Η πρόσφατη συρροή κρουσμάτων χανταϊού στο κρουαζιερόπλοιο MV Hondius έφερε ξανά στο προσκήνιο τον λεγόμενο ιό των Άνδεων, ένα στέλεχος που ανήκει στην οικογένεια των χανταϊών και έχει μια ιδιαιτερότητα: μπορεί, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να μεταδοθεί από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Η εικόνα, ωστόσο, δεν παραπέμπει σε νέο πανδημικό συναγερμό. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει χαρακτηρίσει το συμβάν σοβαρό, αλλά εκτιμά ότι ο κίνδυνος για τη δημόσια υγεία παραμένει χαμηλός. Αντίστοιχα, το ECDC αναφέρει ότι ο κίνδυνος για τον γενικό πληθυσμό στην ΕΕ/ΕΟΧ είναι πολύ χαμηλός, παρότι όλοι οι επιβάτες και τα μέλη πληρώματος του πλοίου αντιμετωπίζονται προληπτικά ως επαφές υψηλού κινδύνου κατά την αποβίβαση και τον επαναπατρισμό.
Η υπόθεση του MV Hondius και ο Έλληνας επιβάτης
Το MV Hondius, ολλανδικής σημαίας, βρέθηκε στο επίκεντρο διεθνούς υγειονομικής κινητοποίησης μετά την καταγραφή σοβαρών περιστατικών αναπνευστικής νόσου που συνδέθηκαν με τον ιό των Άνδεων. Σύμφωνα με την ενημέρωση του ECDC στις 11 Μαΐου 2026, είχαν αναφερθεί συνολικά εννέα περιστατικά, επτά επιβεβαιωμένα και δύο πιθανά, ενώ το πλοίο είχε φτάσει στο λιμάνι της Granadilla στην Τενερίφη και είχαν αρχίσει οι διαδικασίες αποβίβασης και επαναπατρισμού.
Στην Ελλάδα, ο 70χρονος Έλληνας επιβάτης που επέβαινε στο κρουαζιερόπλοιο μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο Αττικόν και τέθηκε σε προληπτική απομόνωση. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, δεν παρουσιάζει συμπτώματα και η κατάσταση της υγείας του είναι καλή. Η καραντίνα εφαρμόζεται για προληπτικούς λόγους, στο πλαίσιο της αυξημένης επιτήρησης για ανθρώπους που θεωρούνται πιθανές επαφές υψηλού κινδύνου.
Η ευρωπαϊκή επιστημονική οδηγία προβλέπει παρακολούθηση ή καραντίνα έως έξι εβδομάδες, δηλαδή 42 ημέρες, με ημερήσια παρακολούθηση συμπτωμάτων και έλεγχο εάν εμφανιστεί κλινική εικόνα συμβατή με λοίμωξη.
Τι είναι ο χανταϊός
Ο χανταϊός δεν είναι ένας καινούργιος ιός. Πρόκειται για οικογένεια ιών που μεταδίδονται κυρίως από τρωκτικά και μπορούν να προκαλέσουν σοβαρή νόσο στον άνθρωπο. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναφέρει ότι οι χανταϊοί μπορεί να οδηγήσουν σε διαφορετικά κλινικά σύνδρομα, ανάλογα με το στέλεχος και τη γεωγραφική περιοχή. Στην Αμερική σχετίζονται κυρίως με καρδιοπνευμονικό σύνδρομο από χανταϊό, ενώ στην Ευρώπη και την Ασία συνδέονται με αιμορραγικό πυρετό με νεφρικό σύνδρομο.
Ο καθηγητής Λοιμωξιολογίας Χαράλαμπος Γώγος, διευθυντής της Παθολογικής-Λοιμωξιολογικής Κλινικής του Metropolitan General, εξηγεί ότι ο ιός είναι γνωστός από τον πόλεμο της Κορέας και πήρε το όνομά του από τον ποταμό Hantan. Ανήκει στην οικογένεια των Bunyaviridae και μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές, ανάμεσά τους το Hantavirus Pulmonary Syndrome (HPS) και το Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome (HFRS).
Η νόσος παραμένει σπάνια, αλλά δεν είναι αμελητέα. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η επιτήρηση ξεκίνησε το 1993 μετά από έξαρση σοβαρής αναπνευστικής νόσου στην περιοχή Four Corners. Έως το τέλος του 2023 είχαν αναφερθεί 890 εργαστηριακά επιβεβαιωμένα περιστατικά χανταϊού, σύμφωνα με τα CDC.
Τι είναι ο ιός των Άνδεων
Ο ιός των Άνδεων είναι συγκεκριμένο στέλεχος χανταϊού, ενδημικό στη Νότια Αμερική. Ξεχωρίζει επειδή είναι το μόνο γνωστό στέλεχος χανταϊού για το οποίο έχει τεκμηριωθεί περιορισμένη μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει εύκολη μετάδοση.
Τα CDC τονίζουν ότι η μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο είναι συνήθως περιορισμένη σε άτομα που έχουν στενή επαφή με ασθενή. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται η παρατεταμένη άμεση σωματική επαφή, η παραμονή για μεγάλο διάστημα σε κλειστό ή κοντινό χώρο και η έκθεση σε σάλιο, αναπνευστικές εκκρίσεις ή άλλα σωματικά υγρά του ασθενούς.
Ο κ. Γώγος επισημαίνει στην ίδια κατεύθυνση ότι η μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο είναι πολύ σπάνια και αφορά μόνο τον ιό των Άνδεων, μετά από πολύ στενή και παρατεταμένη επαφή με ασθενή. Αυτό εξηγεί γιατί οι διεθνείς αρχές λαμβάνουν αυστηρά μέτρα για τις επαφές του MV Hondius, αλλά ταυτόχρονα υπογραμμίζουν ότι ο γενικός πληθυσμός δεν διατρέχει υψηλό κίνδυνο.
Γιατί δεν είναι «νέος COVID»
Η αναπληρώτρια υπουργός Υγείας Ειρήνη Αγαπηδάκη έχει τονίσει ότι ο χανταϊός των Άνδεων δεν έχει καμία σχέση με την ευκολία μετάδοσης που είχε ο κορωνοϊός. Η διαφορά βρίσκεται στον τρόπο μετάδοσης.
Η COVID-19 εξαπλωνόταν εύκολα μέσω του αναπνευστικού, ακόμη και από ανθρώπους με ήπια ή καθόλου συμπτώματα. Αντίθετα, ο χανταϊός μεταδίδεται κατά κανόνα από τρωκτικά στον άνθρωπο, ενώ η ανθρώπινη μετάδοση του ιού των Άνδεων παραμένει σπάνια και απαιτεί στενή, παρατεταμένη επαφή με άτομο που νοσεί. Ο ΠΟΥ και το ECDC επιμένουν ότι το περιστατικό απαιτεί εγρήγορση, όχι πανικό.
Με απλά λόγια, η σοβαρότητα μιας νόσου δεν ταυτίζεται με την πανδημική της δυναμική. Ο χανταϊός μπορεί να προκαλέσει βαριά νόσο σε όσους μολυνθούν, αλλά δεν διαθέτει τα χαρακτηριστικά μαζικής, ταχείας και εύκολης διασποράς που είχε ο SARS-CoV-2.
Πώς μεταδίδεται ο χανταϊός
Η συχνότερη οδός μετάδοσης είναι η έκθεση σε ούρα, κόπρανα ή σάλιο μολυσμένων τρωκτικών. Ο άνθρωπος μπορεί να μολυνθεί όταν εισπνεύσει σκόνη που περιέχει μολυσμένα σωματίδια, όταν αγγίξει επιφάνειες μολυσμένες από εκκρίματα τρωκτικών και στη συνέχεια ακουμπήσει στόμα, μύτη ή μάτια, ή σπανιότερα μετά από δάγκωμα ή γρατζουνιά τρωκτικού.
Ο κίνδυνος αυξάνεται σε αποθήκες, αγροτικούς χώρους, κλειστά σπίτια που έχουν μείνει καιρό αχρησιμοποίητα, υπόγεια ή περιοχές όπου υπάρχουν φωλιές ποντικών και αρουραίων. Γι’ αυτό οι οδηγίες πρόληψης εστιάζουν όχι σε γενικά μέτρα απομόνωσης του πληθυσμού, αλλά στον έλεγχο των τρωκτικών και στον σωστό καθαρισμό χώρων με πιθανή επιμόλυνση.
Στην Ευρώπη, το ECDC σημειώνει ότι η πρόληψη βασίζεται κυρίως στον έλεγχο τρωκτικών, στην αποφυγή επαφής με ούρα, σάλιο ή περιττώματά τους και στην απολύμανση χώρων που έχουν μολυνθεί.
Ποια είναι τα συμπτώματα
Τα πρώτα συμπτώματα μπορεί να θυμίζουν κοινή ίωση ή γρίπη. Ο ασθενής μπορεί να εμφανίσει πυρετό, έντονη κόπωση, μυαλγίες, πονοκέφαλο, ζάλη, ναυτία, εμετούς ή διάρροια. Τα CDC αναφέρουν ότι στην περίπτωση του ιού των Άνδεων τα πρώιμα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν επίσης βήχα, πόνο στο στήθος, απώλεια όρεξης και δυσκολία στην αναπνοή.
Η περίοδος επώασης μπορεί να διαρκέσει από λίγες ημέρες έως αρκετές εβδομάδες. Για τον ιό των Άνδεων, τα CDC αναφέρουν εμφάνιση συμπτωμάτων συνήθως 4 έως 42 ημέρες μετά την έκθεση.
Στη σοβαρή μορφή, η νόσος μπορεί να εξελιχθεί σε καρδιοπνευμονικό σύνδρομο από χανταϊό, με ταχεία επιδείνωση της αναπνευστικής λειτουργίας, πνευμονικό οίδημα, υπόταση και shock. Άλλα στελέχη, κυρίως στην Ευρώπη και την Ασία, συνδέονται περισσότερο με νεφρική προσβολή και αιμορραγικές εκδηλώσεις. Ο ΠΟΥ σημειώνει ότι στις χώρες της Αμερικής το καρδιοπνευμονικό σύνδρομο από χανταϊό μπορεί να έχει υψηλή θνητότητα, έως και 50% σε ορισμένα περιβάλλοντα.
Πώς γίνεται η διάγνωση
Η διάγνωση δεν βασίζεται μόνο στα συμπτώματα, επειδή η αρχική εικόνα μπορεί να μοιάζει με άλλες λοιμώξεις. Χρειάζεται κλινική εκτίμηση, επιδημιολογικό ιστορικό και ειδικός εργαστηριακός έλεγχος.
Ο κ. Γώγος εξηγεί ότι η διάγνωση περιλαμβάνει ειδικές ορολογικές και μοριακές εξετάσεις για την ανίχνευση αντισωμάτων ή του γενετικού υλικού του ιού. Οι εξετάσεις αυτές είναι σημαντικές όχι μόνο για την επιβεβαίωση της λοίμωξης, αλλά και για τον αποκλεισμό άλλων νοσημάτων με παρόμοια εικόνα, τα οποία μπορεί να απαιτούν διαφορετική αντιμετώπιση.
Η επιδημιολογική αξιολόγηση έχει μεγάλη σημασία. Ο γιατρός χρειάζεται να γνωρίζει αν υπήρξε έκθεση σε τρωκτικά, ταξίδι σε ενδημική περιοχή, παραμονή σε χώρο με πιθανή μόλυνση ή στενή επαφή με επιβεβαιωμένο περιστατικό.
Πόσο συχνός είναι ο χανταϊός
Ο χανταϊός παραμένει σπάνιος, αλλά καταγράφεται διεθνώς. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπως αναφέρουν τα CDC, είχαν καταγραφεί 890 εργαστηριακά επιβεβαιωμένα περιστατικά έως το τέλος του 2023 από την έναρξη της επιτήρησης το 1993, ενώ το 35% των αναφερόμενων περιστατικών κατέληξε σε θάνατο.
Στην Ευρώπη, το ECDC κατέγραψε το 2023 συνολικά 1.885 περιστατικά χανταϊού σε 28 χώρες της ΕΕ/ΕΟΧ, με τη Φινλανδία και τη Γερμανία να αντιπροσωπεύουν πάνω από το 60% των αναφερόμενων περιστατικών.
Η μεγάλη γεωγραφική διαφοροποίηση εξηγείται από τα διαφορετικά στελέχη, τα είδη τρωκτικών που λειτουργούν ως φυσικές δεξαμενές και τις περιβαλλοντικές συνθήκες που επηρεάζουν την έκθεση του ανθρώπου.
Υπάρχει θεραπεία;
Δεν υπάρχει ειδικό αντιικό φάρμακο ή εμβόλιο για τον ιό των Άνδεων που να έχει καθιερωθεί για γενική χρήση. Τα CDC αναφέρουν ότι η φροντίδα επικεντρώνεται στη διαχείριση των συμπτωμάτων και ότι η έγκαιρη ιατρική παρέμβαση είναι κρίσιμη, καθώς τα συμπτώματα μπορεί να εξελιχθούν γρήγορα.
Στις σοβαρές περιπτώσεις, ο ασθενής μπορεί να χρειαστεί οξυγόνο, μηχανική υποστήριξη της αναπνοής, εντατική παρακολούθηση, υποστήριξη της κυκλοφορίας και αντιμετώπιση επιπλοκών. Για τον λόγο αυτό, η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων σε άτομα με πιθανή έκθεση έχει καθοριστική σημασία.
Η απουσία ειδικής θεραπείας δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει αντιμετώπιση. Σημαίνει ότι η πρόγνωση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την έγκαιρη υποστηρικτική φροντίδα, ιδίως όταν εμφανιστούν αναπνευστικά ή καρδιαγγειακά συμπτώματα.
Πώς προλαμβάνεται η λοίμωξη
Η πρόληψη βασίζεται στην αποφυγή επαφής με τρωκτικά και τα εκκρίματά τους. Οι χώροι όπου υπάρχουν ίχνη ποντικών ή αρουραίων πρέπει να αερίζονται καλά πριν από τον καθαρισμό. Ο καθαρισμός δεν πρέπει να γίνεται με ξηρό σκούπισμα ή ηλεκτρική σκούπα, γιατί μπορεί να σηκωθούν μολυσμένα σωματίδια στον αέρα. Αντίθετα, χρειάζεται χρήση απολυμαντικού διαλύματος, γαντιών και, όπου υπάρχει αυξημένος κίνδυνος, μάσκας.
Οι ειδικοί συνιστούν επίσης σφράγιση σημείων εισόδου τρωκτικών, σωστή αποθήκευση τροφίμων, καθαριότητα σε αποθήκες, υπόγεια και αγροτικούς χώρους, καθώς και οργανωμένο έλεγχο τρωκτικών. Η Ειρήνη Αγαπηδάκη έχει επισημάνει ότι όσοι ασχολούνται με αγροτικές εργασίες ή έρχονται σε επαφή με χώρους όπου υπάρχουν τρωκτικά πρέπει να καθαρίζουν σωστά, να πλένουν τα χέρια τους, να φορούν γάντια και μάσκα όταν χρειάζεται και να αποφεύγουν την επαφή με περιττώματα τρωκτικών.
Στις περιπτώσεις πιθανής έκθεσης στον ιό των Άνδεων μέσω ασθενούς, τα CDC συνιστούν αποφυγή στενής επαφής με άτομο που μπορεί να νοσεί, καλή υγιεινή χεριών, αποφυγή φιλιών, σεξουαλικής επαφής, κοινής χρήσης ποτών, σκευών, τσιγάρων ή ηλεκτρονικών συσκευών καπνίσματος και τήρηση απόστασης.
Το μήνυμα των ειδικών: εγρήγορση χωρίς πανικό
Η υπόθεση του MV Hondius δείχνει ότι οι διεθνείς μηχανισμοί δημόσιας υγείας κινούνται πλέον γρήγορα σε σπάνια αλλά δυνητικά σοβαρά συμβάντα. Η προληπτική καραντίνα, η ιχνηλάτηση, οι ειδικές πτήσεις επαναπατρισμού και η παρακολούθηση των επιβατών δεν σημαίνουν ότι ο ιός μεταδίδεται εύκολα στον γενικό πληθυσμό. Σημαίνουν ότι οι αρχές προσπαθούν να περιορίσουν εγκαίρως κάθε πιθανότητα περαιτέρω διασποράς.
Ο χανταϊός των Άνδεων είναι σοβαρός για όποιον νοσήσει, αλλά δεν συμπεριφέρεται όπως η COVID-19. Δεν μεταδίδεται μαζικά με την καθημερινή κοινωνική επαφή, δεν εξαπλώνεται εύκολα μέσω του αέρα και δεν έχει, με τα σημερινά δεδομένα, χαρακτηριστικά πανδημικού ιού.
Η σωστή στάση είναι ενημέρωση, προσοχή σε χώρους με τρωκτικά, άμεση επικοινωνία με γιατρό σε περίπτωση συμπτωμάτων μετά από πιθανή έκθεση και αποφυγή πανικού. Η δημόσια υγεία χρειάζεται εγρήγορση. Όχι φόβο χωρίς δεδομένα.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Χανταϊός: Γιατί οι ειδικοί λένε ότι δεν είναι «νέος COVID»
Χανταϊός: Θετικός Ισπανός επιβάτης του MV Hondius, αρνητικοί οι άλλοι 13
