Σταθερή πρόοδο προς ασφαλέστερα αποθέματα αίματος καταγράφει διεθνώς ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, με τις εθελοντικές, μη αμειβόμενες αιμοδοσίες να αντιστοιχούν πλέον σε πάνω από το 85% των περίπου 120 εκατομμυρίων δωρεών αίματος που έγιναν το 2023.
- Γράφει η Χριστίνα Χατζηπαλαμουτζή
Ωστόσο, η νέα εικόνα που παρουσιάζει ο ΠΟΥ δείχνει και μια βαθιά ανισότητα: η πρόσβαση σε ασφαλές αίμα εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη χώρα στην οποία ζει ένας ασθενής.
Τα στοιχεία, που συλλέχθηκαν από 132 χώρες, δείχνουν ότι οι παγκόσμιες συλλογές αίματος αυξήθηκαν κατά σχεδόν 19% την περίοδο 2013-2023. Η αύξηση αυτή στηρίζεται κυρίως στους εθελοντές αιμοδότες, οι οποίοι αποτελούν, σύμφωνα με τον ΠΟΥ, τη βάση για ένα ασφαλές και βιώσιμο σύστημα αιμοδοσίας.
Ασφαλές αίμα, αλλά όχι για όλους
Παρά την πρόοδο, η πρόσβαση σε ασφαλές αίμα και προϊόντα αίματος παραμένει άνιση. Πολλοί ασθενείς εξακολουθούν να μην έχουν αξιόπιστη πρόσβαση σε μεταγγίσεις που σώζουν ζωές, ιδίως σε χώρες χαμηλότερου εισοδήματος.
Το πρόβλημα αφορά γυναίκες που εμφανίζουν απειλητική για τη ζωή αιμορραγία κατά τον τοκετό, παιδιά με σοβαρή αναιμία, ασθενείς με τραύματα ή εγκαύματα, ανθρώπους που υποβάλλονται σε χειρουργικές επεμβάσεις, αλλά και άτομα που ζουν με δρεπανοκυτταρική νόσο, θαλασσαιμία, αιμορροφιλία, ανοσοανεπάρκειες και ορισμένες μορφές καρκίνου.
Ο γενικός διευθυντής του ΠΟΥ, Dr Tedros Adhanom Ghebreyesus, τόνισε ότι κανείς δεν πρέπει να πεθαίνει επειδή δεν υπάρχει διαθέσιμο ασφαλές αίμα τη στιγμή που το χρειάζεται. Όπως σημείωσε, τα νέα δεδομένα δείχνουν ενθαρρυντική πρόοδο, κυρίως χάρη στην αυξανόμενη συμβολή των εθελοντών αιμοδοτών, αλλά υπενθυμίζουν ότι ο τόπος διαμονής εξακολουθεί να καθορίζει την πρόσβαση σε μια αναγκαία μετάγγιση.
Το χάσμα ανάμεσα σε πλούσιες και φτωχότερες χώρες
Η ανισότητα αποτυπώνεται καθαρά στους αριθμούς. Οι χώρες υψηλού εισοδήματος αντιπροσωπεύουν μόλις το 15% του παγκόσμιου πληθυσμού, αλλά συλλέγουν το 36% όλων των δωρεών αίματος διεθνώς. Αντίθετα, πολλές χώρες χαμηλότερου εισοδήματος εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν ελλείψεις λόγω περιορισμένης χρηματοδότησης, αδύναμων υποδομών, δυσκολιών στη μεταφορά και ανεπαρκούς προσέλκυσης αιμοδοτών.
Τα ποσοστά αιμοδοσίας διαφέρουν δραματικά από χώρα σε χώρα. Κυμαίνονται από 0,4 έως 53 αιμοδοσίες ανά 1.000 κατοίκους. Είκοσι τέσσερις χώρες ανέφεραν λιγότερες από 5 αιμοδοσίες ανά 1.000 κατοίκους, στοιχείο που δείχνει σοβαρούς περιορισμούς στην έγκαιρη παροχή μεταγγίσεων σε ασθενείς που τις χρειάζονται.
Αντίστοιχα, η συμμετοχή των εθελοντών, μη αμειβόμενων αιμοδοτών διαφοροποιείται έντονα ανάλογα με το εισόδημα κάθε χώρας. Στις χώρες υψηλού εισοδήματος, οι εθελοντικές αιμοδοσίες αντιστοιχούν στο 98,4% του συνόλου. Στις χώρες χαμηλού εισοδήματος, το ποσοστό πέφτει στο 63,4%, καθώς τα συστήματα υγείας δυσκολεύονται συχνά να διατηρήσουν επαρκή και αξιόπιστα αποθέματα αίματος.
Κενά στη νομοθεσία, στην εποπτεία και στη διασφάλιση ποιότητας
Ο ΠΟΥ επισημαίνει ότι το ασφαλές αίμα δεν εξαρτάται μόνο από την προθυμία των αιμοδοτών. Απαιτεί ισχυρή διακυβέρνηση, σαφές ρυθμιστικό πλαίσιο, σταθερή χρηματοδότηση και διαρκή έλεγχο ποιότητας σε όλη την αλυσίδα, από τη συλλογή έως τη μετάγγιση.
Η ανάλυση δείχνει ότι σχεδόν μία στις τρεις χώρες δεν διαθέτει ειδική νομοθεσία για την ασφάλεια και την ποιότητα του αίματος και των προϊόντων αίματος. Μόνο το 64% των χωρών αναφέρει ότι έχει συστήματα τακτικής επιθεώρησης των υπηρεσιών αίματος, ενώ το 62% διαθέτει συστήματα αδειοδότησης. Ακόμη χαμηλότερο είναι το ποσοστό των χωρών που δηλώνουν ότι έστω ορισμένες υπηρεσίες μετάγγισης αίματος έχουν διαπίστευση, καθώς φτάνει μόλις το 40%.
Τα κενά αυτά δημιουργούν σοβαρά ερωτήματα για τη διασφάλιση της ποιότητας, ιδίως σε περιβάλλοντα όπου η ζήτηση για αίμα είναι υψηλή και οι υποδομές παραμένουν εύθραυστες.
Η χρηματοδότηση παραμένει κρίσιμη αδυναμία
Η βιώσιμη χρηματοδότηση αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα για τα εθνικά συστήματα αίματος. Περισσότερες από μία στις επτά χώρες ανέφεραν ότι δεν διαθέτουν ούτε ειδικό κρατικό προϋπολογισμό ούτε μηχανισμό ανάκτησης κόστους για τις υπηρεσίες αίματος.
Αυτό δημιουργεί ανησυχία για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των εθνικών αποθεμάτων. Χωρίς σταθερούς πόρους, οι χώρες δυσκολεύονται να επενδύσουν σε προσωπικό, εξοπλισμό, ψυκτική αλυσίδα, εργαστηριακό έλεγχο, συστήματα καταγραφής και προγράμματα προσέλκυσης εθελοντών αιμοδοτών.
Ο ΠΟΥ καλεί τις κυβερνήσεις και τους εταίρους τους να ενισχύσουν τη διακυβέρνηση και τη ρύθμιση των υπηρεσιών αίματος, να διασφαλίσουν βιώσιμη χρηματοδότηση, να επεκτείνουν τα προγράμματα διασφάλισης ποιότητας, να βελτιώσουν τις κλινικές πρακτικές μετάγγισης και να ενισχύσουν την επιτήρηση και τα συστήματα δεδομένων.
Η Παγκόσμια Ημέρα Εθελοντή Αιμοδότη
Ο ΠΟΥ δημοσιοποίησε τα νέα στοιχεία ενόψει της Παγκόσμιας Ημέρας Εθελοντή Αιμοδότη, η οποία τιμάται κάθε χρόνο στις 14 Ιουνίου. Το φετινό μήνυμα της εκστρατείας είναι «One Drop of Humanity. Give Blood. Save Lives», αναγνωρίζοντας τη συμβολή των εθελοντών αιμοδοτών στη διάσωση ζωών και στην ενίσχυση πιο ανθεκτικών συστημάτων υγείας.
Κάθε αιμοδοσία μπορεί να στηρίξει ασθενείς που χρειάζονται άμεση μετάγγιση, να ενισχύσει την κοινωνική αλληλεγγύη και να συμβάλει στη σταθερότητα των υπηρεσιών υγείας. Ωστόσο, το μήνυμα του ΠΟΥ είναι σαφές: η εθελοντική προσφορά πρέπει να συνοδεύεται από ισχυρά, οργανωμένα και δίκαια εθνικά συστήματα αίματος.
Το μεγάλο στοίχημα της καθολικής πρόσβασης
Η πρόοδος των τελευταίων ετών δείχνει ότι η εθελοντική αιμοδοσία μπορεί να αποτελέσει θεμέλιο για ασφαλή και βιώσιμα αποθέματα αίματος. Παρ’ όλα αυτά, η παγκόσμια εικόνα παραμένει άνιση. Σε αρκετές χώρες, η έλλειψη αίματος εξακολουθεί να μετατρέπεται σε ζήτημα ζωής και θανάτου.
Το επόμενο βήμα δεν είναι μόνο να αυξηθούν οι αιμοδοσίες. Είναι να διασφαλιστεί ότι κάθε μονάδα αίματος συλλέγεται, ελέγχεται, αποθηκεύεται και χρησιμοποιείται με ασφάλεια, και ότι κάθε ασθενής έχει πρόσβαση στη μετάγγιση που χρειάζεται, ανεξάρτητα από το εισόδημα της χώρας του ή την περιοχή όπου ζει.
Η ασφαλής αιμοδοσία παραμένει ένας από τους πιο πρακτικούς δείκτες ισότητας στα συστήματα υγείας. Όσο περισσότερο οι χώρες επενδύουν σε αυτήν, τόσο περισσότερες ζωές μπορούν να σωθούν εγκαίρως.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Ερυθρός Σταυρός: Συμπληρώνει 149 χρόνια – Εθελοντική αιμοδοσία στο Σύνταγμα
Το αίμα μας διατηρεί γενετικά ίχνη από προγόνους 700 εκατομμυρίων ετών
