Μελέτη σε περισσότερα από 8.000 παιδιά δείχνει ότι τα social media, και όχι το gaming, συνδέονται με σταδιακή αύξηση της απροσεξίας.
-
Γράφει η Χριστίνα Χατζηπαλαμουτζή
Η ψηφιακή επανάσταση εξελίσσεται σε ένα τεράστιο, μη σχεδιασμένο πείραμα, με τα παιδιά να αποτελούν τους πιο εκτεθειμένους «συμμετέχοντες». Καθώς οι διαγνώσεις ΔΕΠΥ (ADHD) αυξάνονται διεθνώς, ένα κρίσιμο ερώτημα επανέρχεται: μήπως η ολοένα και μεγαλύτερη χρήση ψηφιακών μέσων παίζει ρόλο;
Για να διερευνηθεί το ζήτημα, ερευνητές του Karolinska Institutet παρακολούθησαν περισσότερα από 8.000 παιδιά, από την ηλικία των περίπου 10 ετών έως τα 14. Οι συμμετέχοντες κατέγραψαν τις ψηφιακές τους συνήθειες, οι οποίες κατηγοριοποιήθηκαν σε τρεις βασικούς τύπους: gaming, τηλεόραση/βίντεο (όπως YouTube) και social media.
Στην τελευταία κατηγορία περιλαμβάνονταν πλατφόρμες όπως TikTok, Instagram, Snapchat, X, Messenger και Facebook. Στη συνέχεια, οι ερευνητές ανέλυσαν αν η χρήση κάθε κατηγορίας συνδεόταν με μακροπρόθεσμες αλλαγές στα δύο βασικά συμπτώματα της ΔΕΠΥ: την απροσεξία και την υπερκινητικότητα.
Το βασικό εύρημα ήταν σαφές: η χρήση των social media συσχετίστηκε με σταδιακή αύξηση της απροσεξίας. Αντίθετα, το gaming και η παρακολούθηση βίντεο δεν έδειξαν τέτοια συσχέτιση. Το αποτέλεσμα παρέμεινε σταθερό ακόμη και όταν λήφθηκαν υπόψη ο γενετικός κίνδυνος για ΔΕΠΥ και το οικογενειακό εισόδημα.
Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης το αντίστροφο σενάριο: μήπως τα παιδιά με αυξημένη απροσεξία στρέφονται περισσότερο στα social media; Τα δεδομένα δεν το επιβεβαίωσαν. Η σχέση φάνηκε να λειτουργεί μονόδρομα – η χρήση των social media προέβλεπε μεταγενέστερη αύξηση της απροσεξίας.
Γιατί τα social media ξεχωρίζουν
Οι ακριβείς μηχανισμοί με τους οποίους τα ψηφιακά μέσα επηρεάζουν την προσοχή παραμένουν ασαφείς. Ωστόσο, το γεγονός ότι άλλες μορφές οθονικής δραστηριότητας δεν είχαν αρνητική επίδραση επιτρέπει στους επιστήμονες να αποκλείσουν μια γενική «τοξική» επίδραση των οθονών. Παράλληλα, αμφισβητείται και η δημοφιλής άποψη ότι όλα τα ψηφιακά μέσα λειτουργούν μέσω συνεχών «εκρήξεων ντοπαμίνης» που αποδιοργανώνουν την προσοχή.
Οι ίδιοι οι ερευνητές, ως γνωστικοί νευροεπιστήμονες, εκτιμούν ότι τα social media εισάγουν συνεχή και διάχυτη απόσπαση. Δεν είναι μόνο τα ίδια τα μηνύματα που αποσπούν την προσοχή, αλλά και η διαρκής προσμονή ότι «κάτι μπορεί να έχει έρθει». Αυτή η μόνιμη νοητική επιβάρυνση διαταράσσει τη συγκέντρωση στη στιγμή και, όταν επιμένει για μήνες ή χρόνια, μπορεί να έχει και μακροπρόθεσμες συνέπειες.
Το gaming, αντίθετα, πραγματοποιείται συνήθως σε περιορισμένες χρονικές περιόδους και απαιτεί συνεχή εστίαση σε μία συγκεκριμένη δραστηριότητα κάθε φορά. Αυτή η δομή φαίνεται να προστατεύει, αντί να υπονομεύει, την προσοχή.
Μικρό ατομικό αποτέλεσμα, μεγάλος πληθυσμιακό αντίκτυπος
Σε στατιστικούς όρους, η επίδραση των social media δεν ήταν μεγάλη σε ατομικό επίπεδο. Δεν αρκούσε για να «σπρώξει» ένα παιδί με φυσιολογική προσοχή σε διαγνωστική περιοχή ΔΕΠΥ. Όμως, όταν η απροσεξία αυξάνεται σε ολόκληρο τον πληθυσμό, περισσότεροι άνθρωποι ξεπερνούν το διαγνωστικό όριο.
Θεωρητικά, μια αύξηση κατά μία ώρα ημερήσιας χρήσης social media σε ολόκληρο τον πληθυσμό θα μπορούσε να αυξήσει τις διαγνώσεις ΔΕΠΥ κατά περίπου 30%. Αν και πρόκειται για απλοποίηση, το παράδειγμα δείχνει πώς μια μικρή επίδραση στο άτομο μπορεί να αποκτήσει μεγάλη σημασία σε κοινωνικό επίπεδο.
Τα δεδομένα δείχνουν ότι τα τελευταία 10–20 χρόνια η ημερήσια χρήση social media έχει αυξηθεί τουλάχιστον κατά μία ώρα. Πριν από δύο δεκαετίες, τα social media ουσιαστικά δεν υπήρχαν. Σήμερα, οι έφηβοι περνούν περίπου πέντε ώρες την ημέρα online, κυρίως σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης.
Το ποσοστό των εφήβων που δηλώνουν ότι είναι «σχεδόν συνεχώς online» αυξήθηκε από 24% το 2015 σε 46% το 2023. Αυτή η εκρηκτική άνοδος μπορεί να εξηγεί ένα σημαντικό μέρος της αύξησης των διαγνώσεων ΔΕΠΥ την τελευταία 15ετία.
Το «χάσμα προσοχής» και τι ακολουθεί
Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι η αύξηση των διαγνώσεων οφείλεται κυρίως στη μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση και στη μείωση του στίγματος. Αυτό πιθανόν ισχύει εν μέρει, χωρίς όμως να αποκλείει μια πραγματική αύξηση της απροσεξίας.
Επιπλέον, μελέτες που δεν εντοπίζουν αύξηση των συμπτωμάτων συχνά αφορούν παιδιά πολύ μικρά για να έχουν smartphone ή χρονικές περιόδους πριν την «έκρηξη» του ατελείωτου scrolling.
Αν τα social media αυξάνουν την απροσεξία και η χρήση τους συνεχίζει να εκτοξεύεται, το ερώτημα είναι τι μπορεί να γίνει. Στις ΗΠΑ, το όριο ηλικίας για τη δημιουργία λογαριασμού είναι τα 13 έτη, αλλά οι περιορισμοί αυτοί παρακάμπτονται εύκολα.
Η Αυστραλία προχωρά πιο αποφασιστικά. Από τις 10 Δεκεμβρίου 2025, οι εταιρείες social media θα υποχρεούνται να διασφαλίζουν ότι οι χρήστες είναι τουλάχιστον 16 ετών, με βαριά πρόστιμα για όσες δεν συμμορφώνονται. Το αν αυτό το μέτρο θα έχει απτό αποτέλεσμα μένει να φανεί. Ίσως, όμως, να αποτελέσει παράδειγμα και για άλλες χώρες.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Αυστραλία vs YouTube: Μπλόκο στα social για ανηλίκους
Ψυχική υγεία: Η σιωπηλή κρίση που προκαλούν τα social media
