Το κινητό έχει γίνει ξυπνητήρι, εργαλείο δουλειάς, μέσο επικοινωνίας και πηγή ενημέρωσης. Όταν όμως είναι η πρώτη κίνηση της ημέρας και η τελευταία πριν τον ύπνο, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η σχέση με την οθόνη ίσως χρειάζεται επανεξέταση.
Το κινητό τηλέφωνο έχει γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας. Είναι ξυπνητήρι, ημερολόγιο, μέσο επικοινωνίας, εργαλείο δουλειάς, πηγή ενημέρωσης και βασική διέξοδος ψυχαγωγίας. Όσο όμως μεγαλώνει η εξάρτηση από τις οθόνες, τόσο αυξάνεται και ο προβληματισμός των ειδικών για το πότε η χρήση παύει να είναι λειτουργική και αρχίζει να γίνεται καταναγκαστική.
Ψυχολόγοι και θεραπευτές βλέπουν όλο και περισσότερους ανθρώπους να δυσκολεύονται να αποχωριστούν το κινητό τους. Η ανάγκη για συνεχή έλεγχο ειδοποιήσεων, μηνυμάτων, ειδήσεων και social media μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να μοιάζει με συμπεριφορική εξάρτηση, ακόμη κι αν η «εξάρτηση από το κινητό» δεν αποτελεί ακόμη επίσημη ψυχιατρική διάγνωση.
Το ζήτημα δεν αφορά απλώς τον χρόνο μπροστά στην οθόνη. Αφορά την απώλεια ελέγχου, την αδυναμία αποσύνδεσης, την παραμέληση ύπνου, εργασίας ή σχέσεων και τη χρήση του κινητού ως μέσο αποφυγής άγχους, μοναξιάς ή δυσάρεστων σκέψεων.
Όταν το κινητό γίνεται «δόση» μέσα στην ημέρα
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση ενός personal trainer από το βόρειο Λονδίνο, ο οποίος περιγράφει ότι υπάρχουν ημέρες που περνά έως και 14 ώρες στο κινητό. Το Instagram λειτουργεί για τον ίδιο ως η μεγαλύτερη «παγίδα», ενώ η ανάγκη να κοιτάξει τη συσκευή του γίνεται σχεδόν αυτόματη.
Ακόμη και στη διάρκεια ψυχοθεραπευτικής συνεδρίας για την αντιμετώπιση της εξάρτησης, δυσκολεύτηκε να αντισταθεί στην παρόρμηση να απαντήσει σε μήνυμα που μόλις είχε λάβει.
Ο ίδιος παρομοιάζει το κινητό με «έμπορο ναρκωτικών στην τσέπη». Η συσκευή βρίσκεται πάντα εκεί, αναβοσβήνει, στέλνει ήχους, ειδοποιήσεις και μικρά ερεθίσματα που υπόσχονται άλλη μία «δόση» ψηφιακής ανταμοιβής.
Πίσω από αυτή την παρόρμηση, όπως αναγνωρίζει, κρύβεται συχνά το αίσθημα μοναξιάς. Η οθόνη λειτουργεί ως άμεση διέξοδος, αλλά όχι απαραίτητα ως πραγματική ανακούφιση.
Το κινητό ως καταφύγιο από δύσκολα συναισθήματα
Οι ειδικοί εξηγούν ότι για πολλούς ανθρώπους το κινητό λειτουργεί σαν «ασφαλές καταφύγιο». Το ατελείωτο scrolling δεν γίνεται μόνο για διασκέδαση ή ενημέρωση. Συχνά γίνεται για να αποφύγει κανείς το άγχος, τη μοναξιά, την πλήξη, την απογοήτευση ή μια δύσκολη σκέψη.
Αυτός ο μηχανισμός είναι ύπουλος. Ο χρήστης ανοίγει μια εφαρμογή για λίγα λεπτά, αλλά καταλήγει να χάνει ώρες. Η προσωρινή απόσπαση προσοχής δίνει γρήγορη ανακούφιση, όμως δεν λύνει το συναίσθημα που βρίσκεται από κάτω. Αντίθετα, μπορεί να το ενισχύει.
Σε έρευνα της Deloitte, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται το BBC, το 70% των ενηλίκων παραδέχθηκε ότι περνά περισσότερο χρόνο στο κινητό απ’ όσο θα ήθελε. Το εύρημα δείχνει ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται σε ακραίες περιπτώσεις, αλλά αγγίζει ένα μεγάλο μέρος της καθημερινότητας.
Ακραίες περιπτώσεις ψηφιακής εξάρτησης
Σε κέντρα θεραπείας στο Ηνωμένο Βασίλειο καταγράφεται αυξημένος αριθμός ανθρώπων που, παράλληλα με άλλες εξαρτήσεις, εμφανίζουν σοβαρή δυσκολία ελέγχου στη χρήση κινητού ή διαδικτύου. Υπάρχουν ακόμη και περιπτώσεις ανθρώπων που αρνήθηκαν θεραπεία επειδή δεν ήθελαν να αποχωριστούν τη συσκευή τους.
Ένας άνδρας που αρχικά ζήτησε βοήθεια για εξάρτηση από το αλκοόλ διαπίστωσε στη θεραπεία ότι είχε αναπτύξει και σοβαρή εξάρτηση από τις οθόνες. Μετά την απώλεια της δουλειάς του περνούσε ατελείωτες ώρες διαβάζοντας ειδήσεις, παρακολουθώντας social media και ελέγχοντας αντιδράσεις σε αναρτήσεις του.
Ο ίδιος περιέγραψε ότι ένιωθε «όμηρος» του ψηφιακού κόσμου. Δεν το απολάμβανε πια, αλλά δεν μπορούσε να σταματήσει.
Ακόμη πιο ακραία ήταν η περίπτωση 30χρονης γυναίκας, η οποία έμενε ξύπνια για ημέρες παρακολουθώντας βίντεο και σειρές, παραμελώντας βασικές ανάγκες όπως το φαγητό και ο ύπνος. Όταν αποφάσισε να σταματήσει, ζήτησε από την οικογένειά της να κλειδώσει τις ηλεκτρονικές συσκευές, επειδή ένιωθε ότι δεν μπορούσε να αντισταθεί.
Το τεστ των πέντε πρώτων κινήσεων
Ο κοινωνικός ψυχολόγος Τζόναθαν Χάιντ, συγγραφέας του βιβλίου The Anxious Generation, προτείνει ένα απλό τεστ αυτοπαρατήρησης.
Η άσκηση είναι απλή: γράψτε τις πέντε πρώτες κινήσεις που κάνετε μόλις ξυπνήσετε.
Μετά αναρωτηθείτε: «Έτσι θέλω πραγματικά να ξεκινά η ημέρα μου;».
Αν η πρώτη κίνηση είναι να πιάσετε το κινητό, να ελέγξετε ειδοποιήσεις, email ή social media πριν ακόμη σηκωθείτε από το κρεβάτι, αυτό μπορεί να δείχνει ότι η τεχνολογία έχει αποκτήσει μεγαλύτερο έλεγχο στην καθημερινότητα απ’ όσο θα θέλατε.
Το ίδιο ισχύει και για το βράδυ. Αν η τελευταία πράξη πριν τον ύπνο είναι το scrolling, ο εγκέφαλος δεν παίρνει ποτέ πραγματικό σήμα αποσύνδεσης. Η ημέρα ξεκινά και τελειώνει μέσα στην οθόνη.
Πότε η χρήση γίνεται προβληματική
Οι ειδικοί τονίζουν ότι ο αριθμός των ωρών δεν αρκεί από μόνος του για να δείξει αν υπάρχει πρόβλημα. Κάποιοι άνθρωποι χρησιμοποιούν το κινητό πολλές ώρες λόγω δουλειάς. Άλλοι το χρησιμοποιούν λιγότερο, αλλά με πολύ πιο καταναγκαστικό τρόπο.
Τα βασικά ερωτήματα είναι διαφορετικά:
Μπορείτε να αφήσετε εύκολα το κινητό όταν χρειάζεται; Νιώθετε έντονο άγχος όταν δεν το έχετε δίπλα σας; Χάνετε ύπνο λόγω scrolling; Παραμελείτε δουλειά, προσωπικές σχέσεις ή βασικές ανάγκες; Ανοίγετε εφαρμογές κάθε φορά που νιώθετε στρες, πλήξη ή μοναξιά;
Αν οι απαντήσεις δείχνουν απώλεια ελέγχου, τότε η χρήση έχει περάσει σε προβληματικό επίπεδο.
Τι πραγματικά αναζητάς όταν ανοίγεις μια εφαρμογή
Οι ψυχοθεραπευτές προτείνουν μια μικρή παύση πριν από κάθε άνοιγμα εφαρμογής. Η ερώτηση είναι απλή: «Τι ψάχνω αυτή τη στιγμή;».
Περιμένετε όντως ένα σημαντικό μήνυμα; Θέλετε να ενημερωθείτε; Βαριέστε; Νιώθετε άγχος; Προσπαθείτε να αποφύγετε κάτι;
Η συνειδητοποίηση αυτή μπορεί να αλλάξει τη σχέση με το κινητό. Συχνά, το scrolling δεν αφορά την εφαρμογή. Αφορά ένα συναίσθημα που δεν θέλουμε να νιώσουμε.
Η τεχνολογία, σε αυτή την περίπτωση, λειτουργεί σαν γρήγορο αναισθητικό. Μόνο που όσο περισσότερο τη χρησιμοποιεί κανείς για να αποφεύγει δυσάρεστα συναισθήματα, τόσο περισσότερο εξαρτάται από αυτή.
Μικρές αλλαγές με ουσιαστικό αποτέλεσμα
Οι περισσότεροι ειδικοί δεν προτείνουν πλήρη αποχή από την τεχνολογία. Το ζητούμενο δεν είναι να επιστρέψει κανείς σε μια ζωή χωρίς κινητό, αλλά να ανακτήσει τον έλεγχο.
Μια πρώτη αλλαγή είναι να μην βρίσκεται το κινητό δίπλα στο κρεβάτι. Ένα απλό ξυπνητήρι μπορεί να αντικαταστήσει τη συσκευή, ώστε η ημέρα να μην ξεκινά με ειδοποιήσεις και social media.
Η απενεργοποίηση περιττών ειδοποιήσεων μειώνει τα ερεθίσματα που οδηγούν σε συνεχές τσεκάρισμα. Τα χρονικά όρια στις εφαρμογές μπορούν επίσης να βοηθήσουν, ειδικά όταν συνδυάζονται με συγκεκριμένες ώρες χωρίς οθόνη.
Το πρωινό scrolling μπορεί να αντικατασταθεί με κάτι απλό: λίγη κίνηση, νερό, διάβασμα, μια σύντομη βόλτα ή λίγα λεπτά ησυχίας πριν ξεκινήσει η ημέρα.
Η αλλαγή θέλει χρόνο
Η προβληματική χρήση του κινητού δεν δημιουργείται σε μία ημέρα και δεν αλλάζει σε μία ημέρα. Οι συνήθειες αυτές χτίζονται με μικρές, επαναλαμβανόμενες κινήσεις. Γι’ αυτό και η αλλαγή χρειάζεται σταδιακή προσέγγιση.
Το πρώτο βήμα δεν είναι η ενοχή. Είναι η παρατήρηση. Πότε πιάνουμε το κινητό; Γιατί το κάνουμε; Τι προσπαθούμε να αποφύγουμε; Τι χάνουμε όσο μένουμε στην οθόνη;
Από εκεί ξεκινά η πραγματική αλλαγή. Όχι από την απαγόρευση, αλλά από τη συνειδητή επιλογή.
Το κινητό μπορεί να παραμείνει χρήσιμο εργαλείο. Δεν χρειάζεται όμως να είναι η πρώτη σκέψη το πρωί, η τελευταία κίνηση το βράδυ και το μόνιμο καταφύγιο κάθε φορά που η πραγματικότητα γίνεται δύσκολη.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Φαρμακείο αυτοκινήτου: Παράταση, νέες προδιαγραφές και τιμές στην αγορά
Φταίει το μπλε φως του κινητού που κοιμάστε άσχημα;
