Νέο κεφάλαιο στην πολιτική πρόληψης για τα παιδιά ανοίγει η κυβέρνηση από το 2027, με τον Κυριάκο Μητσοτάκη να ανακοινώνει από τη ΔΕΘ δωρεάν οδοντιατρικούς ελέγχους για σχεδόν 300.000 παιδιά ηλικίας 5 έως 14 ετών και την επαναφορά του Dentist Pass. Η εξαγγελία επαναφέρει στο προσκήνιο τη στοματική υγεία, έναν τομέα στον οποίο η πρόσβαση στην πρόληψη παραμένει άνιση και το μεγαλύτερο μέρος της φροντίδας εξακολουθεί να επιβαρύνει τις οικογένειες.
Η παιδική στοματική υγεία μπαίνει ξανά στον πυρήνα της εθνικής πολιτικής πρόληψης, μετά την εξαγγελία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη από την 90ή Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης για ένα νέο πρόγραμμα δωρεάν οδοντιατρικών ελέγχων από το 2027.
Στην ομιλία του στη ΔΕΘ, ο πρωθυπουργός ανακοίνωσε ότι σχεδόν 300.000 παιδιά ηλικίας από 5 έως 14 ετών θα αποκτήσουν πρόσβαση σε δωρεάν οδοντιατρικούς ελέγχους, ενώ παράλληλα δεσμεύτηκε για την επαναφορά του Dentist Pass, του προγράμματος που είχε εφαρμοστεί για πρώτη φορά το 2023.
Η νέα παρέμβαση εντάσσεται στην ευρύτερη κυβερνητική στρατηγική μετατόπισης του συστήματος Υγείας από την αντιμετώπιση της νόσου στην οργανωμένη πρόληψη, σε μια περίοδο κατά την οποία το «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» μονιμοποιείται έως το 2030 με χρηματοδότηση από εθνικούς πόρους.
Τι ακριβώς ανακοίνωσε ο Κυριάκος Μητσοτάκης
Η αναφορά του πρωθυπουργού ήταν σύντομη αλλά σαφής ως προς την πολιτική κατεύθυνση.
Στο σκέλος της ομιλίας του που αφορούσε την Υγεία, σημείωσε ότι περίπου επτά εκατομμύρια πολίτες έχουν ήδη πραγματοποιήσει δωρεάν προληπτικές εξετάσεις, υποστηρίζοντας ότι η επένδυση στην πρόληψη πρέπει να συνεχιστεί ώστε οι ασθένειες να εντοπίζονται πριν οι πολίτες φτάσουν στα νοσοκομεία.
Στη συνέχεια ανακοίνωσε το επόμενο βήμα για την παιδική οδοντιατρική φροντίδα: δωρεάν ελέγχους από το 2027 σε σχεδόν 300.000 παιδιά ηλικίας 5 έως 14 ετών και επαναφορά του Dentist Pass.
Η φράση του πρωθυπουργού ότι το προηγούμενο Dentist Pass «είχε τόσο μεγάλη επιτυχία» αποτυπώνει την πρόθεση της κυβέρνησης να χρησιμοποιήσει ξανά το συγκεκριμένο μοντέλο ως εργαλείο πρόσβασης στην προληπτική οδοντιατρική.
Μία εξαγγελία, αλλά δύο πιθανώς διαφορετικές παρεμβάσεις
Υπάρχει, ωστόσο, μία λεπτομέρεια που χρειάζεται προσοχή.
Στην ομιλία του ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναφέρθηκε αφενός σε δωρεάν οδοντιατρικούς ελέγχους για σχεδόν 300.000 παιδιά 5-14 ετών και αφετέρου στην επαναφορά του Dentist Pass.
Μέχρι στιγμής δεν έχει διευκρινιστεί εάν πρόκειται για μία ενιαία δράση, όπου το νέο Dentist Pass θα αποτελέσει τον μηχανισμό μέσω του οποίου θα πραγματοποιούνται οι 300.000 έλεγχοι, ή εάν σχεδιάζονται δύο συμπληρωματικά σκέλη παιδικής οδοντιατρικής πρόληψης.
Η διάκριση έχει σημασία, καθώς το πρώτο Dentist Pass είχε διαφορετικό ηλικιακό εύρος και πολύ μεγαλύτερη δεξαμενή δυνητικών δικαιούχων.
Πώς λειτουργούσε το πρώτο Dentist Pass
Το πρώτο Dentist Pass ενεργοποιήθηκε τον Μάιο του 2023 και αφορούσε παιδιά ηλικίας 6 έως 12 ετών.
Το πρόγραμμα είχε σχεδιαστεί ώστε να καλύψει περισσότερα από 660.000 παιδιά, χωρίς εισοδηματικά ή άλλα κοινωνικά κριτήρια.
Για κάθε παιδί προβλεπόταν οικονομική ενίσχυση 40 ευρώ, η οποία πιστωνόταν σε άυλη ψηφιακή χρεωστική κάρτα και μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σε οδοντίατρο ή ορθοδοντικό.
Το ποσό δεν προοριζόταν για οποιαδήποτε οδοντιατρική θεραπεία, αλλά αποκλειστικά για συγκεκριμένες πράξεις πρόληψης.
Τι κάλυπταν τα 40 ευρώ
Το προηγούμενο πρόγραμμα κάλυπτε έλεγχο της στοματικής υγιεινής, καθαρισμό και απομάκρυνση οδοντικής πλάκας, φθορίωση και παροχή οδηγιών στο παιδί και στην οικογένεια για τη σωστή φροντίδα των δοντιών.
Με άλλα λόγια, η φιλοσοφία του προγράμματος δεν ήταν να χρηματοδοτήσει αποκαταστάσεις, σφραγίσματα ή πολύπλοκες οδοντιατρικές πράξεις.
Στόχος ήταν να οδηγήσει ένα παιδί στον οδοντίατρο πριν εμφανιστεί ένα σοβαρό πρόβλημα.
Αυτή ακριβώς είναι και η ουσία της προληπτικής οδοντιατρικής.
Περισσότερες από 129.000 αιτήσεις στους πρώτους μήνες
Λίγες εβδομάδες μετά την έναρξη του πρώτου προγράμματος, στις 10 Ιουλίου 2023, είχαν ήδη κατατεθεί περισσότερες από 129.000 αιτήσεις.
Ο αρχικός σχεδιασμός προέβλεπε δυνητική κάλυψη 660.000 παιδιών.
Τα στοιχεία αυτά εξηγούν σε έναν βαθμό γιατί η κυβέρνηση επιλέγει να επαναφέρει το συγκεκριμένο εργαλείο.
Ωστόσο, δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί πλήρης απολογισμός που να επιτρέπει σύγκριση μεταξύ των δυνητικών δικαιούχων, των καρτών που εκδόθηκαν και των οδοντιατρικών πράξεων που τελικά πραγματοποιήθηκαν.
Γι’ αυτό και ο χαρακτηρισμός του προηγούμενου προγράμματος ως «μεγάλης επιτυχίας» αποτελεί προς το παρόν την πολιτική αποτίμηση που έκανε ο ίδιος ο πρωθυπουργός.
Το παλιό πρόγραμμα είχε προϋπολογισμό 28,7 εκατ. ευρώ
Το Dentist Pass του 2023 χρηματοδοτήθηκε στο πλαίσιο του Ταμείου Ανάκαμψης και του Εθνικού Προγράμματος Πρόληψης Δημόσιας Υγείας «Σπύρος Δοξιάδης».
Ο συνολικός προϋπολογισμός του είχε οριστεί στα 28,7 εκατ. ευρώ.
Η επαναφορά του από το 2027 γίνεται πλέον σε διαφορετικό χρηματοδοτικό και θεσμικό περιβάλλον, καθώς το μεγάλο πρόγραμμα πρόληψης περνά σταδιακά από τους πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης σε σταθερή εθνική χρηματοδότηση.
Τι δεν γνωρίζουμε ακόμη για το Dentist Pass του 2027
Η εξαγγελία της ΔΕΘ καθορίζει τον πολιτικό στόχο, όχι ακόμη το πλήρες επιχειρησιακό σχέδιο.
Μέχρι στιγμής δεν έχει ανακοινωθεί το ύψος του νέου Dentist Pass.
Δεν γνωρίζουμε εάν θα παραμείνει στα 40 ευρώ, εάν θα αυξηθεί ή εάν θα ακολουθηθεί διαφορετικό μοντέλο αποζημίωσης.
Δεν έχει επίσης διευκρινιστεί εάν θα εξακολουθήσει να εκδίδεται άυλη ψηφιακή κάρτα, εάν θα υπάρξουν εισοδηματικά κριτήρια, ποιοι οδοντίατροι θα συμμετέχουν, ποιες ακριβώς πράξεις θα καλύπτονται και σε ποια ημερομηνία του 2027 θα ξεκινήσει η δράση.
Το μεγάλο ερώτημα των 300.000 παιδιών
Υπάρχει και ένα αριθμητικό στοιχείο που χρειάζεται εξειδίκευση. Το 2023, το Dentist Pass απευθυνόταν δυνητικά σε πάνω από 660.000 παιδιά ηλικίας 6-12 ετών.
Η νέα εξαγγελία μιλά για σχεδόν 300.000 παιδιά, παρότι το ηλικιακό εύρος διευρύνεται στα 5 έως 14 έτη.
Αυτό ενισχύει την πιθανότητα οι 300.000 δωρεάν έλεγχοι και το νέο Dentist Pass να μην είναι ακριβώς το ίδιο πράγμα ή να αφορούν διαφορετικές φάσεις και ομάδες δικαιούχων.
Χωρίς την εφαρμοστική απόφαση, δεν μπορεί ακόμη να εξαχθεί ασφαλές συμπέρασμα.
Γιατί η διεύρυνση στις ηλικίες 5 έως 14 ετών έχει σημασία
Το νέο ηλικιακό εύρος καλύπτει μια κρίσιμη περίοδο για τη στοματική υγεία.
Γύρω στην ηλικία των 5-6 ετών αρχίζει η μετάβαση από τη νεογιλή στη μόνιμη οδοντοφυΐα, ενώ στη σχολική ηλικία ανατέλλουν σταδιακά τα μόνιμα δόντια που πρέπει να διατηρηθούν για ολόκληρη τη ζωή.
Οι πρώτοι μόνιμοι γομφίοι, για παράδειγμα, εμφανίζονται σε σχετικά μικρή ηλικία και μπορούν να προσβληθούν από τερηδόνα πριν ακόμη η οικογένεια συνειδητοποιήσει ότι πρόκειται για μόνιμα δόντια.
Η περίοδος μέχρι τα 14 έτη είναι επομένως κρίσιμη για την εδραίωση σωστού βουρτσίσματος, την εφαρμογή φθορίου, τη διατροφική εκπαίδευση και την έγκαιρη αντιμετώπιση αρχόμενων βλαβών.
Η τερηδόνα εξακολουθεί να αφορά μεγάλο αριθμό παιδιών
Τα ελληνικά δεδομένα δείχνουν γιατί μια οργανωμένη πολιτική πρόληψης έχει σημασία.
Σε πρόσφατη ελληνική μελέτη σε 1.466 παιδιά κατά το σχολικό έτος 2024-2025, περίπου ένα στα τρία παιδιά ηλικίας 5 ετών –33,3%– εμφάνιζε τερηδόνα στα νεογιλά δόντια, ενώ εμπειρία τερηδόνας στα μόνιμα δόντια καταγράφηκε στο 25,2% των 11χρονων.
Στην ίδια μελέτη, το 11,5% των παιδιών δεν είχε επισκεφθεί ποτέ οδοντίατρο, ενώ οι ανάγκες ήταν μεγαλύτερες σε παιδιά από κοινωνικά και οικονομικά πιο ευάλωτα περιβάλλοντα.
Πρόκειται για στοιχεία συγκεκριμένου δείγματος και όχι για πλήρη απογραφή όλων των παιδιών της χώρας, αλλά αποτυπώνουν ένα υπαρκτό πρόβλημα πρόσβασης και ανισοτήτων.
Οι κοινωνικές ανισότητες φαίνονται και στα δόντια
Η στοματική υγεία είναι ίσως ένας από τους τομείς όπου η κοινωνικοοικονομική ανισότητα γίνεται ιδιαίτερα ορατή.
Ο προληπτικός έλεγχος μπορεί εύκολα να αναβάλλεται σε μια οικογένεια που αντιμετωπίζει οικονομικές πιέσεις, ιδιαίτερα όταν το παιδί δεν πονά.
Όταν όμως εμφανιστεί πόνος, απόστημα ή προχωρημένη τερηδόνα, η θεραπεία είναι συνήθως πιο σύνθετη και πιο δαπανηρή.
Παλαιότερα πανελλαδικά δεδομένα είχαν επίσης δείξει σημαντικά ποσοστά αθεράπευτων αναγκών και σαφή σχέση ανάμεσα στην κατάσταση της στοματικής υγείας και κοινωνικούς ή μορφωτικούς παράγοντες.
Η πρόληψη είναι διαφορετική από την κάλυψη της θεραπείας
Εδώ βρίσκεται και ένα από τα όρια ενός Dentist Pass.
Ένας δωρεάν έλεγχος μπορεί να εντοπίσει τερηδόνα, ουλίτιδα ή άλλη παθολογία.
Αν όμως στη συνέχεια το παιδί χρειάζεται σφράγισμα, ενδοδοντική θεραπεία, εξαγωγή ή άλλη παρέμβαση, τίθεται το επόμενο ερώτημα: ποιος καλύπτει τη θεραπεία;
Το πρώτο Dentist Pass ήταν σχεδιασμένο ως πρόγραμμα πρόληψης και όχι ως ολοκληρωμένη ασφαλιστική κάλυψη της παιδικής οδοντιατρικής.
Γι’ αυτό και η αποτελεσματικότητα του νέου προγράμματος θα εξαρτηθεί όχι μόνο από το πόσα παιδιά θα εξεταστούν, αλλά και από το τι θα συμβαίνει όταν ο έλεγχος αποκαλύπτει πρόβλημα.
Από το voucher σε μια πραγματική «αλυσίδα πρόληψης»
Ένα ισχυρότερο μοντέλο θα πρέπει να μπορεί να συνδέει τον προληπτικό έλεγχο με την παρακολούθηση.
Να γνωρίζει δηλαδή το σύστημα πόσα παιδιά εξετάστηκαν, πόσα είχαν ευρήματα, πόσα χρειάστηκαν θεραπεία και πόσα τελικά έλαβαν την απαραίτητη φροντίδα.
Διαφορετικά, υπάρχει ο κίνδυνος ο προληπτικός έλεγχος να καταλήξει σε μία αποσπασματική επίσκεψη χωρίς συνέχεια.
Το μεγάλο στοίχημα του Dentist Pass 2.0 θα είναι επομένως εάν θα αποτελέσει απλώς μια επανάληψη ενός voucher ή αν θα ενταχθεί σε ένα πιο ολοκληρωμένο μοντέλο παιδικής στοματικής υγείας.
Από τους ενήλικες στα παιδιά: Η πρόληψη διευρύνεται
Η ανακοίνωση δεν έγινε σε κενό.
Ο πρωθυπουργός ενέταξε το Dentist Pass στο ευρύτερο κεφάλαιο των «επιπλέον προγραμμάτων προληπτικής ιατρικής».
Η κυβέρνηση έχει ήδη ανακοινώσει ότι το «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» συνεχίζεται μέχρι το 2030, με νέα παραπεμπτικά για δωρεάν εξετάσεις που καλύπτουν, μεταξύ άλλων, καρδιαγγειακά νοσήματα και τους καρκίνους του μαστού, του τραχήλου της μήτρας και του παχέος εντέρου.
Το Υπουργείο Υγείας έχει ανακοινώσει χρηματοδότηση 300 εκατ. ευρώ από εθνικούς πόρους έως το 2030, με περίπου 6,9 εκατ. πολίτες να καλύπτονται από τη νέα φάση.
Σχεδόν 7 εκατομμύρια πολίτες έχουν ήδη εξεταστεί
Στη ΔΕΘ, ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανέβασε τον μέχρι τώρα απολογισμό σε περίπου επτά εκατομμύρια ανθρώπους που έχουν πραγματοποιήσει δωρεάν προληπτικές εξετάσεις.
Το Υπουργείο Υγείας, σε προηγούμενη ενημέρωση, είχε αναφέρει περισσότερους από 6,86 εκατ. δικαιούχους και πάνω από 274.000 πολίτες στους οποίους είχαν εντοπιστεί εγκαίρως ευρήματα μέσω των προγραμμάτων πρόληψης.
Η προσθήκη της οδοντιατρικής πρόληψης στα παιδιά δείχνει ότι η επόμενη φάση επιχειρεί να διευρύνει το μοντέλο πέρα από τον προσυμπτωματικό έλεγχο σοβαρών νοσημάτων των ενηλίκων.
Η στοματική υγεία δεν είναι «δευτερεύουσα» υγεία
Για πολλά χρόνια η οδοντιατρική φροντίδα αντιμετωπιζόταν στην πράξη διαφορετικά από την υπόλοιπη ιατρική περίθαλψη.
Οι οικογένειες καλούνται συχνά να καλύψουν με ιδιωτική δαπάνη μεγάλο μέρος της πρόληψης και της θεραπείας.
Αυτό έχει ως συνέπεια η επίσκεψη στον οδοντίατρο να αναβάλλεται συχνά μέχρι να εμφανιστεί πρόβλημα.
Στην παιδική ηλικία, όμως, αυτή η λογική μπορεί να έχει συνέπειες για πολλά χρόνια.
Μια αρχόμενη τερηδόνα μπορεί να αντιμετωπιστεί ή ακόμη και να αναχαιτιστεί πολύ πιο εύκολα από μια βαθιά βλάβη που έχει ήδη προκαλέσει πόνο.
Η πρόληψη αρχίζει πριν πονέσει το δόντι
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα του νέου προγράμματος.
Η πραγματική πρόληψη δεν είναι να οδηγηθεί ένα παιδί στον οδοντίατρο όταν αρχίσει να παραπονιέται.
Είναι να εξετάζεται ενώ ακόμη δεν έχει κανένα σύμπτωμα.
Ο έλεγχος της οδοντικής πλάκας, η φθορίωση όταν ενδείκνυται, οι οδηγίες για σωστή στοματική υγιεινή και η αναγνώριση των πρώτων τερηδονικών βλαβών μπορούν να αποτρέψουν πολύ πιο σοβαρά προβλήματα.
Οι παιδιατρικές οδηγίες του Υπουργείου Υγείας υπογραμμίζουν επίσης τη σημασία της πρόληψης της τερηδόνας, του σωστού βουρτσίσματος και του περιορισμού της συχνής κατανάλωσης σακχάρων από μικρή ηλικία.
Το πρόγραμμα θα κριθεί στην πραγματική συμμετοχή
Η ανακοίνωση 300.000 δωρεάν ελέγχων είναι σημαντική. Αλλά ένας αριθμός δυνητικών δικαιούχων δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με ισάριθμες εξετάσεις.
Η εμπειρία των προγραμμάτων πρόληψης δείχνει ότι η πραγματική αποτελεσματικότητα εξαρτάται από το πόσο απλή είναι η διαδικασία, εάν οι οικογένειες ενημερώνονται εγκαίρως, εάν υπάρχει επαρκές δίκτυο επαγγελματιών και εάν το οικονομικό κίνητρο είναι αρκετό ώστε οι πάροχοι να συμμετέχουν.
Στο νέο Dentist Pass, επομένως, η απορρόφηση θα έχει εξίσου μεγάλη σημασία με τον αρχικό σχεδιασμό.
Σχολεία, οδοντίατροι και ψηφιακά εργαλεία
Ένα ακόμη ζήτημα που μένει να αποσαφηνιστεί είναι εάν οι δωρεάν έλεγχοι θα πραγματοποιούνται αποκλειστικά σε ιδιωτικά ή δημόσια οδοντιατρεία μέσω voucher ή εάν θα υπάρξει οργανωμένη σύνδεση με τα σχολεία.
Ένα σχολικό σκέλος θα μπορούσε θεωρητικά να φτάσει και σε παιδιά των οποίων οι οικογένειες δεν θα ενεργοποιούσαν από μόνες τους ένα ψηφιακό pass.
Από την άλλη πλευρά, το μοντέλο της ψηφιακής κάρτας προσφέρει ελευθερία επιλογής επαγγελματία και περιορίζει τη διοικητική επιβάρυνση.
Η τελική αρχιτεκτονική δεν έχει ακόμη ανακοινωθεί.
Το στοίχημα της καθολικής πρόσβασης
Το αρχικό Dentist Pass του 2023 είχε ένα σημαντικό χαρακτηριστικό: δεν υπήρχαν εισοδηματικά κριτήρια.
Αυτό το καθιστούσε πρόγραμμα καθολικής πρόληψης και όχι κοινωνικό επίδομα.
Δεν έχει διευκρινιστεί εάν η ίδια αρχή θα διατηρηθεί το 2027.
Για τη δημόσια υγεία, η καθολικότητα έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή στόχος της πρόληψης δεν είναι μόνο να θεραπεύσει τα πιο ευάλωτα παιδιά, αλλά να δημιουργήσει μια κουλτούρα τακτικού οδοντιατρικού ελέγχου σε ολόκληρη τη νέα γενιά.
Τι περιμένουμε τώρα από το Υπουργείο Υγείας
Μετά την πολιτική ανακοίνωση της ΔΕΘ, το επόμενο βήμα είναι η εξειδίκευση.
Θα πρέπει να προσδιοριστούν ο ακριβής αριθμός των δικαιούχων, τα ηλικιακά και ενδεχόμενα άλλα κριτήρια, το ύψος της ενίσχυσης, οι καλυπτόμενες πράξεις, η διαδικασία ενεργοποίησης, οι συνεργαζόμενοι οδοντίατροι και ο τρόπος με τον οποίο θα παρακολουθείται η πορεία ενός παιδιού όταν εντοπίζεται πρόβλημα.
Κρίσιμο θα είναι επίσης να διευκρινιστεί γιατί οι δωρεάν έλεγχοι αφορούν σχεδόν 300.000 παιδιά, ενώ το προηγούμενο Dentist Pass είχε σχεδιαστεί για περισσότερα από 660.000, και πώς ακριβώς συνδέονται τα δύο σκέλη της εξαγγελίας.
Από το Dentist Pass του 2023 σε μια μόνιμη πολιτική;
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της ανακοίνωσης του Κυριάκου Μητσοτάκη δεν είναι τελικά μόνο η επιστροφή ενός επιτυχημένου, κατά την κυβερνητική αποτίμηση, voucher.
Είναι η πιθανότητα η παιδική οδοντιατρική πρόληψη να πάψει να αποτελεί έκτακτη δράση και να αποκτήσει σταθερή θέση στην εθνική πολιτική Δημόσιας Υγείας.
Εάν αυτό συμβεί, η επιτυχία δεν θα πρέπει να μετρηθεί μόνο από το πόσα pass θα εκδοθούν.
Θα πρέπει να μετρηθεί από κάτι πολύ πιο ουσιαστικό: εάν περισσότερα παιδιά φτάνουν στην εφηβεία με λιγότερη τερηδόνα, λιγότερες αθεράπευτες βλάβες και χωρίς η οικονομική δυνατότητα της οικογένειάς τους να καθορίζει το εάν θα επισκεφθούν εγκαίρως έναν οδοντίατρο.
Αυτό είναι και το πραγματικό στοίχημα πίσω από τη χθεσινή εξαγγελία της ΔΕΘ: να μετατραπεί η επίσκεψη στον οδοντίατρο από αντιμετώπιση ενός προβλήματος που ήδη πονά σε αυτονόητο κομμάτι της πρόληψης από την παιδική ηλικία.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Dentist pass: Οι οδοντίατροι ζητούν επέκταση μεγαλύτερες ηλικίες
Dentist pass: Τι πρέπει να γνωρίζουν οι δικαιούχοι – Τα οφέλη
