Κομβικό εργαλείο για τον έλεγχο της μικροβιακής αντοχής και των ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων χαρακτήρισε ο Άδωνις Γεωργιάδης την ηλεκτρονική συνταγογράφηση των αντιβιοτικών. Τα στοιχεία δείχνουν ότι το 45% του πληθυσμού έλαβε το 2024 τουλάχιστον ένα κουτί αντιβιοτικού.
Η ηλεκτρονική συνταγογράφηση των αντιβιοτικών αναδεικνύεται σε κρίσιμο εργαλείο για τον έλεγχο της υπερκατανάλωσης, της μικροβιακής αντοχής και των ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων. Τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στο υπουργείο Υγείας δείχνουν μεγάλες διαφορές ανά ηλικία, ειδικότητα και γεωγραφική περιοχή, ενώ ανοίγουν τον δρόμο για στοχευμένες παρεμβάσεις στην ορθή χρήση των αντιβιοτικών.
Τα αντιβιοτικά μπαίνουν πλέον στο μικροσκόπιο
Τα δεδομένα της συνταγογράφησης αντιβιοτικών σε όλη τη χώρα, καθώς και η κατανομή τους ανά γεωγραφική περιοχή, παρουσιάστηκαν στο υπουργείο Υγείας, με βάση μελέτη του Ινστιτούτου Επιστημονικών Ερευνών του Πανελλήνιου Ιατρικού Συλλόγου.
Η μελέτη αξιοποίησε στοιχεία της Ηλεκτρονικής Συνταγογράφησης από την ΗΔΙΚΑ και καλύπτει την περίοδο 2018-2024. Τα ευρήματα αποτυπώνουν την πραγματική εικόνα της κατανάλωσης αντιβιοτικών μετά την εφαρμογή της υποχρεωτικής ηλεκτρονικής συνταγογράφησης για τη χορήγησή τους, τον Σεπτέμβριο του 2020.
Πριν από την εφαρμογή του μέτρου, τέσσερα στα δέκα αντιβιοτικά δίνονταν χωρίς ηλεκτρονική ιατρική συνταγή. Αυτό σημαίνει ότι για χρόνια ένα μεγάλο μέρος της κατανάλωσης παρέμενε αόρατο για την πολιτεία και δεν μπορούσε να παρακολουθηθεί συστηματικά.
«Έχουμε πλέον ξεκάθαρη εικόνα»
Σχολιάζοντας τα στοιχεία, ο Υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης σημείωσε ότι η χώρα διαθέτει πλέον ξεκάθαρη εικόνα για την κατανάλωση αντιβιοτικών πριν και μετά την υποχρεωτική ηλεκτρονική συνταγογράφηση.
Όπως ανέφερε, τα δεδομένα αυτά μπορούν να αποτελέσουν την αρχή για να κατανοηθεί γιατί υπάρχει υπερκατανάλωση αντιβιοτικών στην Ελλάδα. Η υπερκατανάλωση, σύμφωνα με τον ίδιο, αποτελεί βασική αιτία για την αύξηση της μικροβιακής αντοχής και των ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων.
Η σημασία της ηλεκτρονικής καταγραφής είναι διπλή. Από τη μία πλευρά, επιτρέπει την επιτήρηση της χρήσης αντιβιοτικών. Από την άλλη, βοηθά την πολιτεία να εντοπίσει περιοχές, ηλικιακές ομάδες και ιατρικές ειδικότητες όπου απαιτούνται πιο στοχευμένες παρεμβάσεις.
Το 45% του πληθυσμού πήρε τουλάχιστον ένα κουτί αντιβιοτικού το 2024
Από τα στοιχεία για το 2024 προκύπτει ότι το 45% του πληθυσμού έλαβε τουλάχιστον ένα κουτί αντιβιοτικού μέσα στο έτος. Με άλλα λόγια, σχεδόν ένας στους δύο πολίτες είχε τουλάχιστον μία συνταγή για αντιβιοτικό.
Η υψηλότερη κατανάλωση καταγράφεται σε άτομα ηλικίας άνω των 55 ετών, ενώ η υπερκατανάλωση κορυφώνεται στην ηλικία των 85 ετών.
Παράλληλα, οι γυναίκες μετά την ηλικία των 20 ετών φαίνεται να λαμβάνουν συχνότερα αντιβιοτικά σε σχέση με τους άνδρες. Το εύρημα αποδίδεται, μεταξύ άλλων, στην αυξημένη συχνότητα γυναικολογικών λοιμώξεων.
Το Ινστιτούτο Επιστημονικών Ερευνών του Πανελλήνιου Ιατρικού Συλλόγου εκτιμά ότι η καταγραφή αυτή μπορεί να οδηγήσει σε καλύτερη επιτήρηση, πιο ορθολογική συνταγογράφηση και ουσιαστικότερη ενημέρωση πολιτών και γιατρών.
Συνταγογράφηση εκτός θεραπευτικών πρωτοκόλλων
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι το 91% των αντιβιοτικών συνταγογραφείται εκτός θεραπευτικού πρωτοκόλλου, ενώ μόλις το 9% συνταγογραφείται μέσω ιατρικών πρωτοκόλλων.
Το στοιχείο αυτό αναδεικνύει ένα σημαντικό κενό στην καθημερινή κλινική πρακτική. Σε αρκετές περιπτώσεις, η διαδικασία των πρωτοκόλλων παρακάμπτεται, καθώς απαιτεί περισσότερα δεδομένα από τον γιατρό και περιορίζει την επιλογή αντιβιοτικών.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πυελονεφρίτιδα, όπου η δήλωση της αιτίας και η τήρηση του πρωτοκόλλου μπορεί να οδηγήσουν σε πιο συγκεκριμένες θεραπευτικές επιλογές. Όταν όμως η συνταγογράφηση γίνεται εκτός πρωτοκόλλου, το σύστημα χάνει ένα σημαντικό εργαλείο ελέγχου και καθοδήγησης.
Ποιες ειδικότητες γράφουν τα περισσότερα αντιβιοτικά
Σύμφωνα με τα στοιχεία, το 35% των αντιβιοτικών συνταγογραφείται από παθολόγους και γενικούς γιατρούς. Αυτό είναι αναμενόμενο, καθώς οι συγκεκριμένες ειδικότητες αποτελούν βασικό σημείο πρώτης επαφής των πολιτών με το σύστημα υγείας.
Ωστόσο, όταν εξετάζεται ο μέσος αριθμός συσκευασιών ανά γιατρό, οι ουρολόγοι εμφανίζουν τις περισσότερες συνταγογραφήσεις, με περίπου 800 συσκευασίες αντιβιοτικών κατά μέσο όρο κάθε χρόνο.
Ακολουθούν οι ωτορινολαρυγγολόγοι και οι οδοντίατροι, με 600 έως 800 κουτιά ετησίως. Τα στοιχεία αυτά δεν οδηγούν αυτομάτως σε συμπέρασμα υπερσυνταγογράφησης, αλλά δείχνουν πού χρειάζεται βαθύτερη ανάλυση, ανάλογα με τις ενδείξεις, τα περιστατικά και τη χρήση θεραπευτικών πρωτοκόλλων.
Υψηλή κατανάλωση σε τουριστικές περιοχές
Η μελέτη καταγράφει μεγάλη αύξηση της χρήσης αντιβιοτικών σε τουριστικές περιοχές. Αντίθετα, οι χαμηλότερες καταναλώσεις στην Ελλάδα εντοπίζονται στη Φωκίδα και την Ευρυτανία.
Υψηλές καταναλώσεις παρατηρούνται στην Κρήτη και σε νησιά όπως η Λευκάδα. Το εύρημα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι τουριστικές περιοχές δέχονται εποχική πληθυσμιακή πίεση, αυξημένη επισκεψιμότητα και μεγαλύτερη ζήτηση υπηρεσιών υγείας σε σύντομα χρονικά διαστήματα.
Το υπουργείο Υγείας εμφανίζεται διατεθειμένο να διερευνήσει γιατί ορισμένες περιοχές παρουσιάζουν αυξημένη κατανάλωση αντιβιοτικών, αλλά και γιατί συγκεκριμένες ειδικότητες καταγράφουν μεγαλύτερη συνταγογραφική δραστηριότητα.
Η απόσταση από τον στόχο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας
Ένα από τα πιο κρίσιμα ευρήματα αφορά τη σχέση της ελληνικής συνταγογράφησης με τους στόχους του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.
Ο ΠΟΥ έχει θέσει στόχο έως το 2030 το 65% των αντιβιοτικών που συνταγογραφούνται να ανήκει σε κατηγορίες που συνδέονται με μικρότερο κίνδυνο ενίσχυσης της μικροβιακής αντοχής και όχι σε νεότερης γενιάς αντιβιοτικά που πρέπει να διαφυλάσσονται για πιο δύσκολες περιπτώσεις.
Στην Ελλάδα, όμως, φαίνεται ότι συμβαίνει το αντίθετο. Οι γιατροί προτιμούν συχνά αντιβιοτικά τελευταίας γενιάς, όπως οι κινολόνες, με τη χώρα να βρίσκεται περίπου 20% έως 25% κάτω από τον στόχο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.
Η απόκλιση αυτή ενισχύει την ανάγκη για αλλαγή κουλτούρας στη συνταγογράφηση, καλύτερη εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας και ενημέρωση των πολιτών, ώστε τα αντιβιοτικά να χρησιμοποιούνται μόνο όταν χρειάζονται και με τον σωστό τρόπο.
Γιατί η μικροβιακή αντοχή είναι ζήτημα δημόσιας υγείας
Η μικροβιακή αντοχή αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες απειλές για τα συστήματα υγείας διεθνώς. Όσο περισσότερο και όσο πιο ακατάλληλα χρησιμοποιούνται τα αντιβιοτικά, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα τα μικρόβια να αναπτύξουν μηχανισμούς αντοχής.
Το αποτέλεσμα είναι λοιμώξεις που θεραπεύονται πιο δύσκολα, χρειάζονται ισχυρότερα φάρμακα, παρατείνουν τη νοσηλεία και αυξάνουν τον κίνδυνο επιπλοκών. Στο νοσοκομειακό περιβάλλον, η μικροβιακή αντοχή συνδέεται άμεσα με τις ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις, οι οποίες αποτελούν σοβαρό πρόβλημα για την ασφάλεια των ασθενών.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ηλεκτρονική συνταγογράφηση δεν είναι απλώς διοικητικό μέτρο. Είναι μηχανισμός επιτήρησης, πρόληψης και αλλαγής συμπεριφοράς.
Προτάσεις στις αρχές Σεπτεμβρίου
Το Ινστιτούτο Επιστημονικών Ερευνών του Πανελλήνιου Ιατρικού Συλλόγου αναμένεται να καταθέσει στις αρχές Σεπτεμβρίου τις προτάσεις του στο υπουργείο Υγείας.
Οι προτάσεις αυτές θα αποτελέσουν βασικό εργαλείο για την αξιολόγηση της χρήσης αντιβιοτικών και για την προώθηση πιο ορθολογικής κατανάλωσης.
Το επόμενο βήμα θα είναι η μετάφραση των δεδομένων σε πολιτικές πράξεις. Αυτό σημαίνει καλύτερη χρήση των θεραπευτικών πρωτοκόλλων, στοχευμένη ενημέρωση των γιατρών, εκπαιδευτικές παρεμβάσεις για τους πολίτες και συστηματική παρακολούθηση των περιοχών ή ειδικοτήτων με υψηλή κατανάλωση.
Το στοίχημα της ορθής χρήσης
Η Ελλάδα έχει πλέον στη διάθεσή της ένα πολύτιμο εργαλείο που δεν είναι άλλο από τα πραγματικά δεδομένα για το πώς, πού και από ποιους συνταγογραφούνται τα αντιβιοτικά.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν αυτά τα δεδομένα θα οδηγήσουν σε αλλαγή πρακτικής. Η ορθολογική χρήση των αντιβιοτικών απαιτεί συνεργασία γιατρών, φαρμακοποιών, πολιτείας και πολιτών. Απαιτεί επίσης σαφή μηνύματα: τα αντιβιοτικά δεν θεραπεύουν ιώσεις, δεν πρέπει να λαμβάνονται χωρίς ιατρική ένδειξη και δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως «εύκολη λύση» σε κάθε λοίμωξη.
Η υποχρεωτική ηλεκτρονική συνταγογράφηση έφερε στο φως την πραγματική εικόνα. Η επόμενη πρόκληση είναι να μετατραπεί αυτή η γνώση σε λιγότερη υπερκατανάλωση, μικρότερη μικροβιακή αντοχή και ασφαλέστερη φροντίδα για τους ασθενείς.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
ΣΦΕΕ προς Γεωργιάδη: Τα αστικά λύματα και η ασφυκτική πίεση του clawback
Ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά: Γονίδια εντοπίστηκαν σε Μεσόγειο, Ατλαντικό και Αρκτική
Σύψας: 1 στους 6 Έλληνες παίρνει ακόμη αντιβιοτικά δίχως συνταγή
