Μεταλλάξεις στο GRIN2A εκτοξεύουν τον κίνδυνο πρώιμης σχιζοφρένειας, δείχνει νέα μελέτη. Παράλληλα, μια απλή ουσία –η L-σερίνη– αναδεικνύεται σε πιθανή εξατομικευμένη θεραπεία.
Σπάνιες γενετικές μεταλλάξεις στο γονίδιο GRIN2A συνδέονται με ιδιαίτερα αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης σχιζοφρένειας και άλλων ψυχικών διαταραχών από την παιδική ή εφηβική ηλικία, ενώ ταυτόχρονα φαίνεται να καθιστούν εφικτή μια πρώιμη μορφή «ακρίβειας» στη θεραπεία. Τα ευρήματα δημοσιεύονται το 2025 στο Molecular Psychiatry και προέρχονται από ανάλυση ασθενών που είναι εγγεγραμμένοι στο διεθνές GRIN registry.
Οι ερευνητές εντόπισαν ότι οι λεγόμενες null μεταλλάξεις στο GRIN2A –αλλαγές που οδηγούν σε απώλεια λειτουργίας της πρωτεΐνης– συνδέονται με ευρύ φάσμα ψυχικών νοσημάτων, σε ποσοστά σημαντικά υψηλότερα από τον γενικό πληθυσμό. Για πρώτη φορά περιγράφεται μια μονογονιδιακή αιτία πρώιμης ή και «μεμονωμένης» ψυχικής νόσου (χωρίς επιληψία ή νοητική υστέρηση), όπως η πρώιμη σχιζοφρένεια.
Τι είναι το GRIN2A και γιατί έχει σημασία
Το GRIN2A κωδικοποιεί την υπομονάδα GluN2A του υποδοχέα NMDA (NMDAR), βασικού μορίου της γλουταμινεργικής σηματοδότησης στον εγκέφαλο. Η ομαλή λειτουργία του NMDAR είναι κρίσιμη για τη μάθηση, τη μνήμη και τη ρύθμιση της συμπεριφοράς. Προηγούμενα δεδομένα είχαν ήδη συνδέσει γενετικές αλλοιώσεις στο GRIN2A με επιληψία. Η νέα μελέτη δείχνει ότι οι πρωτεϊνο-απενεργοποιητικές αλλοιώσεις (null) αυξάνουν δραματικά και τον κίνδυνο ψυχικών διαταραχών.
Το δείγμα και η σύγκριση με τον γενικό πληθυσμό
Αναλύθηκαν δεδομένα από 235 άτομα με παθογόνες μεταλλάξεις στο GRIN2A που είχαν εγγραφεί στο GRIN registry. Για σύγκριση χρησιμοποιήθηκε το φινλανδικό μητρώο πληθυσμού FinRegistry. Από τους 121 συμμετέχοντες με επαρκή στοιχεία ψυχικής υγείας, οι 25 είχαν διαγνωσμένη ψυχιατρική διαταραχή. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι φορείς GRIN2A-null εμφάνιζαν ψυχικά νοσήματα σε σημαντικά υψηλότερη συχνότητα από τους φορείς missense μεταλλάξεων. Στατιστικά, οι φορείς GRIN2A-null είχαν:
-
6,5 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα ψυχικής νόσου έναντι των missense
-
Παραμονή της συσχέτισης ακόμη και μετά από διόρθωση για ηλικία, φύλο και συγγένεια με το «κεντρικό» περιστατικό της οικογένειας.
Πρώιμη έναρξη και σχέση με επιληψία
Οι διαταραχές σε φορείς GRIN2A-null εμφανίζονται στην παιδική ή εφηβική ηλικία, σαφώς νωρίτερα από τον γενικό πληθυσμό. Σε όσους συνυπήρχε επιληψία:
-
στο 68% η ψυχική διαταραχή άρχισε μετά την ύφεση των επιληπτικών κρίσεων
-
η ηλικία διακοπής των κρίσεων συσχετίστηκε με την έναρξη της ψυχικής συμπτωματολογίας.
Σημαντικό εύρημα είναι ότι σε ορισμένους ασθενείς η νόσος εκδηλώθηκε μόνο ως ψυχιατρική διαταραχή, χωρίς τα «κλασικά» νευροαναπτυξιακά χαρακτηριστικά του GRIN2A.
Από την αιτιολογία στην πράξη: L-σερίνη ως θεραπευτική υπόσχεση
Η L-σερίνη, μη απαραίτητο αμινοξύ, μετατρέπεται στον εγκέφαλο σε D-σερίνη, συν-αγωνιστή του υποδοχέα NMDA. Δοκιμάστηκε πιλοτικά σε 4 ασθενείς με GRIN2A-null ψυχικές διαταραχές και καταγράφηκαν βελτιώσεις στο νευροψυχιατρικό προφίλ. Προηγούμενες αναφορές της ίδιας ομάδας είχαν δείξει θετικά αποτελέσματα και στη συμπεριφορά, στο EEG και στη συχνότητα κρίσεων.
Το συμπέρασμα των συγγραφέων είναι σαφές: η ενίσχυση της γλουταμινεργικής μετάδοσης μέσω NMDAR συν-αγωνιστών μπορεί να εξελιχθεί σε στοχευμένη θεραπεία ακριβείας για συγκεκριμένες γενετικές μορφές ψυχικής νόσου.
Τι αλλάζει στη διάγνωση
Οι συγγραφείς εισηγούνται να ενταχθεί ο γενετικός έλεγχος στον διαγνωστικό αλγόριθμο παιδιών και εφήβων με ψύχωση πρώιμης έναρξης ή άτυπες ψυχικές διαταραχές. Μέχρι σήμερα, τέτοιοι έλεγχοι δεν αποτελούν ρουτίνα. Τα νέα δεδομένα δείχνουν ότι η γενετική μπορεί να καθοδηγεί όχι μόνο τη διάγνωση αλλά και τη θεραπευτική απόφαση.
Σύμφωνα με τον World Health Organization, το 2019 1 στους 8 ανθρώπους παγκοσμίως ζούσε με κάποια ψυχική διαταραχή. Η σχιζοφρένεια συγκαταλέγεται στις πιο κληρονομικές νόσους. Μέχρι σήμερα, ωστόσο, ελάχιστοι μονογονιδιακοί παράγοντες είχαν συνδεθεί αξιόπιστα με υψηλό κίνδυνο – και ακόμη λιγότεροι είχαν προσφέρει θεραπευτικό «μονοπάτι» δράσης. Με το GRIN2A-null, αυτό φαίνεται να αλλάζει.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Ερευνητές βρήκαν γονίδιο που σχετίζεται με τη χειμερία νάρκη στο ανθρώπινο DNA
Μόνο ένα γονίδιο μπορεί να ευθύνεται για 30 σπάνιες παθήσεις
