Η ηλικία, το φύλο και τα γονίδια επηρεάζουν τον κίνδυνο εμφάνισης Αλτσχάιμερ, όμως μεγάλο μέρος του κινδύνου συνδέεται με παράγοντες που μπορούν να τροποποιηθούν, όπως η πίεση, η χοληστερίνη, το κάπνισμα, η παχυσαρκία και η κοινωνική απομόνωση.
Ένα νέο εργαλείο που συνδυάζει αιματολογική εξέταση από τρύπημα στο δάχτυλο με διαδικτυακή αξιολόγηση εγκεφαλικής λειτουργίας μπορεί να εκτιμήσει τον ατομικό κίνδυνο για νόσο Αλτσχάιμερ, σύμφωνα με νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Nature Communications.
Η μελέτη περιέλαβε 174 συμμετέχοντες, οι οποίοι πραγματοποίησαν μόνοι τους το τεστ στο σπίτι και έστειλαν τα δείγματα στους ερευνητές. Η εξέταση μέτρησε τους βιοδείκτες p-tau217 και GFAP, που συνδέονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ και τη γενικότερη εγκεφαλική έκπτωση, ενώ ταυτόχρονα αξιοποιήθηκαν online γνωστικές δοκιμασίες.
Ένα νέο εργαλείο για την εκτίμηση κινδύνου
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ο συνδυασμός αιματολογικών βιοδεικτών και γνωστικής αξιολόγησης μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό ατόμων με αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης Αλτσχάιμερ.
Η προσέγγιση αυτή δεν αποτελεί διάγνωση, αλλά μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο διαλογής, ώστε ορισμένοι άνθρωποι να παραπέμπονται ταχύτερα για περαιτέρω εξετάσεις, θεραπευτική αξιολόγηση και υποστήριξη.
Παρότι η άνοια παραμένει ένα δύσκολο θέμα για πολλές οικογένειες, οι ειδικοί τονίζουν ότι η κατανόηση των παραγόντων κινδύνου επιτρέπει πιο ενημερωμένες επιλογές πρόληψης.
Η ηλικία παραμένει βασικός παράγοντας
Ο Δρ Richard Oakley, αναπληρωτής διευθυντής έρευνας και καινοτομίας στην Alzheimer’s Society, εξηγεί ότι η ηλικία αποτελεί έναν από τους ισχυρότερους παράγοντες κινδύνου για Αλτσχάιμερ.
Μετά την ηλικία των 65 ετών, ο κίνδυνος εμφάνισης της νόσου περίπου διπλασιάζεται κάθε πέντε χρόνια. Αυτό συνδέεται, μεταξύ άλλων, με φυσιολογικές αλλαγές που συμβαίνουν στον οργανισμό με την πάροδο του χρόνου.
Στον εγκέφαλο, η συσσώρευση ορισμένων πρωτεϊνών, όπως το αμυλοειδές και η tau, μπορεί να δημιουργήσει αδιάλυτες μάζες που προκαλούν βλάβες και επηρεάζουν τη λειτουργία των νευρικών κυττάρων.
Φύλο, γονίδια και κληρονομικότητα
Τα δεδομένα δείχνουν ότι οι γυναίκες εμφανίζουν συχνότερα νόσο Αλτσχάιμερ σε μεγαλύτερη ηλικία σε σχέση με τους άνδρες. Σύμφωνα με την Alzheimer’s Society, στις ηλικίες άνω των 65 ετών υπάρχουν περίπου διπλάσιες γυναίκες με Αλτσχάιμερ σε σύγκριση με άνδρες.
Οι λόγοι δεν έχουν αποσαφηνιστεί πλήρως. Οι ερευνητές εξετάζουν πιθανούς ρόλους των ορμονών, της εμμηνόπαυσης και άλλων βιολογικών παραγόντων.
Ρόλο παίζουν και τα γονίδια. Ορισμένες σπάνιες μεταλλάξεις που κληρονομούνται μέσα στις οικογένειες μπορούν να αυξήσουν σημαντικά την προδιάθεση για άνοια. Ωστόσο, οι οικογενείς μορφές Αλτσχάιμερ είναι σπάνιες.
Πιο συχνά, οι ειδικοί αναφέρονται σε γονίδια κινδύνου, όπως το APOE4. Η ύπαρξη δύο αντιγράφων του APOE4 αυξάνει σημαντικά την πιθανότητα εμφάνισης Αλτσχάιμερ, χωρίς όμως να σημαίνει ότι όποιος τα φέρει θα αναπτύξει οπωσδήποτε τη νόσο.
Η καρδιά και ο εγκέφαλος συνδέονται στενά
Η καρδιαγγειακή υγεία επηρεάζει άμεσα και την υγεία του εγκεφάλου. Ο Δρ Oakley σημειώνει ότι η νόσος Αλτσχάιμερ μπορεί να έχει και αγγειακή διάσταση, όταν η εγκεφαλική βλάβη δεν σχετίζεται μόνο με πρωτεΐνες, αλλά και με μειωμένη ροή αίματος προς και από τον εγκέφαλο.
Έτσι, η υψηλή αρτηριακή πίεση, η υψηλή χοληστερίνη, ο διαβήτης, τα εγκεφαλικά επεισόδια και τα καρδιαγγειακά νοσήματα μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο.
Η φράση που χρησιμοποιούν συχνά οι ειδικοί είναι ότι «ό,τι κάνει καλό στην καρδιά κάνει καλό και στον εγκέφαλο». Ο έλεγχος της πίεσης, της χοληστερίνης και του σακχάρου αποκτά επομένως ιδιαίτερη σημασία και για την πρόληψη της άνοιας.
Οι παράγοντες που μπορούμε να αλλάξουμε
Η Επιτροπή Lancet 2024 για την πρόληψη, την παρέμβαση και τη φροντίδα της άνοιας εκτίμησε ότι περίπου το 45% των περιστατικών άνοιας συνδέεται με τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου.
Σε αυτούς περιλαμβάνονται η χαμηλή ποιότητα εκπαίδευσης στην πρώιμη ζωή, η κοινωνική απομόνωση, η ατμοσφαιρική ρύπανση, η τραυματική εγκεφαλική κάκωση, η απώλεια ακοής, η κατάθλιψη, η υπέρταση, ο διαβήτης τύπου 2, η παχυσαρκία, η σωματική αδράνεια, το κάπνισμα, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, η μη διορθωμένη απώλεια όρασης και η υψηλή χοληστερίνη.
Η σημασία αυτών των παραγόντων είναι μεγάλη, επειδή δείχνει ότι η πρόληψη της άνοιας δεν αφορά μόνο την τρίτη ηλικία, αλλά ξεκινά πολύ νωρίτερα στη ζωή.
Ποιες αλλαγές μειώνουν τον κίνδυνο
Η διακοπή του καπνίσματος, η μέτρια κατανάλωση αλκοόλ, η ισορροπημένη διατροφή, η διατήρηση υγιούς βάρους και η τακτική σωματική δραστηριότητα μπορούν να μειώσουν τον ατομικό κίνδυνο.
Εξίσου σημαντική είναι η παρακολούθηση της καρδιαγγειακής υγείας. Η ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης και της χοληστερίνης μπορεί να κάνει ουσιαστική διαφορά, ειδικά όταν συνδυάζεται με άσκηση και σωστή διατροφή.
Παράλληλα, οι κοινωνικές επαφές και τα χόμπι φαίνεται ότι στηρίζουν την εγκεφαλική υγεία. Οι ειδικοί ενθαρρύνουν τους ηλικιωμένους να παραμένουν ενεργοί, να συμμετέχουν σε δραστηριότητες και να διατηρούν ουσιαστική επαφή με άλλους ανθρώπους.
Η πρόληψη ως καθημερινή στρατηγική
Η νόσος Αλτσχάιμερ δεν μπορεί να αποδοθεί σε έναν μόνο παράγοντα. Η ηλικία, η βιολογία, τα γονίδια, η αγγειακή υγεία και ο τρόπος ζωής αλληλεπιδρούν σε βάθος χρόνου.
Ωστόσο, τα νέα δεδομένα δείχνουν ότι η πρόληψη μπορεί να γίνει πιο στοχευμένη. Οι αιματολογικοί βιοδείκτες και οι ψηφιακές γνωστικές αξιολογήσεις ενδέχεται να βοηθήσουν στον εντοπισμό ατόμων με υψηλότερο κίνδυνο, ενώ οι αλλαγές στον τρόπο ζωής παραμένουν η πιο άμεση και πρακτική παρέμβαση.
Η έγκαιρη ενημέρωση, η φροντίδα της καρδιάς, η σωματική και κοινωνική δραστηριότητα, καθώς και η αντιμετώπιση παραγόντων όπως η υπέρταση, η χοληστερίνη, η κατάθλιψη, η απώλεια ακοής ή όρασης, μπορούν να συμβάλουν στη μείωση του κινδύνου και στη διατήρηση της εγκεφαλικής υγείας για περισσότερα χρόνια.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Βιταμίνη D και Αλτσχάιμερ: Μελέτη τη συνδέει με χαμηλότερα επίπεδα Ταυ
Τεχνητή νοημοσύνη προβλέπει το Αλτσχάιμερ με ακρίβεια 93%
