Για δεκαετίες, άνθρωποι με σοβαρά νευρολογικά συμπτώματα άκουγαν ότι οι εξετάσεις τους ήταν φυσιολογικές και ότι «δεν έχουν τίποτα». Σήμερα, η νευροεπιστήμη δίνει μια διαφορετική εξήγηση για τη λειτουργική νευρολογική διαταραχή (Functional Neurological Disorder – FND): τα συμπτώματα είναι πραγματικά και μπορεί να είναι εξαιρετικά αναπηρικά, αλλά προκύπτουν από διαταραχές στον τρόπο λειτουργίας και επικοινωνίας των εγκεφαλικών δικτύων και όχι απαραίτητα από ορατή βλάβη στον εγκέφαλο.
Αδυναμία στα πόδια, τρόμος, δυσκολία στη βάδιση ή επεισόδια που μοιάζουν με επιληπτικές κρίσεις μπορούν να εμφανιστούν σε ανθρώπους των οποίων η μαγνητική τομογραφία ή το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα δεν δείχνουν κάποια εμφανή βλάβη.
Για χρόνια, αυτή η αντίφαση ανάμεσα στα πολύ πραγματικά συμπτώματα και στις φυσιολογικές εξετάσεις άφηνε τους ασθενείς χωρίς απαντήσεις και συχνά με την αίσθηση ότι ακόμη και οι γιατροί αμφισβητούσαν όσα βίωναν.
Τι είναι η λειτουργική νευρολογική διαταραχή
Η λειτουργική νευρολογική διαταραχή, γνωστή διεθνώς ως FND, επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος ελέγχει την κίνηση, την αίσθηση και άλλες λειτουργίες.
Το βασικό στοιχείο είναι ότι το πρόβλημα δεν βρίσκεται απαραίτητα σε μια ορατή ανατομική βλάβη του εγκεφάλου ή του νευρικού συστήματος.
Οι σύγχρονες μελέτες εστιάζουν περισσότερο στο πώς επικοινωνούν μεταξύ τους τα εγκεφαλικά δίκτυα που σχετίζονται με την κίνηση, την προσοχή, τα συναισθήματα, την αντίληψη του σώματος και την επεξεργασία των αισθήσεων.
Ο εγκέφαλος δεν αντιδρά απλώς – Προβλέπει συνεχώς
Μία από τις βασικές θεωρίες που χρησιμοποιούνται σήμερα για την κατανόηση της FND είναι το λεγόμενο predictive processing, δηλαδή η προγνωστική επεξεργασία.
Σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, ο εγκέφαλος δεν περιμένει παθητικά τα ερεθίσματα από το περιβάλλον.
Αντίθετα, δημιουργεί συνεχώς προβλέψεις βασισμένες:
στις προηγούμενες εμπειρίες,
στα ερεθίσματα του περιβάλλοντος,
και στα σήματα που προέρχονται από το ίδιο το σώμα.
Τι μπορεί να πηγαίνει λάθος
Όταν ο εγκέφαλος λαμβάνει νέα πληροφορία, τη συγκρίνει με όσα ήδη «περιμένει» ότι θα συμβούν.
Αν υπάρχει απόκλιση, φυσιολογικά ανανεώνει την πρόβλεψή του.
Οι επιστήμονες ονομάζουν αυτή την απόκλιση prediction error.
Μία από τις θεωρίες για την FND είναι ότι αυτή η διαδικασία ενημέρωσης μπορεί να διαταράσσεται, με αποτέλεσμα ο εγκέφαλος να συνεχίζει να βασίζεται υπερβολικά σε προηγούμενες προβλέψεις ή συγκεκριμένα σωματικά σήματα.
Ένας τραυματισμός μπορεί να έχει περάσει, αλλά ο εγκέφαλος να συνεχίζει να «φοβάται» την κίνηση
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αφορά έναν τραυματισμό.
Ακόμη και όταν ο ιστός έχει επουλωθεί, ο εγκέφαλος μπορεί να εξακολουθεί να «προβλέπει» ότι μια κίνηση είναι επικίνδυνη.
Αυτό μπορεί να συμβάλει σε επίμονη αδυναμία, δυσκολία στη βάδιση ή άλλες κινητικές διαταραχές χωρίς να υπάρχει πλέον ενεργή βλάβη.
Τα συμπτώματα, όπως τονίζει το άρθρο, είναι ακούσια, σωματικά πραγματικά και δυνητικά σοβαρά αναπηρικά.
Από την «υστερία» στη σύγχρονη νευροεπιστήμη
Η FND είχε στο παρελθόν πολλά διαφορετικά ονόματα.
Χαρακτηρίστηκε:
«υστερία»,
«διαταραχή μετατροπής»,
«ψυχογενής»,
ή «ψυχοσωματική» πάθηση.
Για μεγάλο χρονικό διάστημα επικρατούσε η άποψη ότι τα συμπτώματα προέρχονταν κυρίως από ψυχολογικούς παράγοντες και όχι από μεταβολές στη λειτουργία του εγκεφάλου.
Το ιστορικό βάρος του στίγματος
Πολλά συμπτώματα που σήμερα αναγνωρίζονται ως μέρος της FND αποδίδονταν στο παρελθόν κυρίως στη συναισθηματική κατάσταση των γυναικών.
Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να απορρίπτονται ή να υποτιμώνται τα παράπονα πολλών ασθενών.
Οι συγγραφείς συνδέουν αυτή την ιστορία και με ευρύτερα κενά και προκαταλήψεις που υπήρχαν επί δεκαετίες στην προσέγγιση της γυναικείας υγείας.
Η σύγχρονη αντίληψη αλλάζει
Με την πρόοδο της νευροεπιστήμης, οι ερευνητές άρχισαν να διαχωρίζουν δύο έννοιες:
τη δομή του εγκεφάλου
και τη λειτουργία του.
Ένας εγκέφαλος μπορεί να εμφανίζεται φυσιολογικός σε μια απεικονιστική εξέταση, αλλά ο τρόπος με τον οποίο συνεργάζονται συγκεκριμένα δίκτυα να είναι διαταραγμένος.
Οι σημερινές θεωρίες εστιάζουν περισσότερο στη δυναμική αλληλεπίδραση ανάμεσα στον εγκέφαλο, το σώμα και το περιβάλλον.
Πόσο συχνή είναι η FND
Η λειτουργική νευρολογική διαταραχή είναι πιθανότατα πολύ συχνότερη από όσο πιστεύουν οι περισσότεροι.
Ανασκόπηση του 2025 που αναφέρεται στο άρθρο εκτίμησε ότι έως και 5 εκατομμύρια άνθρωποι στις ΗΠΑ μπορεί να ζουν με FND.
Η πάθηση μπορεί να εμφανιστεί σε διαφορετικές ηλικίες και, σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία, η θνησιμότητα στους ασθενείς είναι περισσότερο από διπλάσια σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό.
Η εξειδικευμένη φροντίδα παραμένει περιορισμένη
Παρά την έκταση του προβλήματος, η πρόσβαση σε εξειδικευμένα κέντρα παραμένει περιορισμένη.
Οι συγγραφείς περιγράφουν το πεδίο ως ένα είδος «treatment desert», δηλαδή περιοχή μεγάλης ανάγκης με ανεπαρκή διαθέσιμη φροντίδα.
Ένας από τους λόγους είναι ότι πολλοί επαγγελματίες Υγείας λαμβάνουν ελάχιστη ή καθόλου επίσημη εκπαίδευση για τη FND κατά τη διάρκεια των σπουδών τους.
Από τη νευρολογία στην ψυχιατρική και ξανά πίσω
Πολλοί ασθενείς βιώνουν αυτό που το άρθρο περιγράφει ως «ιατρικό πινγκ πονγκ».
Η ψυχιατρική μπορεί να τους παραπέμπει στη νευρολογία επειδή τα συμπτώματα φαίνονται νευρολογικά.
Η νευρολογία μπορεί να τους παραπέμπει ξανά στην ψυχιατρική επειδή οι απεικονιστικές εξετάσεις είναι φυσιολογικές.
Ο χαμένος σε αυτή τη διαδικασία είναι ο ίδιος ο ασθενής.
Καθυστερημένη διάγνωση και περιττές θεραπείες
Η λανθασμένη κατανόηση της FND μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες.
Ασθενείς μπορεί να ακούσουν ότι:
υπερβάλλουν,
προσποιούνται τα συμπτώματα,
αναζητούν προσοχή,
ή ότι πρόκειται «απλώς για άγχος».
Οι λανθασμένες αυτές αντιλήψεις μπορούν να καθυστερήσουν τη σωστή διάγνωση και να οδηγήσουν ακόμη και σε περιττές φαρμακευτικές ή επεμβατικές θεραπείες.
Δεν υπάρχει μία μοναδική αιτία
Η FND δεν αποδίδεται σε έναν συγκεκριμένο παράγοντα.
Τραύμα, άγχος, κατάθλιψη και μετατραυματικό στρες εμφανίζονται συχνότερα στους ανθρώπους με τη διαταραχή, όμως πολλοί ασθενείς δεν έχουν κανένα ιστορικό ψυχικού τραύματος.
Οι σημερινές προσεγγίσεις θεωρούν ότι μπορεί να εμπλέκεται ένας συνδυασμός:
βιολογικών,
ψυχολογικών,
και κοινωνικών παραγόντων.
Πώς αντιμετωπίζεται
Η θεραπευτική προσέγγιση αλλάζει τα τελευταία χρόνια.
Στόχος είναι να βοηθηθεί ο εγκέφαλος να μάθει ξανά πιο λειτουργικούς τρόπους επεξεργασίας της κίνησης, των αισθήσεων και των σωματικών σημάτων.
Η αντιμετώπιση μπορεί να περιλαμβάνει:
ψυχοθεραπεία,
φυσικοθεραπεία,
εργοθεραπεία
και λογοθεραπεία, ανάλογα με τα συμπτώματα του κάθε ανθρώπου.
Η αποκατάσταση δεν είναι ίδια για όλους
Δεν υπάρχει μία θεραπεία που να λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο σε κάθε ασθενή.
Η αποκατάσταση εξαρτάται από:
τον τύπο των συμπτωμάτων,
τη διάρκειά τους,
την έγκαιρη διάγνωση,
τις συνυπάρχουσες παθήσεις
και την πρόσβαση σε διεπιστημονική φροντίδα.
Ωστόσο, η αυξανόμενη επιστημονική γνώση δείχνει ότι η βελτίωση είναι δυνατή.
Το πρώτο βήμα μπορεί να είναι να πιστέψει ο γιατρός τον ασθενή
Ίσως το σημαντικότερο μήνυμα του άρθρου δεν αφορά κάποια νέα εξέταση ή φάρμακο.
Αφορά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται ο ασθενής.
Όπως επισημαίνεται, πριν ακόμη αρχίσει οποιαδήποτε θεραπεία, ένα κρίσιμο πρώτο βήμα είναι ο επαγγελματίας Υγείας να πιστέψει ότι τα συμπτώματα του ασθενούς είναι πραγματικά.
«Είναι στο κεφάλι σου» – Αλλά όχι με την έννοια που πιστεύαμε
Η φράση «είναι όλα στο κεφάλι σου» χρησιμοποιήθηκε επί δεκαετίες για να υποβαθμίσει ή να αμφισβητήσει τα συμπτώματα ανθρώπων με FND.
Η σύγχρονη νευροεπιστήμη δίνει στη φράση μια εντελώς διαφορετική έννοια.
Κάθε κίνηση, αίσθηση, συναίσθημα και σκέψη ξεκινά από τον εγκέφαλο.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι τα συμπτώματα είναι φανταστικά.
Σημαίνει ότι είναι νευρολογικά και σχετίζονται με το πώς λειτουργεί ο εγκέφαλος.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Το έντερο στο επίκεντρο νέας έρευνας για νευρολογικές παθήσεις
Νευρολογικό αποτύπωμα της Long COVID δείχνει νέα μελέτη
