Οι ψυχικές διαταραχές που συνδέονται με την εγκυμοσύνη και την περίοδο μετά τον τοκετό καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα, από τις παροδικές μεταβολές της διάθεσης έως σοβαρές καταστάσεις που απαιτούν επείγουσα νοσηλεία. Η επιλόχεια κατάθλιψη επηρεάζει περίπου μία στις οκτώ γυναίκες στις ΗΠΑ, ενώ η σπάνια επιλόχεια ψύχωση αποτελεί ψυχιατρικό επείγον.
Η περίοδος μετά τη γέννηση ενός παιδιού συνδέεται συνήθως με εικόνες χαράς και προσδοκίας. Για ένα σημαντικό ποσοστό γυναικών, όμως, μπορεί να συνοδεύεται από έντονες και ορισμένες φορές σοβαρές ψυχικές διαταραχές, οι οποίες δεν πρέπει να συγχέονται με τη φυσιολογική κόπωση ή τις συνηθισμένες συναισθηματικές μεταβολές της λοχείας.
Οι διαταραχές της ψυχικής υγείας που σχετίζονται με τον τοκετό μπορούν να εμφανιστούν ήδη κατά την εγκυμοσύνη ή μετά τη γέννηση του παιδιού και περιλαμβάνουν από ήπιες και προσωρινές αλλαγές της διάθεσης μέχρι κατάθλιψη, σοβαρό άγχος, κρίσεις πανικού, ιδεοψυχαναγκαστικά συμπτώματα, μετατραυματικό στρες και, σε σπάνιες περιπτώσεις, επιλόχεια ψύχωση.
Το ζήτημα επανήλθε έντονα στη δημόσια συζήτηση στις Ηνωμένες Πολιτείες με αφορμή την πολύκροτη υπόθεση της Lindsay Clancy στη Μασαχουσέτη. Η υπεράσπιση υποστήριξε ότι έπασχε από την πιο σοβαρή μορφή επιλόχειας ψυχικής νόσου, ενώ η κατηγορούσα αρχή υποστήριξε ότι επρόκειτο για προσχεδιασμένες ανθρωποκτονίες. Στις 4 Σεπτεμβρίου το δικαστήριο κήρυξε κακοδικία, καθώς οι ένορκοι δεν κατάφεραν να καταλήξουν σε ομόφωνη απόφαση.
Πέρα από τη συγκεκριμένη δικαστική υπόθεση, η επιστημονική συζήτηση αφορά ένα πολύ ευρύτερο πρόβλημα δημόσιας υγείας: πώς αναγνωρίζονται εγκαίρως οι ψυχικές διαταραχές της περιγεννητικής και επιλόχειας περιόδου και πότε ένα σύμπτωμα πρέπει να θεωρείται προειδοποιητικό σημάδι.
Τι είναι οι επιλόχειες διαταραχές ψυχικής υγείας
Ο όρος δεν περιγράφει μία μόνο πάθηση. Περιλαμβάνει ένα φάσμα συναισθηματικών, ψυχολογικών και συμπεριφορικών καταστάσεων που μπορούν να εμφανιστούν κατά την εγκυμοσύνη ή μετά τον τοκετό.
Η συχνότερη είναι η επιλόχεια κατάθλιψη, όμως ορισμένες γυναίκες μπορεί να παρουσιάσουν έντονο άγχος, κρίσεις πανικού, ιδεοψυχαναγκαστικά συμπτώματα, διαταραχή μετατραυματικού στρες ή, πολύ σπανιότερα, ψυχωσικά συμπτώματα.
Η βαρύτητα μπορεί να διαφέρει σημαντικά. Σε ορισμένες περιπτώσεις τα συμπτώματα υποχωρούν σχετικά γρήγορα, ενώ σε άλλες απαιτείται οργανωμένη ψυχιατρική ή ψυχολογική θεραπεία.
Μία στις οκτώ γυναίκες εμφανίζει επιλόχεια κατάθλιψη
Σύμφωνα με τα στοιχεία των αμερικανικών Centers for Disease Control and Prevention, περίπου μία στις οκτώ γυναίκες στις ΗΠΑ εμφανίζει επιλόχεια κατάθλιψη.
Τα συμπτώματα άγχους μπορεί να είναι ακόμη συχνότερα. Παρά την υψηλή συχνότητα, οι ειδικοί εκτιμούν ότι σημαντικός αριθμός περιστατικών δεν διαγιγνώσκεται ποτέ.
Ένας από τους λόγους είναι ότι πολλές νέες μητέρες αισθάνονται ενοχή, ντροπή ή αβεβαιότητα σχετικά με το κατά πόσο όσα βιώνουν είναι «φυσιολογικά».
Η πίεση να ανταποκριθούν στην κοινωνική εικόνα της χαρούμενης μητρότητας μπορεί να δυσκολεύει ακόμη περισσότερο την αναζήτηση βοήθειας.
Μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και χωρίς προηγούμενο ψυχιατρικό ιστορικό
Οι επιλόχειες ψυχικές διαταραχές μπορούν να επηρεάσουν ανθρώπους κάθε ηλικίας και κοινωνικοοικονομικού επιπέδου.
Και, κυρίως, μπορούν να εμφανιστούν ακόμη και σε γυναίκες που δεν είχαν ποτέ στο παρελθόν ψυχική νόσο.
Το American College of Obstetricians and Gynecologists – ACOG συνιστά έλεγχο της ψυχικής υγείας τόσο κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης όσο και μετά τον τοκετό.
Η λογική είναι ότι η πρώιμη αναγνώριση των συμπτωμάτων μπορεί να οδηγήσει σε πολύ ταχύτερη παρέμβαση.
Ποιοι παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο
Ιδιαίτερη σημασία έχει το προσωπικό ή οικογενειακό ιστορικό κατάθλιψης, αγχώδους διαταραχής, διπολικής διαταραχής ή άλλης ψυχικής νόσου.
Ο κίνδυνος μπορεί επίσης να αυξηθεί όταν υπάρχουν επιπλοκές στην εγκυμοσύνη ή στον τοκετό, προβλήματα υγείας του νεογνού, ανεπαρκής κοινωνική υποστήριξη, οικονομικές δυσκολίες και σημαντικά στρεσογόνα γεγονότα ζωής.
Ωστόσο, η απουσία αυτών των παραγόντων δεν αποκλείει την εμφάνιση μιας επιλόχειας διαταραχής.
Τα «baby blues» δεν είναι το ίδιο με την επιλόχεια κατάθλιψη
Μία από τις σημαντικότερες διακρίσεις είναι αυτή ανάμεσα στα λεγόμενα baby blues και στην επιλόχεια κατάθλιψη.
Τα baby blues είναι εξαιρετικά συχνά και μπορεί να επηρεάσουν έως και 8 στις 10 νέες μητέρες.
Μπορεί να εμφανιστούν λίγες ημέρες μετά τον τοκετό και να προκαλέσουν απότομες μεταβολές της διάθεσης, ευερεθιστότητα, κλάμα χωρίς σαφή αιτία, συναισθηματική ευαισθησία και αίσθημα ότι οι απαιτήσεις της νέας πραγματικότητας είναι υπερβολικές.
Σύμφωνα με το ACOG, τα συμπτώματα συνήθως βελτιώνονται μέσα σε δύο εβδομάδες χωρίς ειδική θεραπεία.
Πότε δεν μιλάμε πλέον για «baby blues»
Η επιλόχεια κατάθλιψη είναι πιο σοβαρή και διαρκεί περισσότερο. Η επίμονη θλίψη, η απελπισία, η απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες που προηγουμένως ήταν ευχάριστες, η δυσκολία δημιουργίας συναισθηματικού δεσμού με το μωρό, οι σημαντικές μεταβολές στον ύπνο ή στην όρεξη και τα έντονα αισθήματα αναξιότητας μπορεί να αποτελούν συμπτώματα.
Σε σοβαρότερες περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν σκέψεις αυτοτραυματισμού ή αυτοκτονίας.
Σε αντίθεση με τα baby blues, η επιλόχεια κατάθλιψη δεν είναι μία κατάσταση που πρέπει απλώς να «περάσει μόνη της». Χρειάζεται επαγγελματική αξιολόγηση και, όταν επιβεβαιωθεί η διάγνωση, κατάλληλη θεραπεία.
Δεν υπάρχει μία μοναδική αιτία
Οι ειδικοί δεν αποδίδουν τις επιλόχειες ψυχικές διαταραχές σε έναν μόνο παράγοντα.
Μετά τον τοκετό συνυπάρχουν πολλές βιολογικές, ψυχολογικές και κοινωνικές αλλαγές.
Οι έντονες ορμονικές διακυμάνσεις, η χρόνια έλλειψη ύπνου, η σωματική ανάρρωση μετά την εγκυμοσύνη και τον τοκετό, οι νέες ευθύνες φροντίδας, οι οικονομικές πιέσεις και πιθανές δυσκολίες στη σχέση μπορούν να λειτουργήσουν αθροιστικά.
Η επιλόχεια ψυχική νόσος επομένως δεν αποτελεί ζήτημα «χαρακτήρα» ή ανεπάρκειας ενός γονέα, αλλά ιατρική κατάσταση που μπορεί να χρειάζεται αντιμετώπιση.
Το επιλόχειο άγχος συχνά περνά απαρατήρητο
Η κατάθλιψη συγκεντρώνει το μεγαλύτερο μέρος της δημόσιας προσοχής, αλλά το επιλόχειο άγχος είναι επίσης συχνό.
Μπορεί να εκφράζεται ως συνεχής και υπερβολικός φόβος για την υγεία ή την ασφάλεια του μωρού, αδυναμία χαλάρωσης, συνεχείς σκέψεις που «τρέχουν», έντονη ανησυχία ή κρίσεις πανικού.
Το να ανησυχεί ένας νέος γονέας για το μωρό του είναι φυσιολογικό.
Το άγχος όμως μετατρέπεται σε ιατρικό πρόβλημα όταν είναι έντονο, επίμονο και παρεμβαίνει στην καθημερινή λειτουργικότητα.
Ιδεοψυχαναγκαστικά συμπτώματα και ανεπιθύμητες σκέψεις
Ορισμένοι νέοι γονείς μπορεί να εμφανίσουν και συμπτώματα ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής.
Οι σκέψεις αυτές μπορεί να είναι έντονες, επαναλαμβανόμενες και εξαιρετικά τρομακτικές για το άτομο που τις βιώνει.
Η παρουσία μιας ανεπιθύμητης ή τρομακτικής σκέψης δεν σημαίνει από μόνη της ότι το άτομο θα ενεργήσει σύμφωνα με αυτήν. Ακριβώς γι’ αυτό η σωστή ψυχιατρική αξιολόγηση είναι κρίσιμη για τη διάκριση μεταξύ αγχώδους ή ιδεοψυχαναγκαστικής συμπτωματολογίας και μιας πραγματικής ψυχωσικής κατάστασης.
Τι είναι η επιλόχεια ψύχωση
Η επιλόχεια ψύχωση βρίσκεται στο πιο σοβαρό άκρο του φάσματος. Είναι σπάνια, αλλά δυνητικά εξαιρετικά επικίνδυνη.
Μια διεθνής ανάλυση έχει εκτιμήσει ότι εμφανίζεται περίπου σε μία έως δύο περιπτώσεις ανά 1.000 γεννήσεις.
Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν παραισθήσεις, παραληρητικές ιδέες, σοβαρή σύγχυση, παράνοια και δραματικές μεταβολές της διάθεσης.
Η γυναίκα μπορεί να χάσει την επαφή με την πραγματικότητα και να μην μπορεί να αξιολογήσει σωστά τι συμβαίνει γύρω της.
Γιατί θεωρείται ψυχιατρικό επείγον
Η επιλόχεια ψύχωση χρειάζεται άμεση ιατρική αντιμετώπιση. Ο λόγος είναι ότι μπορεί να δημιουργήσει κίνδυνο τόσο για τη μητέρα όσο και για το παιδί. Σε αντίθεση με μια ήπια μεταβολή της διάθεσης, δεν αποτελεί κατάσταση στην οποία η οικογένεια πρέπει να περιμένει για να δει αν τα συμπτώματα θα περάσουν.
Οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας συστήνουν άμεση προσέλευση σε υπηρεσία επείγουσας φροντίδας όταν εμφανίζονται ψευδαισθήσεις, παραληρητικές ιδέες, σοβαρή αποδιοργάνωση ή σύγχυση. Συχνά απαιτείται νοσηλεία.
Πώς αντιμετωπίζονται οι επιλόχειες ψυχικές διαταραχές
Η θεραπεία εξαρτάται από τη διάγνωση και τη βαρύτητα των συμπτωμάτων.
Η ψυχοθεραπεία και η φαρμακευτική αντιμετώπιση με αντικαταθλιπτικά εξακολουθούν να αποτελούν βασικούς πυλώνες θεραπείας για πολλές περιπτώσεις κατάθλιψης και αγχώδους διαταραχής.
Στις σοβαρότερες καταστάσεις μπορεί να απαιτείται εντατικότερη ψυχιατρική παρακολούθηση και νοσοκομειακή θεραπεία.
Τα τελευταία χρόνια εξετάζονται επίσης νέοι τρόποι βελτίωσης της πρόσβασης και της πρώιμης αναγνώρισης, όπως η τηλεϊατρική, εφαρμογές κινητών τηλεφώνων και φορετές συσκευές παρακολούθησης.
Οι δύο εβδομάδες αποτελούν ένα σημαντικό χρονικό όριο
Οι γιατροί συστήνουν να ζητείται ιατρική συμβουλή όταν τα συμπτώματα επιμένουν για περισσότερο από δύο εβδομάδες, επιδεινώνονται ή αρχίζουν να επηρεάζουν ουσιαστικά την καθημερινή ζωή.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν ο γονέας δυσκολεύεται να φροντίσει τον εαυτό του ή το παιδί.
Το όριο των δύο εβδομάδων βοηθά κυρίως στη διάκριση των συνηθισμένων baby blues από μια πιθανή καταθλιπτική ή άλλη διαταραχή που χρειάζεται αξιολόγηση.
Δεν σημαίνει όμως ότι πρέπει να περιμένει κάποιος δύο εβδομάδες όταν τα συμπτώματα είναι εξαρχής σοβαρά.
Πότε χρειάζεται άμεση βοήθεια
Υπάρχουν ορισμένες καταστάσεις στις οποίες η αναμονή δεν είναι ασφαλής.
Σκέψεις αυτοκτονίας ή αυτοτραυματισμού, σκέψεις πρόκλησης βλάβης στο μωρό, παραισθήσεις, παραληρητικές πεποιθήσεις ή σοβαρή σύγχυση απαιτούν άμεση επείγουσα ψυχιατρική αξιολόγηση.
Η ασφάλεια της μητέρας και του παιδιού έχει απόλυτη προτεραιότητα.
Ο έλεγχος πρέπει να αρχίζει ήδη από την εγκυμοσύνη
Το ACOG υποστηρίζει την οργανωμένη ανίχνευση προβλημάτων ψυχικής υγείας τόσο κατά την εγκυμοσύνη όσο και μετά τον τοκετό.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή αρκετές γυναίκες μπορεί να εμφανίσουν συμπτώματα πριν ακόμη γεννήσουν.
Η περιγεννητική ψυχική υγεία δεν αφορά επομένως μόνο τις εβδομάδες μετά τον τοκετό. Πρόκειται για ένα συνεχές που καλύπτει την εγκυμοσύνη και τους μήνες που ακολουθούν τη γέννηση.
Το μεγάλο πρόβλημα της υποδιάγνωσης
Παρά την αυξανόμενη ενημέρωση, πολλές γυναίκες εξακολουθούν να μη ζητούν βοήθεια.
Η ενοχή αποτελεί σημαντικό εμπόδιο. Μια νέα μητέρα μπορεί να πιστεύει ότι «θα έπρεπε να είναι ευτυχισμένη» ή ότι η δυσκολία της να δεθεί με το μωρό σημαίνει πως αποτυγχάνει ως γονέας.
Ακριβώς αυτή η αντίληψη μπορεί να καθυστερήσει τη διάγνωση.
Για τους ειδικούς, ένα βασικό μήνυμα είναι ότι οι επιλόχειες διαταραχές είναι ιατρικές καταστάσεις και η αξιολόγησή τους πρέπει να γίνεται όπως και σε οποιοδήποτε άλλο πρόβλημα υγείας.
Γιατί η ενημέρωση της οικογένειας είναι καθοριστική
Στην πράξη, δεν είναι πάντα η ίδια η γυναίκα εκείνη που αναγνωρίζει πρώτη ότι κάτι έχει αλλάξει.
Ο σύντροφος, οι συγγενείς και οι φίλοι μπορεί να παρατηρήσουν έντονες μεταβολές στη συμπεριφορά, ακραία αϋπνία, απόσυρση, ασυνήθιστη καχυποψία, σύγχυση ή απότομες αλλαγές στη διάθεση.
Η ενημέρωση της οικογένειας για τα προειδοποιητικά σημάδια μπορεί συνεπώς να λειτουργήσει ως κρίσιμο δίχτυ ασφαλείας, ιδιαίτερα στις σοβαρές περιπτώσεις.
Από τη σιωπή στην έγκαιρη παρέμβαση
Η πρόοδος στην αντιμετώπιση των επιλόχειων ψυχικών διαταραχών δεν εξαρτάται μόνο από νέα φάρμακα ή τεχνολογίες.
Εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το αν η κοινωνία, οι οικογένειες και οι επαγγελματίες Υγείας μπορούν να αναγνωρίζουν εγκαίρως ότι η ψυχική δυσφορία μετά τον τοκετό δεν είναι πάντα μια αναμενόμενη και παροδική συνέπεια της εξάντλησης.
Τα baby blues είναι συχνά και συνήθως υποχωρούν. Η επίμονη κατάθλιψη και το σοβαρό άγχος χρειάζονται αξιολόγηση. Και η ψύχωση αποτελεί πραγματικό ιατρικό επείγον.
Η διαφορά μεταξύ αυτών των καταστάσεων μπορεί να είναι τεράστια — και η έγκαιρη αναγνώρισή τους μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική για την υγεία και την ασφάλεια τόσο της μητέρας όσο και του παιδιού.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Η απώλεια γεύσης και όσφρησης συνδέεται με κατάθλιψη
Η επιλόχεια κατάθλιψη αφορά και τους πατέρες – Είναι πιο συχνή
