Η υπερβολική χρήση οθονών από παιδιά και εφήβους, από την αδιάκοπη περιήγηση στα social media και τα συνεχή μηνύματα μέχρι τις πολλές ώρες στα βιντεοπαιχνίδια, αναδεικνύεται σε ζήτημα δημόσιας υγείας στις ΗΠΑ.
Νέα συμβουλευτική έκθεση προειδοποιεί για κινδύνους στην ψυχική και σωματική υγεία, ζητώντας πιο ενεργό ρόλο από οικογένειες, σχολεία, γιατρούς, πολιτεία και τεχνολογικές εταιρείες.
Η χρήση οθονών ξεκινά όλο και νωρίτερα
Η νέα συμβουλευτική έκθεση, που εκπονήθηκε με τη συνεργασία αξιωματούχων του αμερικανικού Υπουργείου Υγείας και Ανθρωπίνων Υπηρεσιών, εξετάζει τις επιπτώσεις της «υπερβολικής» και «επιβλαβούς» χρήσης οθονών σε παιδιά και εφήβους. Η παρέμβαση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία δεν υπάρχει ακόμη επιβεβαιωμένος επικεφαλής στη θέση του Surgeon General στην κυβέρνηση Τραμπ.
Σύμφωνα με την έκθεση, η έκθεση των παιδιών σε οθόνες συχνά αρχίζει πριν από τα πρώτα τους γενέθλια και αυξάνεται σταδιακά με την ηλικία. Στην εφηβεία, ο χρόνος μπροστά σε οθόνες μπορεί να ξεπερνά ακόμη και τον χρόνο που αφιερώνεται στον ύπνο ή στο σχολείο.
Η έκθεση αναφέρει ότι, όταν ένα παιδί φτάνει στην εφηβεία, ο μέσος χρόνος χρήσης οθονών ανέρχεται σε τέσσερις ή περισσότερες ώρες ημερησίως. Παράλληλα, σχεδόν οι μισοί έφηβοι δηλώνουν ότι χάνουν την αίσθηση του χρόνου όταν χρησιμοποιούν το κινητό τους.
Οι πιθανές επιπτώσεις σε ύπνο, σχολείο και σχέσεις
Η αυξημένη χρήση οθονών συνδέεται, σύμφωνα με τη συμβουλευτική έκθεση, με χειρότερη ποιότητα ύπνου, μειωμένη σχολική λειτουργικότητα, λιγότερη σωματική δραστηριότητα και αποδυνάμωση των διαπροσωπικών σχέσεων εκτός διαδικτύου.
Η προειδοποίηση δεν αφορά μόνο τα social media. Ο υπουργός Υγείας και Ανθρωπίνων Υπηρεσιών των ΗΠΑ, Robert F. Kennedy Jr., σημειώνει στην εισαγωγή της έκθεσης ότι το ζήτημα καλύπτει ολόκληρο το ψηφιακό οικοσύστημα: εφαρμογές, smartphones, tablets, chatbots, βιντεοπαιχνίδια, online τζόγο και άλλες μορφές εικονικής αλληλεπίδρασης.
Ο ίδιος αναγνωρίζει ότι η χρήση οθονών μπορεί να έχει και ορισμένα οφέλη. Ωστόσο, επισημαίνει ότι τα στοιχεία για ένα ευρύ φάσμα κινδύνων στην ψυχική και σωματική υγεία των παιδιών συσσωρεύονται. Η έκθεση παρουσιάζεται όχι μόνο ως προειδοποίηση, αλλά και ως πρόσκληση για μια πιο ισορροπημένη καθημερινότητα πέρα από τις οθόνες.
Προτεινόμενα όρια και πρακτικά εργαλεία για τις οικογένειες
Η νέα έκθεση συνοδεύεται από πρακτικό οδηγό για τον εντοπισμό επιβλαβών συμπεριφορών γύρω από τις οθόνες και τον περιορισμό του χρόνου χρήσης. Μεταξύ άλλων, προτείνει καθόλου χρόνο οθόνης για παιδιά κάτω των 18 μηνών, λιγότερο από μία ώρα ημερησίως για παιδιά κάτω των 6 ετών και έως δύο ώρες ημερησίως για ηλικίες 6 έως 18 ετών.
Οι αντίστοιχες συστάσεις δεν είναι εντελώς νέες. Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής έχει επισημάνει ότι τα όρια πρέπει να προσαρμόζονται στην ηλικία, στις ανάγκες κάθε οικογένειας και στη διαφορά ανάμεσα στις σχολικές ημέρες και τα Σαββατοκύριακα. Για τα μικρότερα παιδιά, τα όρια μπορεί να κινούνται κάτω από τη μία ώρα την ημέρα, ενώ για παιδιά σχολικής ηλικίας και εφήβους μπορεί να κυμαίνονται περίπου στη μία έως δύο ώρες ή και περισσότερο, χωρίς να υπολογίζεται η σχολική χρήση.
Η νέα συμβουλευτική έκθεση καλεί τους νέους να παρακολουθούν τον χρόνο που περνούν μπροστά σε οθόνες, να κάνουν διαλείμματα και να θέτουν προσωπικά όρια. Παράλληλα, ζητά από τα παιδιά να ολοκληρώνουν πρώτα άλλες δραστηριότητες, όπως σχολικές εργασίες ή εξωσχολικά προγράμματα, πριν στραφούν στην ψυχαγωγική χρήση οθονών.
Ο ρόλος γονέων, σχολείων, γιατρών και τεχνολογικών εταιρειών
Η έκθεση προτείνει στις οικογένειες να δημιουργήσουν ένα οικογενειακό πλάνο χρήσης μέσων, που θα καθορίζει ποιος χρησιμοποιεί ποια συσκευή, πού, πότε, για πόσο χρόνο και με τι περιεχόμενο. Την ίδια στιγμή, καλεί τους γονείς να λειτουργούν ως πρότυπα, υιοθετώντας οι ίδιοι υγιείς συνήθειες χρήσης.
Για τα σχολεία, η έκθεση εισηγείται περιορισμούς στη χρήση κινητών τηλεφώνων και ενίσχυση εργασιών σε βιβλία ή χαρτί, ώστε να μειωθεί η περιττή έκθεση σε οθόνες. Για τους επαγγελματίες υγείας, προτείνει να εντάσσουν ερωτήσεις για τη χρήση οθονών στις ετήσιες παιδιατρικές επισκέψεις.
Οι ερευνητές καλούνται να μελετήσουν τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις των οθονών και την αποτελεσματικότητα των σχολικών περιορισμών στα κινητά. Oι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής καλούνται να ενισχύσουν τους γονικούς ελέγχους, την ασφάλεια των παιδιών και την προστασία της ιδιωτικότητας. Οι τεχνολογικές εταιρείες, από την πλευρά τους, καλούνται να εμφανίζουν προειδοποιήσεις για την επιβλαβή χρήση οθονών και να εφαρμόζουν αυστηρότερα τα ηλικιακά όρια.
Τα πέντε «D» για πιο υγιή σχέση με την τεχνολογία
Η έκθεση οργανώνει τις στρατηγικές πρόληψης γύρω από πέντε άξονες, γνωστούς ως τα πέντε «D». Οι οικογένειες καλούνται να συζητούν για την υγιή χρήση οθονών, να δίνουν το παράδειγμα με τη δική τους συμπεριφορά, να καθυστερούν όσο γίνεται την πρώιμη έκθεση των παιδιών στις οθόνες, να στρέφουν την προσοχή σε πιο υγιείς δραστηριότητες, όπως η άσκηση, και να αποσυνδέονται τακτικά.
Η προσέγγιση αυτή κινείται κοντά στις πρόσφατες οδηγίες της Αμερικανικής Ακαδημίας Παιδιατρικής, η οποία έχει ζητήσει από τις οικογένειες να μη μένουν μόνο σε απλά χρονικά όρια, αλλά να εξετάζουν την ποιότητα, το περιεχόμενο και το πλαίσιο της ψηφιακής χρήσης.
Γιατί οι ειδικοί ζητούν ισορροπία και όχι πανικό
Παρότι αρκετοί ειδικοί χαιρετίζουν την προειδοποίηση, άλλοι υπογραμμίζουν ότι δεν είναι όλες οι μορφές χρήσης οθονών ίδιες. Η δρ Courtney Blackwell, αναπληρώτρια καθηγήτρια ιατρικών κοινωνικών επιστημών στο Northwestern University Feinberg School of Medicine, σημειώνει ότι σε επίπεδο πληθυσμού τα ερευνητικά δεδομένα δεν αποδεικνύουν με οριστικό τρόπο ότι ο χρόνος οθόνης από μόνος του προκαλεί βλάβη.
Η ίδια τονίζει ότι ορισμένα παιδιά, σε συγκεκριμένα πλαίσια ή με προϋπάρχουσες δυσκολίες, μπορεί να εμφανίσουν προβλήματα που σχετίζονται με τη χρήση οθονών. Ωστόσο, προειδοποιεί τους γονείς να μην πανικοβληθούν. Υπάρχουν, όπως λέει, και θετικές χρήσεις της ψηφιακής τεχνολογίας, όπως εκπαιδευτικά προγράμματα ή διαδικτυακές κοινότητες όπου ορισμένοι έφηβοι βρίσκουν στήριξη και αίσθηση του ανήκειν.
Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο πόση ώρα περνά ένα παιδί μπροστά σε μια οθόνη, αλλά τι ακριβώς κάνει, ποιο περιεχόμενο καταναλώνει, σε ποιο πλαίσιο και τι δραστηριότητες αντικαθιστά αυτή η χρήση.
Η ανησυχία για «εθιστική» χρήση
Ο δρ J. John Mann, καθηγητής μεταφραστικής νευροεπιστήμης στο Columbia University Vagelos College of Physicians and Surgeons, θεωρεί ότι οι δημόσιες προειδοποιήσεις πρέπει να εστιάζουν περισσότερο στους νέους που εμφανίζουν εθιστικά χαρακτηριστικά στη χρήση οθονών και λιγότερο σε γενικευμένες συστάσεις για όλα τα παιδιά.
Η έκθεση περιγράφει ως επιβλαβή τη χρήση όταν το παιδί χάνει τον έλεγχο, εμφανίζει συμπτώματα συναισθηματικής απόσυρσης, θέλει να σταματήσει αλλά δεν μπορεί ή συνεχίζει τη χρήση παρά τις αρνητικές συνέπειες.
Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε πέρυσι στο JAMA, ο Mann και οι συνεργάτες του βρήκαν ότι υψηλότερα επίπεδα εθιστικής χρήσης social media και κινητών τηλεφώνων στους εφήβους συνδέθηκαν με δύο έως τρεις φορές μεγαλύτερο κίνδυνο αυτοκτονικού ιδεασμού και αυτοκτονικών συμπεριφορών, σε σύγκριση με χαμηλότερα επίπεδα χρήσης.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η πιο στοχευμένη προσέγγιση θα ήταν ο εντοπισμός των παιδιών που εμφανίζουν τέτοια χαρακτηριστικά και η εστίαση της πρόληψης σε αυτή την υποομάδα, αντί για πολιτικές που αντιμετωπίζουν όλο τον παιδικό και εφηβικό πληθυσμό με τον ίδιο τρόπο.
Το σχολείο ως πεδίο σύγκρουσης για τον χρόνο οθόνης
Η Kara Alaimo, καθηγήτρια επικοινωνίας στο Fairleigh Dickinson University και συγγραφέας του βιβλίου «Over the Influence: Why Social Media is Toxic for Women and Girls – And How We Can Take It Back», εκτιμά ότι κάθε οδηγία που ενθαρρύνει τους γονείς να εξετάσουν και να μειώσουν τη χρήση οθονών των παιδιών μπορεί να έχει όφελος.
Ωστόσο, επισημαίνει ότι οι οθόνες επηρεάζουν διαφορετικά κάθε παιδί και ότι η ποιότητα του περιεχομένου έχει καθοριστική σημασία. Ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα σχεδιασμένο από ειδικούς στην προσχολική εκπαίδευση δεν μπορεί να συγκριθεί με την ανεξέλεγκτη κατανάλωση περιεχομένου που προτείνει ένας αλγόριθμος.
Η ίδια προσθέτει ότι πολλά παιδιά ηλικίας 6 έως 18 ετών περνούν ήδη πάνω από δύο ώρες ημερησίως μπροστά σε οθόνες μέσα στο σχολείο. Καμία οδηγία, όπως σημειώνει, δεν μπορεί να αντιμετωπίσει ουσιαστικά το πρόβλημα αν δεν περιλαμβάνει και σχέδιο για τη μείωση του σχολικού χρόνου οθόνης.
Συμβουλευτική έκθεση χωρίς επιβεβαιωμένο Surgeon General
Η νέα έκθεση έχει και ένα θεσμικό ενδιαφέρον στοιχείο. Εκδόθηκε ενώ οι ΗΠΑ δεν έχουν ακόμη επιβεβαιωμένο Surgeon General. Ο πρόεδρος Donald Trump είχε αρχικά επιλέξει τη δρ Janette Nesheiwat, οικογενειακή γιατρό από τη Νέα Υόρκη και πρώην συνεργάτιδα του Fox News, όμως η υποψηφιότητά της αποσύρθηκε πριν από την ακρόαση στη Γερουσία.
Ακολούθησε η υποψηφιότητα του Dr. Casey Means, η οποία επίσης αποσύρθηκε, εν μέσω ερωτημάτων για τις απόψεις του σχετικά με τα εμβόλια. Στη συνέχεια, ο Trump πρότεινε τη δρ Nicole Saphier, ακτινολόγο στο Memorial Sloan Kettering Cancer Center, η οποία αναμένει ακρόαση επιβεβαίωσης.
Μέχρι να ορκιστεί ο επόμενος Surgeon General, ο Assistant Secretary for Health, ναύαρχος δρ Brian Christine, έχει αξιοποιήσει εξουσίες ανάθεσης ώστε η δρ Stephanie Haridopolos, επικεφαλής προσωπικού και ανώτερη σύμβουλος στο HHS, να ασκεί πολλές από τις σχετικές αρμοδιότητες. Σε αυτό το πλαίσιο συνέβαλε και στην ανάπτυξη της νέας συμβουλευτικής έκθεσης.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Η επίδραση της οθόνης στον εγκέφαλο των παιδιών είναι περίπλοκη
Οθόνη ή Βιβλίο: Τι είναι καλύτερο για τον εγκέφαλο των παιδιών
