Σχεδόν 10 δισ. λίρες δημόσιου χρήματος σπαταλήθηκαν από τη βρετανική κυβέρνηση στην προσπάθεια προμήθειας προστατευτικού εξοπλισμού κατά την πανδημία, σύμφωνα με την έρευνα για την Covid-19. Η έκθεση επικρίνει τη λεγόμενη «VIP lane», χαρακτηρίζοντάς την μεροληπτική υπέρ προμηθευτών με πολιτικές διασυνδέσεις.
Η κυβέρνηση του Boris Johnson σπατάλησε σχεδόν 10 δισ. λίρες φορολογουμένων σε μέσα ατομικής προστασίας, PPE, τα οποία τελικά κρίθηκαν ακατάλληλα ή μη χρησιμοποιήσιμα, σύμφωνα με νέα έκθεση της δημόσιας έρευνας για την πανδημία Covid-19 στη Βρετανία.
Στην πέμπτη έκθεση της έρευνας, η επικεφαλής Heather Hallett άσκησε σκληρή κριτική για την «τεράστια» σπατάλη δημοσίου χρήματος στις προμήθειες της πανδημίας.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, από τα περίπου 14,9 δισ. λίρες που δαπανήθηκαν για ιατρικό εξοπλισμό, όπως μάσκες, γάντια και προστατευτικές ποδιές, σχεδόν τα δύο τρίτα πήγαν χαμένα.
Η έκθεση εξετάζει επίσης τη διαβόητη «VIP lane», δηλαδή τον μηχανισμό ταχείας προώθησης προσφορών για PPE που είχαν παραπεμφθεί από υψηλόβαθμους πολιτικούς, αξιωματούχους ή πρόσωπα με πρόσβαση στην κυβέρνηση.
Η διαδικασία χαρακτηρίζεται «λανθασμένη» και «εγγενώς μεροληπτική» υπέρ προμηθευτών με πολιτικές διασυνδέσεις.
«Υπονομεύθηκε η εμπιστοσύνη του κοινού»
Η βαρόνη Hallett ανέφερε ότι οι πολίτες πρέπει να μπορούν να εμπιστεύονται πως τα χρήματά τους δαπανώνται με ακεραιότητα, δικαιοσύνη και διαφάνεια.
Όπως σημείωσε, η δημόσια εμπιστοσύνη, η οποία είναι ιδιαίτερα κρίσιμη σε συνθήκες έκτακτης ανάγκης, υπονομεύθηκε από τις αποτυχίες στις προμήθειες.
Παρά τη σφοδρή κριτική, η έκθεση αναφέρει ότι δεν εντοπίστηκαν αποδείξεις ευνοιοκρατίας ή διαφθοράς από υπουργούς ή αξιωματούχους κατά την τελική απόφαση ανάθεσης ή απόρριψης συμβάσεων.
Ωστόσο, η Hallett υπογράμμισε ότι το σύστημα ευνοούσε εκ των πραγμάτων όσους είχαν πρόσβαση στην κυβέρνηση και μπορούσαν να περάσουν από τον ειδικό δίαυλο προτεραιότητας.
Τα βασικά ευρήματα της έκθεσης
Η έκθεση καταγράφει μια σειρά από σοβαρές αστοχίες στον τρόπο με τον οποίο η Βρετανία προμηθεύτηκε προστατευτικό εξοπλισμό κατά την πρώτη φάση της πανδημίας.
Οι προμηθευτές που εντάχθηκαν στη «VIP lane» είχαν 13 φορές περισσότερες πιθανότητες να κερδίσουν κρατικές συμβάσεις. Ωστόσο, ήταν και πιθανότερο να παρουσιάσουν προβλήματα στην εκτέλεση των συμβολαίων.
Οι εργαζόμενοι στην πρώτη γραμμή της υγείας και της κοινωνικής φροντίδας έμειναν χωρίς επαρκή μέσα προστασίας, με αποτέλεσμα να εκτεθούν οι ίδιοι, οι οικογένειές τους και οι άνθρωποι που φρόντιζαν.
Η υπερβολική εξάρτηση της Βρετανίας από την Κίνα για την προμήθεια PPE άφησε τη χώρα επικίνδυνα εκτεθειμένη, ενώ τα υπάρχοντα αποθέματα προστατευτικού εξοπλισμού βρίσκονταν σε «επισφαλή κατάσταση» όταν ξέσπασε η πανδημία.
Η έκθεση αναφέρει επίσης ότι η έλλειψη διαφάνειας και η άδικη λειτουργία του ειδικού διαύλου προτεραιότητας μείωσαν την εμπιστοσύνη του κοινού στην κυβέρνηση.
Η Hallett κατέληξε ότι η Βρετανία χρειάζεται «θεμελιώδη αλλαγή» στον τρόπο με τον οποίο προετοιμάζεται για προμήθειες σε περιόδους κρίσης.
Ένα σύστημα υπό τεράστια πίεση
Η έκθεση περιγράφει ένα σύστημα προμηθειών που λειτούργησε υπό «τεράστια πίεση», χωρίς αποτελεσματικό μηχανισμό αξιολόγησης και ιεράρχησης των προσφορών.
Μέσα σε 15 εβδομάδες, οι αρχές δέχθηκαν περίπου 25.000 προσφορές για προστατευτικό εξοπλισμό. Στην κορύφωση της κρίσης, οι προσφορές έφταναν τις 300 την ημέρα.
Μπροστά σε αυτόν τον όγκο, οι αξιωματούχοι δημιούργησαν μια «υψηλής προτεραιότητας» διαδρομή, γνωστή ως «VIP lane».
Στόχος, σύμφωνα με την τότε λογική του συστήματος, ήταν να δοθεί προτεραιότητα σε προσφορές που θεωρούνταν πιο αξιόπιστες επειδή είχαν παραπεμφθεί από πολιτικούς, ηγετικά στελέχη του συστήματος υγείας ή άλλους δημόσιους παράγοντες.
Στην πράξη, όμως, η διαδικασία δημιούργησε σοβαρές ανισότητες.
Οι προμηθευτές της VIP lane είχαν σαφές πλεονέκτημα
Από τους 15.194 προμηθευτές που υπέβαλαν προσφορές μέσω της κανονικής διαδικασίας, μόλις 160 έλαβαν τελικά συμβάσεις.
Αντίθετα, από τους 430 προμηθευτές που πέρασαν από τη «VIP lane», οι 54 κέρδισαν κρατικά συμβόλαια.
Η διαφορά δείχνει ότι όσοι εντάσσονταν στον δίαυλο υψηλής προτεραιότητας είχαν πολύ μεγαλύτερες πιθανότητες επιτυχίας.
Η έκθεση σημειώνει ότι, από τα 32 πρόσωπα που παρέπεμψαν επιτυχείς προσφορές στη «VIP lane», τα 15 είχαν σύνδεση με το Συντηρητικό Κόμμα. Κανένα δεν προερχόταν από άλλο κόμμα, αν και πολιτικοί άλλων κομμάτων είχαν επίσης παραπέμψει προσφορές.
Το Department of Health and Social Care διαπίστωσε ότι, αναλογικά, περισσότερες συμβάσεις της «VIP lane» παρουσίασαν προβλήματα εκτέλεσης.
Τα προβλήματα περιλάμβαναν λανθασμένα τεχνικά έγγραφα, προμήθεια λάθος τύπου εξοπλισμού και άλλες αστοχίες στην παράδοση.
«Μεροληψία υπέρ όσων είχαν διασυνδέσεις»
Η Hallett χαρακτήρισε τη «VIP lane» ως μια λανθασμένη προσπάθεια ιεράρχησης, η οποία ενσωμάτωσε αδικία στο σύστημα έκτακτων προμηθειών.
Σύμφωνα με την έκθεση, οι προσφορές από άτομα με πολιτικές διασυνδέσεις είχαν μεγαλύτερη πιθανότητα να εξεταστούν ευνοϊκά και να οδηγήσουν σε σύμβαση.
Η επικεφαλής της έρευνας επανέλαβε ότι δεν βρήκε στοιχεία διαφθοράς ή ευνοιοκρατίας από υπουργούς ή αξιωματούχους στο τελικό στάδιο λήψης αποφάσεων.
Ωστόσο, τόνισε ότι το ίδιο το σύστημα ήταν «εγγενώς μεροληπτικό» υπέρ όσων είχαν συνδέσεις με την κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου.
Όπως ανέφερε, αυτό αύξησε τον κίνδυνο κατάχρησης, έπληξε τη φήμη όσων συμμετείχαν στις προμήθειες κατά την πανδημία και υπονόμευσε την εμπιστοσύνη στο σύστημα έκτακτων προμηθειών, στην κυβέρνηση και στη συνολική διαχείριση της πανδημίας.
Το συμπέρασμα της Hallett ήταν σαφές: η «High Priority Lane» δεν πρέπει να επαναληφθεί.
Αποθέματα σε «επισφαλή κατάσταση»
Η έκθεση καταλήγει ότι το Ηνωμένο Βασίλειο δεν ήταν επαρκώς προετοιμασμένο όταν ξέσπασε η πανδημία.
Τα υφιστάμενα αποθέματα PPE βρίσκονταν σε «επισφαλή κατάσταση», με μεγάλες ποσότητες ληγμένου εξοπλισμού.
Στην Αγγλία, μόνο το ένα τρίτο των μασκών που υπήρχαν στα προ πανδημίας αποθέματα ήταν χρησιμοποιήσιμο.
Στη Σκωτία, δεν υπήρχαν διαθέσιμες ποσότητες μασκών FFP3, οι οποίες είναι απαραίτητες για τους επαγγελματίες υγείας σε περιβάλλοντα υψηλού κινδύνου.
Η έκθεση διαπιστώνει επίσης ότι δεν υπήρχαν επαρκή σχέδια για την προμήθεια και τη διανομή κρίσιμου υγειονομικού εξοπλισμού σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης.
Αυτό άφησε εργαζομένους σε υπηρεσίες υγείας και κοινωνικής φροντίδας χωρίς επαρκή προστασία απέναντι στη μόλυνση.
Εργαζόμενοι χωρίς επαρκή προστασία
Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, εργαζόμενοι στην υγεία και στην κοινωνική φροντίδα αναγκάστηκαν να αναφέρουν ελλείψεις σε προστατευτικό εξοπλισμό.
Παράλληλα, εξέφρασαν ανησυχίες για την ποιότητα και την ασφάλεια μέρους του εξοπλισμού που τους παραδιδόταν.
Η έκθεση αναφέρει ότι οι αποτυχίες αυτές είχαν άμεση επίπτωση στην πρώτη γραμμή.
Οι εργαζόμενοι δεν μπορούσαν πάντα να προστατεύσουν επαρκώς τον εαυτό τους, τους ανθρώπους που φρόντιζαν και τις οικογένειές τους.
Η εικόνα αυτή έρχεται να προστεθεί στις ευρύτερες επικρίσεις για την ετοιμότητα της Βρετανίας απέναντι σε μια υγειονομική κρίση τέτοιας κλίμακας.
Η απάντηση της κυβέρνησης
Εκπρόσωπος του πρωθυπουργού δήλωσε ότι η έκθεση είναι «δύσκολη στην ανάγνωση».
Πρόσθεσε ότι η πανδημία είχε βαθύ και διαρκές αποτύπωμα στη βρετανική κοινωνία και ότι η κυβέρνηση δεσμεύεται να αντλήσει διδάγματα από την έρευνα Covid.
Στόχος, σύμφωνα με την ίδια δήλωση, είναι η χώρα να είναι καλύτερα προστατευμένη και προετοιμασμένη στο μέλλον.
Οργή από τις οικογένειες θυμάτων Covid
Η Nicola Brook, δικηγόρος της εταιρείας Broudie Jackson Canter, η οποία εκπροσωπεί την ομάδα Covid-19 Bereaved Families for Justice UK, άσκησε σκληρή κριτική στα συμπεράσματα της έρευνας.
Υποστήριξε ότι η έκθεση αποκαλύπτει ένα σοκαριστικό επίπεδο διαφθοράς και ευνοιοκρατίας στην καρδιά της κυβέρνησης, με αποτέλεσμα να χαθούν δισεκατομμύρια λίρες ενώ χιλιάδες άνθρωποι πέθαιναν.
Παράλληλα, επέκρινε την πρόεδρο της έρευνας επειδή, όπως είπε, απέφυγε να χαρακτηρίσει αυτά τα φαινόμενα ως διαφθορά και δεν κάλεσε κρίσιμους μάρτυρες που συνδέονταν με ορισμένα από τα πιο αμφιλεγόμενα συμβόλαια.
Η τοποθέτηση αυτή δείχνει ότι, παρά την προσεκτική διατύπωση της έκθεσης περί μη ύπαρξης αποδείξεων διαφθοράς στο τελικό στάδιο ανάθεσης συμβάσεων, η πολιτική και κοινωνική αντιπαράθεση γύρω από τις προμήθειες PPE παραμένει έντονη.
Η υπόθεση PPE Medpro έμεινε εκτός έκθεσης
Κατά τη διερεύνηση των προμηθειών, η Hallett εξέτασε και στοιχεία για την PPE Medpro.
Η εταιρεία διατάχθηκε πέρυσι να επιστρέψει 148 εκατ. λίρες στην κυβέρνηση, αφού το High Court έκρινε ότι παραβίασε σύμβαση για την προμήθεια εκατομμυρίων χειρουργικών ποδιών.
Ωστόσο, η έκθεση που δημοσιεύθηκε την Τρίτη δεν περιλαμβάνει συμπεράσματα για την PPE Medpro.
Ο λόγος είναι η εν εξελίξει έρευνα της National Crime Agency για την εταιρεία, η οποία συνδέεται με τη συντηρητική βαρόνη Michelle Mone μέσω του συζύγου της, Doug Barrowman.
Η Mone και ο Barrowman αρνούνται κάθε παρανομία.
Η έρευνα Covid έχει αναφέρει ότι θα δημοσιεύσει τα συμπεράσματά της για την PPE Medpro όταν ολοκληρωθούν τυχόν ποινικές διαδικασίες.
Το πολιτικό βάρος της έκθεσης
Η νέα έκθεση προσθέτει ακόμη ένα βαρύ κεφάλαιο στον απολογισμό της διαχείρισης της πανδημίας από την κυβέρνηση Johnson.
Παρότι η έρευνα δεν καταλήγει σε διαπίστωση διαφθοράς από υπουργούς ή αξιωματούχους κατά την τελική ανάθεση συμβάσεων, περιγράφει ένα σύστημα που λειτούργησε με σοβαρή αδιαφάνεια, άνιση πρόσβαση και τεράστιο κόστος για το Δημόσιο.
Η «VIP lane» αναδεικνύεται σε σύμβολο μιας περιόδου κατά την οποία η πίεση της έκτακτης ανάγκης συνδυάστηκε με θεσμική αδυναμία, ελλιπή προετοιμασία και ανεπαρκή έλεγχο.
Το βασικό συμπέρασμα της έκθεσης είναι ότι οι έκτακτες συνθήκες δεν μπορούν να δικαιολογήσουν την εγκατάλειψη της διαφάνειας και της ισότητας στις δημόσιες προμήθειες.
Για την επόμενη κρίση, η Βρετανία καλείται να δημιουργήσει ένα σύστημα που θα μπορεί να κινηθεί γρήγορα, χωρίς να ανοίγει τον δρόμο σε σπατάλη, κακή διαχείριση και απώλεια εμπιστοσύνης.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Έμπολα: Το Κονγκό ξαναχτυπά καμπανάκι για την επόμενη πανδημία
COVID-19: Η μελέτη για τα εμβόλια που είχε μπλοκαριστεί από το CDC
