησης.
Περισσότερα χρήματα για το ανθρώπινο δυναμικό
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζητά παράλληλα μεγαλύτερη δημόσια χρηματοδότηση και πιο στρατηγική αξιοποίηση των ευρωπαϊκών κονδυλίων.
Η λογική είναι ότι η ενίσχυση των συστημάτων Υγείας δεν μπορεί να βασίζεται μόνο σε νέες υποδομές ή ιατρική τεχνολογία.
Χρειάζεται και επένδυση στους ανθρώπους που θα λειτουργήσουν αυτές τις δομές.
AI και τηλεϊατρική: Βοήθεια, όχι υποκατάστατο του προσωπικού
Το ψήφισμα αναγνωρίζει ότι η τηλεϊατρική και τα εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης μπορούν να συμβάλουν στην αποσυμφόρηση των υπηρεσιών.
Ιδιαίτερα σε αγροτικές και απομακρυσμένες περιοχές, η τηλεϊατρική μπορεί να περιορίσει μέρος των προβλημάτων πρόσβασης.
Παράλληλα, η AI μπορεί να υποστηρίξει τη διάγνωση και να μειώσει μέρος του διοικητικού φόρτου.
Οι ευρωβουλευτές, ωστόσο, υπογραμμίζουν ότι η δια ζώσης φροντίδα πρέπει να παραμείνει κεντρική.
Η αριθμητική των γιατρών δεν λέει όλη την ιστορία
Το γράφημα της Eurostat προσθέτει μια σημαντική διάσταση στη συζήτηση.
Η Ευρώπη δεν αντιμετωπίζει παντού το ίδιο πρόβλημα.
Σε ορισμένα κράτη υπάρχουν λιγότεροι γιατροί σε σχέση με τον πληθυσμό. Σε άλλα, όπως η Ελλάδα, ο αριθμός είναι υψηλός, αλλά η διαθεσιμότητα προσωπικού δεν κατανέμεται πάντα εκεί όπου υπάρχει μεγαλύτερη ανάγκη.
Γι’ αυτό και η ευρωπαϊκή στρατηγική δεν μπορεί να περιοριστεί μόνο σε περισσότερες προσλήψεις.
Χρειάζεται να αντιμετωπίσει ταυτόχρονα την κατανομή, τη διατήρηση, την εκπαίδευση, τις συνθήκες εργασίας και τη γεωγραφική ανισότητα.
Η επόμενη κρίση στην Υγεία μπορεί να είναι κρίση ανθρώπινου δυναμικού
Το μήνυμα από τις Βρυξέλλες είναι πλέον σαφές. Το επόμενο μεγάλο πρόβλημα για τα ευρωπαϊκά συστήματα Υγείας ενδέχεται να μην είναι η έλλειψη τεχνολογίας ή υποδομών, αλλά η έλλειψη ανθρώπων που θα στελεχώσουν τα νοσοκομεία και την πρωτοβάθμια φροντίδα.
Και το παράδειγμα της Ελλάδας δείχνει γιατί οι αριθμοί χρειάζονται προσεκτική ανάγνωση: πολλοί γιατροί σε εθνικό επίπεδο δεν σημαίνει απαραίτητα επαρκής στελέχωση σε κάθε σημείο του συστήματος.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
ΙΣΑ: Οδηγός για καταγγελίες σε γιατρούς, νοσοκομεία και ιατρικές υπηρεσίες
AI στο πλευρό των γιατρών: Τα 42 εκατ. ιατρικά ερωτήματα του OpenEvidence
