Η μεγάλη πτώση του συμβατικού καπνίσματος στους νέους, η υποχώρηση του vaping μετά την κορύφωση του 2019 και η εμφάνιση των nicotine pouches αλλάζουν το τοπίο της δημόσιας υγείας. Στο 9th Summit on Tobacco Harm Reduction, οι κ.κ.: Ray Niaura, Brad Rodu, David T. Sweanor και Ιγνάτιος Οικονομίδης συζήτησαν πώς μπορούν να συνδυαστούν προστασία ανηλίκων, πρόληψη και μείωση της βλάβης.
- Γράφει ο Κοσμάς Ζακυνθινός
Η εντυπωσιακή υποχώρηση του συμβατικού καπνίσματος στους νέους, η πτωτική πορεία του vaping μετά την κορύφωση του 2019 και η εμφάνιση νέων προϊόντων, όπως τα nicotine pouches, διαμορφώνουν ένα διαφορετικό τοπίο για τη δημόσια υγεία. Στο 9th Summit on Tobacco Harm Reduction, ειδικοί επιχείρησαν να απαντήσουν σε ένα δύσκολο ερώτημα: πώς προστατεύονται αποτελεσματικά οι νέοι χωρίς να χάνεται από το επίκεντρο η ανάγκη να μειωθεί η βλάβη στους ενήλικους που εξακολουθούν να καπνίζουν.
Η συζήτηση πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της ενότητας «Navigating Public Health Priorities: Youth Protection and Effective Regulation», υπό την προεδρία του καθηγητή Καρδιολογίας Ιγνάτιου Οικονομίδη, με ομιλητές τους Ray Niaura και Brad Rodu και τον David T. Sweanor J.D.
Από την αρχή, το panel κινήθηκε πέρα από τη στενή καταγραφή της χρήσης καπνού. Οι ομιλητές επιχείρησαν να δουν τη νικοτίνη μέσα σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, που περιλαμβάνει την ψυχική υγεία των νέων, τη χρήση άλλων ουσιών, τον ύπνο, τα social media και τις αλλαγές στον τρόπο κοινωνικοποίησης.
Το συμβατικό κάπνισμα υποχωρεί δραστικά στους νέους
Ο Ray Niaura παρουσίασε δεδομένα για τον αμερικανικό πληθυσμό, επισημαίνοντας ότι στις ηλικίες έως περίπου 17 ετών το συμβατικό κάπνισμα βρίσκεται πλέον σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα.
Η εικόνα αλλάζει στις μεγαλύτερες ηλικίες, όπου η χρήση αυξάνεται και παραμένει σημαντικότερη ιδιαίτερα μεταξύ ενηλίκων 35 έως 64 ετών. Ο ίδιος έθεσε το ερώτημα αν η σημερινή γενιά εφήβων θα ακολουθήσει αργότερα την πορεία των παλαιότερων γενεών ή αν βρισκόμαστε μπροστά σε μια πραγματική και μόνιμη πληθυσμιακή μεταβολή.
Ο David Sweanor στάθηκε ιδιαίτερα σε αυτή την αλλαγή, χαρακτηρίζοντάς την ουσιαστικά ως μια μεγάλη κοινωνική μετάβαση. Όπως ανέφερε, σε προηγούμενες δεκαετίες τα υψηλότερα ποσοστά καπνίσματος εμφανίζονταν σε πολύ νεότερες ηλικίες. Σήμερα, αντίθετα, το βάρος έχει μετατοπιστεί περισσότερο προς τις μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες.
Vaping: Από την απότομη άνοδο στην αποκλιμάκωση
Διαφορετική είναι η εικόνα στα ηλεκτρονικά τσιγάρα. Ο Ray Niaura παρουσίασε στοιχεία σύμφωνα με τα οποία το vaping εμφανίζει μεγαλύτερη παρουσία από το συμβατικό κάπνισμα στις νεότερες ηλικίες, αλλά ακολουθεί πλέον πτωτική τάση.
Ο Brad Rodu, αναλύοντας δεδομένα από αμερικανικές έρευνες, σημείωσε ότι η χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων αυξήθηκε σημαντικά την προηγούμενη δεκαετία, κορυφώθηκε περίπου το 2019 και έκτοτε ακολουθεί συνεχή αποκλιμάκωση. Παράλληλα, το συμβατικό κάπνισμα στους μαθητές έχει μειωθεί σε πολύ χαμηλά επίπεδα.
Ο Brad Rodu υποστήριξε ότι οι δύο τάσεις πρέπει να εξετάζονται μαζί και όχι απομονωμένα, καθώς διαφορετικά υπάρχει κίνδυνος να δημιουργείται στρεβλή εικόνα για την πορεία της χρήσης νικοτίνης.
Κατά την ερμηνεία του, ένα μέρος του vaping ενδέχεται να λειτουργεί ως υποκατάστατο του συμβατικού καπνίσματος. Ωστόσο, η χρονική συνύπαρξη των δύο τάσεων δεν αρκεί από μόνη της για να αποδείξει ότι η μία προκάλεσε την άλλη.
Οι μεγαλύτεροι καπνιστές στο επίκεντρο του κινδύνου
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της συζήτησης ήταν η μετατόπιση της προσοχής από τους νέους προς τους μεγαλύτερους ενήλικες που εξακολουθούν να καπνίζουν.
Ο Brad Rodu επισήμανε ότι στις μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες παραμένει πολύ υψηλότερη η χρήση συμβατικού τσιγάρου και ακριβώς εκεί συγκεντρώνεται το μεγαλύτερο μέρος του μελλοντικού κινδύνου για νοσήματα που σχετίζονται με το κάπνισμα.
Το ζήτημα, σύμφωνα με την προσέγγισή του, δεν είναι να μειωθεί η σημασία της πρόληψης στους νέους, αλλά να διατηρηθεί η ισορροπία. Δηλαδή πρόληψη της έναρξης από τη μία πλευρά και ενεργή υποστήριξη των ήδη εξαρτημένων καπνιστών από την άλλη.
Nicotine pouches: Η νέα τάση που θέλει προσοχή
Στο πλαίσιο της συζήτησης, ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στα nicotine pouches. Ο Ray Niaura αναγνώρισε ότι η χρήση τους εμφανίζει αυξητική τάση στις μικρότερες ηλικίες, όμως υπογράμμισε ότι τα απόλυτα ποσοστά παραμένουν χαμηλά και ότι μεγάλο μέρος της χρήσης αφορά περιστασιακή κατανάλωση λίγων ημερών τον μήνα.
Ο Brad Rodu επέμεινε στη σημασία της συχνότητας χρήσης. Όπως τόνισε, άλλο είναι η περιστασιακή δοκιμή και άλλο η καθημερινή χρήση.
Αυτό αποτέλεσε αφορμή για ευρύτερη συζήτηση γύρω από τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζονται οι στατιστικές.
Ένα ποσοστό μπορεί να «διπλασιαστεί», αλλά αν αυξηθεί από 0,5% σε κάτι λίγο χαμηλότερο του 1%, το πραγματικό μέγεθος του φαινομένου παραμένει πολύ διαφορετικό από αυτό που μπορεί να υπονοεί ένας εντυπωσιακός τίτλος.
Από πλευράς του, ο David T. Sweanor χρησιμοποίησε μάλιστα χιουμοριστικό παράδειγμα, σημειώνοντας ότι ακόμη και η πιθανότητα να κερδίσει κάποιος πέντε χρυσά μετάλλια στους Ολυμπιακούς Αγώνες μπορεί θεωρητικά να «διπλασιαστεί» χωρίς να αποκτήσει πραγματική σημασία.
Το μήνυμα πάντως ήταν σαφές. Στη δημόσια υγεία οι σχετικές αυξήσεις πρέπει να συνοδεύονται πάντα από τους απόλυτους αριθμούς.
Η νέα γενιά απομακρύνεται συνολικά από τις ουσίες
Η συζήτηση στη συνέχεια διευρύνθηκε σημαντικά. Ο Ray Niaura παρουσίασε στοιχεία που δείχνουν ότι η πτώση δεν αφορά μόνο το κάπνισμα. Καταγράφεται συνολικά μεγαλύτερη αποχή των νέων από αλκοόλ, κάνναβη, νικοτίνη και άλλες ουσίες.
Το εύρημα αυτό γεννά ένα πολύ μεγαλύτερο ερώτημα: Μήπως η σημερινή γενιά αλλάζει συνολικά πρότυπα συμπεριφοράς;
Ο David T. Sweanor επισήμανε ότι η μείωση καταγράφεται σε αρκετές συμπεριφορές που παλαιότερα ήταν πιο διαδεδομένες στους νέους και σημείωσε ότι δεν υπάρχει ακόμη μία πειστική ενιαία εξήγηση για το φαινόμενο.
Μεταξύ των πιθανών παραγόντων συζητήθηκαν η λιγότερη κοινωνικοποίηση, οι αλλαγές στον τρόπο ζωής, η μεγαλύτερη χρήση τεχνολογίας και η αυξημένη έμφαση στο fitness και την ευεξία.
Λιγότερες ουσίες, αλλά περισσότερα ενεργειακά ποτά
Ωστόσο, η εικόνα δεν είναι μονοσήμαντη. Παράλληλα με τη μείωση του αλκοόλ και αρκετών άλλων ουσιών, παρουσιάστηκε αύξηση της καθημερινής κατανάλωσης ενεργειακών ποτών.
Ο Ray Niaura σημείωσε ότι σε ορισμένες ηλικιακές ομάδες η καθημερινή κατανάλωση πλησιάζει πλέον υψηλά επίπεδα και έθεσε το ερώτημα αν η αναζήτηση εγρήγορσης, συγκέντρωσης και απόδοσης μεταφέρεται σε άλλες ουσίες και προϊόντα.
Δεν υποστήριξε ότι υπάρχει άμεση σχέση ανάμεσα στη μείωση της νικοτίνης και την άνοδο των ενεργειακών ποτών. Η συζήτηση, όμως, ανέδειξε την ανάγκη να εξετάζεται το συνολικό πρότυπο συμπεριφοράς των νέων και όχι μόνο ένα προϊόν κάθε φορά.
Ψυχική υγεία, ύπνος και social media στο ίδιο κάδρο
Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε και στην ψυχική υγεία. Στοιχεία που παρουσιάστηκαν στη συνεδρία δείχνουν υψηλά ποσοστά νέων που αναφέρουν επίμονη θλίψη, αίσθημα απελπισίας, δυσκολία συγκέντρωσης, προβλήματα μνήμης και αδυναμία λήψης αποφάσεων.
Παράλληλα, μεγάλα ποσοστά εφήβων εμφανίζουν ανεπαρκή ύπνο, ενώ ο χρόνος χρήσης των social media έχει αυξηθεί σημαντικά.
Όλα αυτά τα στοιχεία δεν πρέπει να εξετάζονται αποκομμένα όπως σημείωσε ο Ray Niaura. Οι συμπεριφορές συνδέονται μεταξύ τους και μπορεί να αντανακλούν μια πολύ βαθύτερη μεταβολή στον τρόπο με τον οποίο οι νέοι ζουν, κοινωνικοποιούνται και διαχειρίζονται το άγχος και την καθημερινότητά τους.
Λιγότερη διά ζώσης κοινωνικοποίηση
Ένα ακόμη στοιχείο που ξεχώρισε ήταν η σημαντική μείωση του χρόνου που οι νέοι περνούν μαζί πρόσωπο με πρόσωπο. Ο Ray Niaura έθεσε την υπόθεση ότι η αλλαγή αυτή μπορεί να έχει επηρεάσει και συμπεριφορές όπως το κάπνισμα.
Ιστορικά, η κοινωνική μίμηση, η παρέα και η κοινή χρήση προϊόντων είχαν σημαντικό ρόλο στην έναρξη καπνίσματος. Αν η φυσική κοινωνικοποίηση μειώνεται και μεταφέρεται στο ψηφιακό περιβάλλον, είναι πιθανό να μεταβάλλονται και οι μηχανισμοί μέσα από τους οποίους διαδίδονται τέτοιες συμπεριφορές.
Πρόκειται, πάντως, για υπόθεση που χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση.
Η ρύθμιση στο μικροσκόπιο
Στο δεύτερο μέρος της συζήτησης, το ενδιαφέρον μεταφέρθηκε στις πολιτικές πρόληψης και ρύθμισης. Στο τραπέζι μπήκαν μέτρα όπως η αύξηση φόρων και τιμών, οι εκστρατείες ενημέρωσης, οι περιορισμοί στις γεύσεις, τα υψηλότερα ηλικιακά όρια αγοράς και οι σχολικές παρεμβάσεις.
Ο Ray Niaura έθεσε το ερώτημα αν όλα αυτά τα μέτρα έχουν πάντα τόσο ισχυρή τεκμηρίωση όσο συχνά θεωρείται. Στη συζήτηση παρουσιάστηκε ακόμη παράδειγμα από πολιτικές Tobacco 21, με τον Niaura να αναφέρει ότι σε πρόσφατη ανάλυση η επίδραση στη μείωση της χρήσης καπνού στους νέους φάνηκε μικρή και όχι στατιστικά σημαντική.
Το σημείο δεν παρουσιάστηκε ως επιχείρημα κατά της προστασίας των νέων, αλλά ως ανάγκη να αξιολογείται διαρκώς τι λειτουργεί στην πράξη.
Rodu: Η προστασία των νέων είναι συνολική κοινωνική υπόθεση
Ο Brad Rodu υποστήριξε ότι η πρόληψη δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο σε περισσότερες απαγορεύσεις. Όπως τόνισε, οι γονείς, οι εκπαιδευτικοί και το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον πρέπει να έχουν ενεργό ρόλο στην προστασία των νέων.
Κατά την άποψή του, η αποτελεσματική πρόληψη αφορά συνολικά τις συμπεριφορές κινδύνου και όχι αποκλειστικά τον καπνό ή τη νικοτίνη.
Sweanor: Η επικοινωνία του κινδύνου πρέπει να γίνει πιο ακριβής
Ο David Sweanor άσκησε κριτική στην τάση να αντιμετωπίζονται όλα τα προϊόντα νικοτίνης σαν να έχουν το ίδιο προφίλ κινδύνου. Υποστήριξε ότι οι πολίτες πρέπει να έχουν σαφή πληροφόρηση για τις διαφορές μεταξύ των προϊόντων και ότι η επικοινωνία του κινδύνου δεν πρέπει να στηρίζεται μόνο στον φόβο.
Κατά την άποψή του, όταν ένας καπνιστής δεν λαμβάνει σαφείς πληροφορίες για το πώς μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο, είναι πιθανότερο να συνεχίσει την υπάρχουσα συμπεριφορά.
Η θέση αυτή αποτέλεσε μία από τις πλέον έντονες παρεμβάσεις της συνεδρίας και αντικατοπτρίζει την οπτική του ομιλητή γύρω από τη ρύθμιση βάσει σχετικού κινδύνου.
Οικονομίδης: Η δύσκολη ισορροπία ανάμεσα σε ενήλικους και νέους
Ο Ιγνάτιος Οικονομίδης έθεσε στο κέντρο της συζήτησης την πιο δύσκολη ίσως εξίσωση. Πώς μπορεί μια πολιτική να βοηθήσει έναν ενήλικο καπνιστή να απομακρυνθεί από το συμβατικό τσιγάρο, χωρίς παράλληλα να δημιουργεί νέους χρήστες νικοτίνης στις μικρότερες ηλικίες;
Ο καθηγητής αναφέρθηκε επίσης στη μεταβολή των προτύπων ζωής των νέων, στην αυξημένη έμφαση στην άσκηση, την εικόνα σώματος και την ευεξία, αλλά και στον ρόλο των ενεργειακών ποτών και των social media.
Η πρόκληση, όπως ανέδειξε η συζήτηση, είναι να βρεθεί μια ισορροπία που θα προστατεύει τους νέους χωρίς να αγνοεί τις ανάγκες των μεγαλύτερων καπνιστών που παραμένουν εκτεθειμένοι στον μεγαλύτερο κίνδυνο.
Απαραίτητος ο έλεγχος ποιότητας και συστατικών
Κλείνοντας τη συνεδρία, ο Οικονομίδης υπογράμμισε ότι οποιαδήποτε στρατηγική μείωσης της βλάβης δεν μπορεί να σημαίνει απουσία ρύθμισης.
Αντίθετα, χρειάζεται αυστηρός έλεγχος των συστατικών, της ποιότητας και της διάθεσης των προϊόντων. Ιδιαίτερη σημασία έχει, όπως τόνισε, η προστασία των νέων και η αποφυγή ανεξέλεγκτης κυκλοφορίας προϊόντων με αβέβαιη σύνθεση ή ποιότητα.
Η συζήτηση στο 9th Summit on Tobacco Harm Reduction κατέδειξε ότι το ζήτημα της νικοτίνης δεν μπορεί πλέον να εξετάζεται με τους όρους προηγούμενων δεκαετιών. Το συμβατικό κάπνισμα υποχωρεί εντυπωσιακά στους νέους, το vaping δεν ακολουθεί πλέον την εκρηκτική άνοδο του παρελθόντος, ενώ νέα προϊόντα εμφανίζονται και απαιτούν διαφορετικό τρόπο παρακολούθησης. Ταυτόχρονα, όμως, εκατομμύρια μεγαλύτεροι καπνιστές εξακολουθούν να χρησιμοποιούν συμβατικά τσιγάρα και να βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο.
Η δημόσια υγεία καλείται επομένως να κινηθεί σε δύο κατευθύνσεις ταυτόχρονα: να εμποδίσει όσο το δυνατόν περισσότερο την έναρξη χρήσης νικοτίνης στους νέους και να υποστηρίξει ουσιαστικά όσους ήδη καπνίζουν να διακόψουν.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Κάπνισμα και προϊόντα χωρίς καύση: Τα νέα κλινικά δεδομένα
Προϊόντα νικοτίνης και στοματική υγεία: Τι δείχνουν τα νέα κλινικά δεδομένα
