Αυξημένη ανησυχία προκαλούν τα νέα στοιχεία για το κάπνισμα και τη χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου στους εφήβους στην Ελλάδα.
Σύμφωνα με ευρωπαϊκή έρευνα στον σχολικό πληθυσμό, περισσότεροι από τους μισούς 16χρονους δηλώνουν ότι έχουν δοκιμάσει συμβατικό ή ηλεκτρονικό τσιγάρο, ενώ ειδικοί και Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προειδοποιούν για σοβαρούς κινδύνους για τη δημόσια υγεία.
Αύξηση καπνίσματος στους εφήβους παρά τη μείωση στους ενήλικες
Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις λίγες ευρωπαϊκές χώρες όπου τα τελευταία χρόνια καταγράφεται αύξηση τόσο του παραδοσιακού καπνίσματος όσο και της χρήσης ηλεκτρονικού τσιγάρου στους εφήβους.
Την ίδια στιγμή, στον ενήλικο πληθυσμό η τάση είναι αντίθετη. Το ποσοστό καπνιστών μειώνεται σταδιακά, αν και εξακολουθεί να παραμένει υψηλό, περίπου στο 30%.
Στους νέους όμως η εικόνα προκαλεί έντονο προβληματισμό στους ειδικούς της δημόσιας υγείας.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα των δύο τελευταίων κύκλων της Ευρωπαϊκής Έρευνας στον Σχολικό Πληθυσμό για τη Χρήση Εξαρτησιογόνων Ουσιών (ESPAD), το ποσοστό των 16χρονων στην Ελλάδα που δηλώνουν ότι έχουν καπνίσει είτε συμβατικό είτε ηλεκτρονικό τσιγάρο αυξήθηκε σημαντικά: από 43% το 2019 σε 54% το 2024.
Γιατί αυξάνεται το κάπνισμα στους εφήβους
Ο Δρ João Breda, επικεφαλής του Γραφείου του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας στην Ελλάδα και ειδικός απεσταλμένος του περιφερειακού διευθυντή του ΠΟΥ για την Ευρώπη, επισημαίνει ότι πολλές πολιτικές ελέγχου του καπνού σχεδιάστηκαν σε μια εποχή όπου κυριαρχούσαν τα παραδοσιακά προϊόντα καπνού.
Η φορολογία, οι προειδοποιήσεις υγείας, οι περιορισμοί στη διαφήμιση και η αντικαπνιστική νομοθεσία δημιουργήθηκαν κυρίως για τα συμβατικά τσιγάρα. Τα νέα προϊόντα νικοτίνης, όπως τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και τα σακουλάκια νικοτίνης, συχνά αξιοποιούν κενά στο νομοθετικό πλαίσιο.
Οι γλυκές γεύσεις, ο ελκυστικός σχεδιασμός και η έντονη προώθηση στο διαδίκτυο τα καθιστούν ιδιαίτερα ελκυστικά στους νέους.
Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά ο ίδιος, σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Περιφέρεια του ΠΟΥ καταγράφεται ένα σαφές μοτίβο μάρκετινγκ:
-
γεύσεις που θυμίζουν γλυκά και φρούτα
-
συνεργασίες με influencers στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης
-
προώθηση μέσω μουσικών εκδηλώσεων και ψηφιακών παιχνιδιών
-
συσκευές που μοιάζουν περισσότερο με ηλεκτρονικά gadgets παρά με προϊόντα καπνού.
«Οι πρακτικές αυτές δεν στοχεύουν σε έναν 55χρονο καπνιστή αλλά σε έναν έφηβο 15 ετών», επισημαίνει.
Εύκολη πρόσβαση παρά τους περιορισμούς
Ένας ακόμη σημαντικός παράγοντας είναι η χαλαρή εφαρμογή των κανονισμών.
Παρότι υπάρχουν ηλικιακοί περιορισμοί για την πώληση προϊόντων καπνού και νικοτίνης, στην πράξη πολλοί ανήλικοι εξακολουθούν να τα προμηθεύονται εύκολα.
Η πρόσβαση παραμένει δυνατή μέσω περιπτέρων, μικρών καταστημάτων, διαδικτυακών πωλήσεων αλλά και μέσω φίλων ή μεγαλύτερων αδελφών.
Η «κανονικοποίηση» του ατμίσματος στα social media
Η παθολόγος – ογκολόγος Ζένια Σαριδάκη, μέλος του δικτύου «Γυναίκες στην Ογκολογία» (W4O), εξηγεί ότι τα νέα προϊόντα νικοτίνης παρουσιάστηκαν στους εφήβους ως κάτι σύγχρονο και κοινωνικά αποδεκτό.
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και οι influencers έχουν παίξει σημαντικό ρόλο στην κανονικοποίηση της χρήσης τους.
Οι νέοι εκτίθενται συνεχώς σε περιεχόμενο που παρουσιάζει το άτμισμα ως «cool» ή ακίνδυνη συνήθεια, με αποτέλεσμα η νικοτίνη να ενσωματώνεται σταδιακά στην καθημερινή κουλτούρα των εφήβων.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι πλέον πάνω από τους μισούς μαθητές στην Ελλάδα έχουν δοκιμάσει ηλεκτρονικό τσιγάρο, γεγονός που καταδεικνύει τη μεγάλη διείσδυση του φαινομένου στις σχολικές ηλικίες.
Οι κίνδυνοι του ηλεκτρονικού τσιγάρου
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εκφράζει έντονη ανησυχία για την αυξανόμενη χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων και προϊόντων θερμαινόμενου καπνού, ιδιαίτερα από παιδιά και εφήβους.
Τα προϊόντα αυτά περιέχουν νικοτίνη, μια ιδιαίτερα εθιστική ουσία που μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη του εγκεφάλου στους νέους.
Το αερόλυμα των ηλεκτρονικών τσιγάρων δεν είναι απλός υδρατμός. Περιέχει διάφορες χημικές ουσίες, όπως:
-
βαρέα μέταλλα
-
αλδεΰδες
-
πτητικές οργανικές ενώσεις
-
νιτροζαμίνες
-
πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες.
Ορισμένες από αυτές συνδέονται με φλεγμονώδεις αντιδράσεις στο αναπνευστικό και καρδιαγγειακό σύστημα, ενώ κάποιες είναι αποδεδειγμένα καρκινογόνες.
Τι δείχνουν τα επιστημονικά δεδομένα
Η επιστημονική κοινότητα έχει ήδη εντοπίσει ότι τα προϊόντα ατμίσματος σχετίζονται με βλάβες στους πνεύμονες και αυξημένο κίνδυνο εξάρτησης.
Ωστόσο οι μακροχρόνιες επιπτώσεις τους δεν έχουν ακόμη πλήρως αποτυπωθεί, καθώς τα προϊόντα και οι χημικές τους συνθέσεις αλλάζουν συνεχώς.
Όπως επισημαίνει η κ. Σαριδάκη, το επιστημονικό μήνυμα είναι σαφές:
η έλλειψη πλήρων δεδομένων για το μέλλον δεν σημαίνει ότι τα προϊόντα αυτά είναι ασφαλή.
Οι συστάσεις του ΠΟΥ
Ο ΠΟΥ δεν θεωρεί τα ηλεκτρονικά τσιγάρα ή τα προϊόντα θερμαινόμενου καπνού ασφαλείς εναλλακτικές και δεν τα προτείνει ως μέθοδο διακοπής του καπνίσματος.
Η ασφαλέστερη επιλογή παραμένει η πλήρης διακοπή όλων των προϊόντων καπνού και νικοτίνης.
Μεταξύ των βασικών συστάσεων προς τις κυβερνήσεις είναι:
-
αυστηρός περιορισμός ή απαγόρευση γεύσεων που προσελκύουν παιδιά
-
απαγόρευση διαφήμισης και προώθησης, ιδιαίτερα στο διαδίκτυο
-
αυστηρή εφαρμογή ηλικιακών ορίων πώλησης
-
ισχυρές προειδοποιήσεις υγείας στις συσκευασίες
-
φορολογικά μέτρα για τη μείωση της προσβασιμότητας
-
ένταξη των προϊόντων αυτών στους αντικαπνιστικούς νόμους.
Παράλληλα, ο οργανισμός καλεί τα κράτη να εφαρμόσουν πλήρως τη Σύμβαση-Πλαίσιο για τον Έλεγχο του Καπνού.
Όλο και περισσότεροι νέοι ξεκινούν από το vaping
Ένα ακόμη ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι πολλοί έφηβοι δεν ξεκινούν πλέον από το παραδοσιακό τσιγάρο αλλά από το ηλεκτρονικό.
Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι οι έφηβοι που ατμίζουν έχουν περίπου τρεις φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να ξεκινήσουν αργότερα το συμβατικό κάπνισμα.
Πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί το φαινόμενο
Οι ειδικοί τονίζουν ότι η πρόληψη απαιτεί συντονισμένη δράση από γονείς, σχολεία, πολιτεία και επιστημονικούς φορείς.
Οι γονείς καλούνται να συζητούν ανοιχτά με τα παιδιά για τους κινδύνους της νικοτίνης, ενώ οι εκπαιδευτικοί χρειάζονται εργαλεία ενημέρωσης και πρόληψης ήδη από τις μικρές τάξεις.
Παράλληλα, εκστρατείες ενημέρωσης που μιλούν στη «γλώσσα» των νέων – χωρίς εκφοβισμό ή διδακτισμό – μπορούν να συμβάλουν στην αλλαγή στάσεων.
Τα μέτρα στην Ελλάδα
Ο ΠΟΥ εκτιμά ότι η Ελλάδα κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση, ιδιαίτερα με την ανάπτυξη ψηφιακών εργαλείων για την ενίσχυση της εφαρμογής της αντικαπνιστικής νομοθεσίας.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται συστήματα ψηφιακής επαλήθευσης ηλικίας για αγορές προϊόντων καπνού και ηλεκτρονικών τσιγάρων, τα οποία συνδέονται με το μελλοντικό Ευρωπαϊκό Πορτοφόλι Ψηφιακής Ταυτότητας.
Ωστόσο, όπως τονίζουν οι ειδικοί, η επιτυχία των μέτρων θα εξαρτηθεί από την αυστηρή εφαρμογή τους και από μια ολοκληρωμένη στρατηγική ελέγχου των προϊόντων καπνού και νικοτίνης.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Το κάπνισμα πίσω από 1 στους 4 καρκίνους στην Ιταλία – Πολιτική μάχη
Άτμισμα: Τι δείχνουν τα νέα δεδομένα για καρδιά και πνεύμονες
