Η μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης δεν αποτελεί μόνο μακροπρόθεσμη επένδυση για το κλίμα. Μελέτες από τη Δυτική Μακεδονία, το Λονδίνο, το Bradford και το Pittsburgh δείχνουν ότι όταν περιορίζονται οι εκπομπές από λιγνίτη, άνθρακα και παλαιά οχήματα, τα οφέλη για την καρδιά και τους πνεύμονες μπορούν να εμφανιστούν σχετικά γρήγορα.
Τι συμβαίνει στην υγεία μιας ολόκληρης περιοχής όταν ο αέρας που αναπνέουν οι κάτοικοί της γίνεται καθαρότερος;
Η απάντηση αρχίζει να αποτυπώνεται όλο και πιο καθαρά στα επιστημονικά δεδομένα. Η σταδιακή απομάκρυνση από τον λιγνίτη και τον άνθρακα, το κλείσιμο ιδιαίτερα ρυπογόνων βιομηχανικών εγκαταστάσεων και οι περιορισμοί στα παλαιότερα οχήματα συνδέονται με μετρήσιμες μειώσεις στις καρδιαγγειακές και αναπνευστικές επιβαρύνσεις.
Ιδιαίτερο ελληνικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα δεδομένα από τη Δυτική Μακεδονία, όπου η πολυετής μείωση της λιγνιτικής δραστηριότητας δημιούργησε ένα μεγάλο «φυσικό πείραμα» για τους επιστήμονες.
Από το 2011 έως το 2021, η μεγάλη πτώση των συγκεντρώσεων ρύπων στην περιοχή συνοδεύτηκε από σημαντική μείωση των εισαγωγών για καρδιαγγειακά προβλήματα.
Δυτική Μακεδονία: Όταν μειώθηκε ο λιγνίτης, μειώθηκαν και οι καρδιολογικές εισαγωγές
Για δεκαετίες, η Δυτική Μακεδονία αποτέλεσε το επίκεντρο της ελληνικής παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από λιγνίτη.
Η περιοχή φιλοξενούσε μεγάλα ορυχεία και θερμοηλεκτρικούς σταθμούς, με αποτέλεσμα οι κάτοικοι ορισμένων περιοχών να εκτίθενται για χρόνια σε αυξημένες συγκεντρώσεις αιωρούμενων σωματιδίων, διοξειδίου του θείου και οξειδίων του αζώτου.
Η σταδιακή υποχώρηση της λιγνιτικής παραγωγής άλλαξε σημαντικά αυτή την εικόνα.
Μελέτη του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας εξέτασε τα επίπεδα PM10, SO₂, NO, NO₂ και NOx, μαζί με τις καρδιολογικές εισαγωγές στα νοσοκομεία Πτολεμαΐδας, Κοζάνης, Φλώρινας και Γρεβενών.
Έως 42% λιγότερες καρδιολογικές εισαγωγές
Τα στοιχεία είναι εντυπωσιακά.
Κατά τους χειμερινούς μήνες που εξετάστηκαν, οι καρδιολογικές εισαγωγές μειώθηκαν μεταξύ 2011 και 2021 κατά:
22,8% στην Πτολεμαΐδα,
32,9% στην Κοζάνη και
42% στη Φλώρινα.
Στα Γρεβενά, που χρησιμοποιήθηκαν ως περιοχή με πολύ μικρότερη βιομηχανική επιβάρυνση, οι εισαγωγές παρέμειναν ουσιαστικά σταθερές, με μεταβολή περίπου +1,7%.
Η διαφοροποίηση αυτή αποτελεί σημαντικό στοιχείο, καθώς οι μεγαλύτερες μειώσεις καταγράφηκαν στις περιοχές που είχαν ιστορικά μεγαλύτερη έκθεση στη λιγνιτική δραστηριότητα.
Το διοξείδιο του θείου μειώθηκε πάνω από 90%
Παράλληλα με τις νοσηλείες, κατέρρευσαν και τα επίπεδα ορισμένων βασικών ρύπων.
Οι μέσες χειμερινές συγκεντρώσεις διοξειδίου του θείου (SO₂) μειώθηκαν περισσότερο από 90% στις περιοχές που παρακολουθήθηκαν.
Σημαντική βελτίωση καταγράφηκε και στα αιωρούμενα σωματίδια.
Στη Φλώρινα, για παράδειγμα, οι συγκεντρώσεις PM10 μειώθηκαν από περίπου 75 μg/m³ σε 30 μg/m³, ενώ στην Πτολεμαΐδα από περίπου 53 μg/m³ σε 11 μg/m³.
Έπεσαν τα οξέα στεφανιαία σύνδρομα και οι αρρυθμίες
Μια δεύτερη ελληνική ανάλυση εξέτασε ειδικότερα τα οξέα στεφανιαία σύνδρομα και την κολπική μαρμαρυγή.
Στο νοσοκομείο της Φλώρινας, τα οξέα στεφανιαία σύνδρομα αντιστοιχούσαν στο 32,8% των καρδιολογικών εισαγωγών το 2011, αλλά μόλις στο 9,8% το 2021.
Στην Κοζάνη, το ποσοστό των οξέων στεφανιαίων συνδρόμων μειώθηκε από περίπου 28%-33% στις αρχές της δεκαετίας σε κάτω από 10% το 2021.
Μειώσεις καταγράφηκαν και στην κολπική μαρμαρυγή.
Οι ερευνητές κατέγραψαν παράλληλα μικρές αλλά στατιστικά σημαντικές συσχετίσεις μεταξύ συγκεκριμένων ρύπων και καρδιαγγειακών εισαγωγών σε επιμέρους περιοχές.
Η απολιγνιτοποίηση ως παρέμβαση δημόσιας υγείας
Τα αποτελέσματα έχουν ιδιαίτερη σημασία επειδή μεταβάλλουν τον τρόπο με τον οποίο συζητείται η ενεργειακή μετάβαση.
Η εγκατάλειψη του λιγνίτη συνδέεται συνήθως με την προσπάθεια περιορισμού των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και της κλιματικής αλλαγής.
Τα δεδομένα από τη Δυτική Μακεδονία δείχνουν όμως ότι το όφελος μπορεί να είναι και άμεσο και τοπικό.
Όταν μειώνονται οι ρύποι που εισπνέει καθημερινά ο πληθυσμός, μπορεί να μειώνεται ταυτόχρονα και το φορτίο στα καρδιολογικά τμήματα των νοσοκομείων.
Pittsburgh: 42% λιγότερες επισκέψεις στα επείγοντα για καρδιακά προβλήματα
Παρόμοια εικόνα είχε καταγραφεί στις Ηνωμένες Πολιτείες μετά το κλείσιμο του Shenango Coke Works, μιας μεγάλης μονάδας επεξεργασίας άνθρακα κοντά στο Pittsburgh, τον Ιανουάριο του 2016.
Μετά το κλείσιμο της εγκατάστασης, οι συγκεντρώσεις διοξειδίου του θείου στους κοντινούς σταθμούς μέτρησης μειώθηκαν κατά περίπου 90%, ενώ το αρσενικό στα αιωρούμενα σωματίδια υποχώρησε κατά 66%.
Η αλλαγή στην υγεία του τοπικού πληθυσμού ήταν επίσης άμεση.
Οι εβδομαδιαίες επισκέψεις στα επείγοντα για καρδιαγγειακά προβλήματα μειώθηκαν κατά 42% αμέσως μετά το κλείσιμο του εργοστασίου.
Η πτωτική τάση συνεχίστηκε τα επόμενα χρόνια.
Δεν παρατηρήθηκε το ίδιο σε περιοχές ελέγχου
Η σύγκριση με άλλες κοινότητες ενίσχυσε το εύρημα.
Οι ερευνητές δεν κατέγραψαν αντίστοιχη ταυτόχρονη μείωση της ρύπανσης και των καρδιολογικών περιστατικών σε περιοχές που χρησιμοποιήθηκαν ως πληθυσμοί ελέγχου.
Πρόκειται για μια μορφή «φυσικού πειράματος», η οποία προσφέρει ισχυρότερα στοιχεία από μια απλή παρατήρηση της σχέσης μεταξύ ρύπανσης και ασθενειών.
Ωστόσο, όπως υπογραμμίζουν οι ίδιοι οι επιστήμονες, τέτοιες μελέτες παρατήρησης δεν μπορούν να αποδείξουν απόλυτη σχέση αιτίας και αποτελέσματος για κάθε μεμονωμένο ασθενή.
Bradford: Λιγότερες επισκέψεις στον γιατρό μετά τη ζώνη καθαρού αέρα
Τα οφέλη δεν περιορίζονται στις περιοχές εξόρυξης ή καύσης άνθρακα.
Στην πόλη Bradford της Αγγλίας, η εφαρμογή Clean Air Zone δημιούργησε μια διαφορετική ευκαιρία να εξεταστεί τι συμβαίνει όταν περιορίζονται τα πιο ρυπογόνα οχήματα.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Environmental Research ανέλυσε 157.623 επισκέψεις στην πρωτοβάθμια φροντίδα και 37.865 επισκέψεις στα επείγοντα για καρδιαγγειακά και αναπνευστικά νοσήματα.
25% λιγότερες επισκέψεις για αναπνευστικά προβλήματα
Με την εφαρμογή του προγράμματος, οι επισκέψεις στην πρωτοβάθμια φροντίδα για αναπνευστικά προβλήματα μειώθηκαν κατά περίπου 25%, σε σύγκριση με την προπανδημική περίοδο αναφοράς.
Για τα καρδιαγγειακά προβλήματα η αντίστοιχη μείωση έφθασε περίπου το 24%.
Οι συγκεντρώσεις διοξειδίου του αζώτου παρουσίασαν επίσης πτωτική πορεία.
Οι επιστήμονες υπολόγισαν ότι η αλλαγή θα μπορούσε να συνδέεται με μείωση περίπου 30.743 λιρών τον μήνα στις δαπάνες υπηρεσιών υγείας.
Λονδίνο: Μειώσεις στις επείγουσες νοσηλείες ενηλίκων
Στο κεντρικό Λονδίνο, ερευνητές εξέτασαν την εισαγωγή του Toxicity Charge το 2017 και στη συνέχεια της Ultra Low Emission Zone (ULEZ) το 2019.
Η ανάλυση δημοσιεύθηκε το 2026 στο Environment International.
Μετά την εφαρμογή των μέτρων, οι ερευνητές κατέγραψαν μείωση της ετήσιας τάσης των επείγουσων καρδιαγγειακών εισαγωγών κατά περίπου 8,1% και των αναπνευστικών κατά 6,2%, ενώ οι επείγουσες εισαγωγές συνολικά μειώθηκαν κατά περίπου 3,1% ετησίως.
Όταν η ανάλυση προσαρμόστηκε και για τις αλλαγές σε περιοχή ελέγχου του Λονδίνου, η μείωση παρέμεινε στατιστικά σημαντική για τα καρδιαγγειακά και για το σύνολο των εισαγωγών.
Οι ερευνητές σημειώνουν, ωστόσο, ότι το διάστημα παρακολούθησης μετά την εισαγωγή της αρχικής ULEZ ήταν μικρό και επομένως δεν μπορούν να απομονώσουν με βεβαιότητα την επίδραση της ULEZ από εκείνη του προηγούμενου T-charge.
Τι συμβαίνει στην καρδιά όταν καθαρίζει ο αέρας
Η σχέση μεταξύ ατμοσφαιρικής ρύπανσης και καρδιαγγειακής νόσου δεν περιορίζεται στους πνεύμονες.
Τα λεπτά αιωρούμενα σωματίδια μπορούν να εισχωρήσουν βαθιά στο αναπνευστικό σύστημα και να προκαλέσουν συστηματική φλεγμονή, οξειδωτικό στρες και δυσλειτουργία των αγγείων.
Η έκθεση στη ρύπανση μπορεί επίσης να επηρεάσει την πήξη του αίματος και το αυτόνομο νευρικό σύστημα, δημιουργώντας συνθήκες που αυξάνουν τον κίνδυνο για:
- οξύ στεφανιαίο επεισόδιο,
- αρρυθμίες,
- εγκεφαλικό επεισόδιο
- και επιδείνωση καρδιακής ανεπάρκειας.
Αυτό εξηγεί γιατί οι αλλαγές στα καρδιολογικά περιστατικά μπορούν να εμφανιστούν σχετικά γρήγορα όταν μειώνεται σημαντικά η έκθεση.
Τα παιδιά μπορούν επίσης να ωφεληθούν
Τα παιδιά αποτελούν μια από τις πιο ευάλωτες ομάδες στην ατμοσφαιρική ρύπανση, επειδή οι πνεύμονές τους εξακολουθούν να αναπτύσσονται.
Νεότερα δεδομένα από το Λονδίνο συνδέουν τις πολιτικές περιορισμού των εκπομπών από την κυκλοφορία με βελτιωμένους δείκτες πνευμονικής υγείας στα παιδιά και μικρότερη συχνότητα κλινικά μειωμένης πνευμονικής λειτουργίας.
Η ευρύτερη επιστημονική βιβλιογραφία δείχνει επίσης ότι η μακροχρόνια έκθεση παιδιών και εφήβων σε μεγαλύτερες συγκεντρώσεις ατμοσφαιρικών ρύπων μπορεί να συνδέεται με μικρότερη ανάπτυξη της πνευμονικής λειτουργίας.
Τα οφέλη μπορεί να εμφανιστούν ταχύτερα από όσο πιστεύαμε
Το κοινό μήνυμα από τα διαφορετικά αυτά «φυσικά πειράματα» είναι ότι τα οφέλη της καθαρότερης ατμόσφαιρας δεν χρειάζεται να περιμένουν δεκαετίες για να γίνουν ορατά.
Σε ορισμένες περιπτώσεις καταγράφονται μεταβολές μέσα σε μήνες ή λίγα χρόνια.
Η εικόνα επαναλαμβάνεται σε πολύ διαφορετικές περιοχές:
- στη Δυτική Μακεδονία μετά τη μείωση της λιγνιτικής δραστηριότητας,
- στο Pittsburgh μετά το κλείσιμο μονάδας επεξεργασίας άνθρακα,
- στο Bradford μετά τον περιορισμό ιδιαίτερα ρυπογόνων οχημάτων
- και στο Λονδίνο μετά την εφαρμογή χρεώσεων για οχήματα υψηλών εκπομπών.
Δεν αποδεικνύουν όλες οι μελέτες απόλυτη αιτιότητα
Απαιτείται, ωστόσο, προσεκτική ερμηνεία.
Οι περισσότερες από αυτές τις έρευνες αποτελούν παρατηρητικές ή οιονεί πειραματικές μελέτες. Οι επιστήμονες συγκρίνουν τι συνέβη πριν και μετά από μια μεγάλη περιβαλλοντική παρέμβαση και προσπαθούν να ελέγξουν άλλους παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν την υγεία.
Δεν μπορούν να αποκλείσουν κάθε πιθανή εξήγηση.
Στη Δυτική Μακεδονία, για παράδειγμα, οι ημερήσιες συσχετίσεις μεταξύ μεμονωμένων ρύπων και εισαγωγών ήταν στις περισσότερες περιπτώσεις μικρές, παρότι η συνολική δεκαετής τάση ήταν σαφής.
Στο Bradford, οι ερευνητές επισημαίνουν επίσης τις δυσκολίες αξιολόγησης τέτοιων πραγματικών παρεμβάσεων, παρά τη σημαντική μείωση των επισκέψεων στην πρωτοβάθμια φροντίδα.
Η καθαρή ενέργεια μπορεί να λειτουργήσει και ως πολιτική υγείας
Το σύνολο των δεδομένων αλλάζει σταδιακά και το οικονομικό επιχείρημα γύρω από την ενεργειακή μετάβαση.
Οι επενδύσεις για καθαρότερη παραγωγή ενέργειας ή για λιγότερο ρυπογόνες μετακινήσεις δεν προσφέρουν μόνο ένα μελλοντικό κλιματικό όφελος.
Μπορούν να σημαίνουν λιγότερες επισκέψεις σε γιατρούς, λιγότερες εισαγωγές στα επείγοντα και μικρότερη πίεση στα νοσοκομεία ήδη στις κοινότητες όπου εφαρμόζονται.
Η εμπειρία της Δυτικής Μακεδονίας αποκτά γι’ αυτό ιδιαίτερη βαρύτητα: δείχνει με πραγματικά δεδομένα από ελληνικό πληθυσμό ότι η μείωση της έκθεσης στους ρύπους μπορεί να συμβαδίσει με αισθητή βελτίωση της καρδιαγγειακής υγείας.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Κοχιαδάκης: Ο αέρας που αναπνέουμε και η καρδιαγγειακή υγεία
Κλιματιστικό και υγεία: 5 επιπτώσεις στο σώμα που δεν γνωρίζετε
