Μια σημαντική εξέλιξη για τους ασθενείς με σύνδρομο Rett και τις οικογένειές τους φέρνει η έγκριση του DAYBU (trofinetide) από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Πρόκειται για την πρώτη και μοναδική μέχρι σήμερα εγκεκριμένη θεραπεία στην Ευρωπαϊκή Ένωση για τα νευροσυμπεριφορικά συμπτώματα του σπάνιου νευροαναπτυξιακού συνδρόμου, σε ενήλικες και παιδιά ηλικίας 5 ετών και άνω. Η ευρωπαϊκή άδεια καλύπτει και την Ελλάδα, ωστόσο η πραγματική πρόσβαση των Ελλήνων ασθενών θα εξαρτηθεί από τα επόμενα βήματα τιμολόγησης και αποζημίωσης σε εθνικό επίπεδο.
Μια από τις σημαντικότερες μέχρι σήμερα θεραπευτικές εξελίξεις για το σύνδρομο Rett ανακοίνωσε η Acadia Pharmaceuticals, μετά την έγκριση του DAYBU (trofinetide) από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Η θεραπεία έλαβε άδεια κυκλοφορίας για την αντιμετώπιση των νευροσυμπεριφορικών συμπτωμάτων του συνδρόμου Rett σε ενήλικες και παιδιά ηλικίας 5 ετών και άνω.
Με την απόφαση αυτή, το trofinetide γίνεται η πρώτη και μοναδική εγκεκριμένη θεραπεία ειδικά για το σύνδρομο Rett στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σύμφωνα με την ανακοίνωση της εταιρείας.
Για την Ελλάδα, η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η κεντρική ευρωπαϊκή άδεια ισχύει αυτομάτως και στα 27 κράτη-μέλη της ΕΕ.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι το φάρμακο είναι ήδη διαθέσιμο ή αποζημιώνεται στην Ελλάδα.
Το επόμενο στάδιο αφορά τις εθνικές διαδικασίες τιμολόγησης, αξιολόγησης και αποζημίωσης, οι οποίες θα καθορίσουν πότε και υπό ποιες προϋποθέσεις θα μπορούν οι Έλληνες ασθενείς να αποκτήσουν πρόσβαση στη θεραπεία.
Η πρώτη ειδικά εγκεκριμένη θεραπεία για το Rett στην Ευρώπη
Μέχρι σήμερα, στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν υπήρχε εγκεκριμένη φαρμακευτική θεραπεία ειδικά για το σύνδρομο Rett.
Η αντιμετώπιση βασιζόταν κυρίως στη διαχείριση των επιμέρους συμπτωμάτων, στην αποκατάσταση, στη φυσικοθεραπεία, στη λογοθεραπεία, στην αντιμετώπιση κινητικών και αναπνευστικών προβλημάτων και στη συνεχή υποστήριξη των ασθενών και των οικογενειών τους.
Η έγκριση του trofinetide δεν σημαίνει ότι το σύνδρομο θεραπεύεται ή ότι αναστρέφεται η γενετική αιτία της νόσου.
Σημαίνει, όμως, ότι για πρώτη φορά στην ΕΕ υπάρχει φαρμακευτική επιλογή με ειδική ένδειξη για την αντιμετώπιση των νευροσυμπεριφορικών εκδηλώσεων του Rett.
Η διευθύνουσα σύμβουλος της Acadia, Catherine Owen Adams, χαρακτήρισε την απόφαση σημαντικό ορόσημο για την ευρωπαϊκή κοινότητα του Rett, επισημαίνοντας ότι μέχρι σήμερα οι ασθενείς στην Ευρώπη δεν διέθεταν εγκεκριμένη θεραπευτική επιλογή για τη συγκεκριμένη νόσο.
Σε ποιους ασθενείς εγκρίθηκε
Η ευρωπαϊκή άδεια αφορά:
παιδιά ηλικίας 5 ετών και άνω καθώς και ενήλικες με σύνδρομο Rett.
Η ένδειξη αφορά ειδικότερα τα νευροσυμπεριφορικά συμπτώματα της νόσου.
Η θεραπεία δεν παρουσιάζεται ως γονιδιακή θεραπεία ούτε ως θεραπεία που διορθώνει τη μετάλλαξη που προκαλεί το σύνδρομο.
Πρόκειται για φαρμακευτική παρέμβαση που στοχεύει στην κλινική βελτίωση συγκεκριμένων χαρακτηριστικών της νόσου.
Τι έδειξε η μελέτη Φάσης 3 LAVENDER
Η ευρωπαϊκή έγκριση βασίστηκε κυρίως στα αποτελέσματα της μελέτης Φάσης 3 LAVENDER.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση, η μελέτη κατέδειξε στατιστικά σημαντικές και κλινικά ουσιαστικές βελτιώσεις στα βασικά χαρακτηριστικά του συνδρόμου Rett.
Οι δύο κύριοι δείκτες αξιολόγησης ήταν:
το Rett Syndrome Behaviour Questionnaire (RSBQ) και η κλίμακα Clinical Global Impression–Improvement (CGI-I).
Το RSBQ αποτελεί ειδικό εργαλείο αξιολόγησης συμπεριφορικών και λειτουργικών χαρακτηριστικών του συνδρόμου Rett, ενώ η CGI-I χρησιμοποιείται για τη συνολική εκτίμηση της κλινικής μεταβολής ενός ασθενούς.
Η ανακοίνωση δεν παραθέτει στο συγκεκριμένο κείμενο τα πλήρη αριθμητικά αποτελέσματα της LAVENDER, επομένως δεν μπορούν από το διαθέσιμο υλικό να εξαχθούν ακριβή συμπεράσματα για το μέγεθος του οφέλους πέραν όσων αναφέρει η εταιρεία.
Τι είναι το σύνδρομο Rett
Το σύνδρομο Rett είναι μια σπάνια, σύνθετη νευροαναπτυξιακή διαταραχή, η οποία εμφανίζεται κυρίως σε κορίτσια.
Η συχνότητά του εκτιμάται περίπου σε μία περίπτωση ανά 10.000 έως 15.000 γεννήσεις κοριτσιών παγκοσμίως.
Ένα παιδί με Rett μπορεί αρχικά να παρουσιάζει φαινομενικά φυσιολογική ανάπτυξη.
Συνήθως μεταξύ των 6 και 18 μηνών, όμως, η εξέλιξη ορισμένων δεξιοτήτων αρχίζει να επιβραδύνεται ή να σταματά.
Ακολουθεί συχνά περίοδος παλινδρόμησης, κατά την οποία το παιδί μπορεί να χάσει δεξιότητες που είχε ήδη αποκτήσει, όπως:
την επικοινωνία και τη σκόπιμη χρήση των χεριών.
Οι χαρακτηριστικές κινήσεις των χεριών
Ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα χαρακτηριστικά του συνδρόμου είναι η εμφάνιση στερεοτυπικών κινήσεων των χεριών.
Μπορεί να περιλαμβάνουν επαναλαμβανόμενες κινήσεις σαν στύψιμο ή τρίψιμο των χεριών, παλαμάκια ή άλλες μη λειτουργικές επαναλαμβανόμενες κινήσεις.
Παράλληλα, μπορεί να εμφανιστούν διαταραχές της βάδισης και σημαντικός περιορισμός των κινητικών δυνατοτήτων.
Καθώς τα άτομα μεγαλώνουν, η νόσος μπορεί να περάσει σε φάση κινητικής επιδείνωσης που μπορεί να διαρκέσει για το υπόλοιπο της ζωής.
Η γενετική βάση: Το γονίδιο MECP2
Το σύνδρομο Rett προκαλείται συνήθως από μετάλλαξη στο γονίδιο MECP2.
Το συγκεκριμένο γονίδιο βρίσκεται στο χρωμόσωμα Χ και κωδικοποιεί την πρωτεΐνη MeCP2, η οποία έχει σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη και λειτουργία του νευρικού συστήματος.
Η ανεπαρκής λειτουργία της MeCP2 θεωρείται ότι μπορεί να επηρεάζει τη συναπτική επικοινωνία και την πλαστικότητα του εγκεφάλου, δηλαδή την ικανότητα των νευρικών κυκλωμάτων να οργανώνονται και να προσαρμόζονται.
Αυτές οι διαταραχές στη λειτουργία των νευρωνικών συνδέσεων θεωρείται ότι σχετίζονται με πολλές από τις εκδηλώσεις της νόσου.
Οι περισσότεροι ασθενείς φτάνουν στην ενήλικη ζωή
Το Rett είναι μια χρόνια νόσος που συνοδεύει τον ασθενή σε όλη τη διάρκεια της ζωής του.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση, οι περισσότεροι ασθενείς φτάνουν στην ενήλικη ζωή, αλλά συχνά χρειάζονται εντατική και συνεχή φροντίδα όλο το 24ωρο.
Οι ανάγκες μπορεί να είναι πολλαπλές και να αφορούν:
την κινητικότητα, την επικοινωνία, τη σίτιση, την αναπνοή, την επιληψία, τη σκολίωση, τις διαταραχές ύπνου και άλλα συνοδά προβλήματα.
Για αυτό και το σύνδρομο επιβαρύνει όχι μόνο τον ίδιο τον ασθενή, αλλά και ολόκληρη την οικογένεια.
Μεγάλο φορτίο για τις οικογένειες
Η Acadia υπογραμμίζει ότι το Rett συνδέεται με σημαντικό σωματικό, ψυχολογικό, κοινωνικό και οικονομικό φορτίο, τόσο για τους ασθενείς όσο και για τους φροντιστές τους.
Η συνεχής ανάγκη φροντίδας μπορεί να επηρεάζει την εργασία των γονέων, την καθημερινότητα ολόκληρης της οικογένειας και την πρόσβαση σε εξειδικευμένες υπηρεσίες.
Για αυτό και η έγκριση μιας πρώτης ειδικής θεραπείας έχει σημασία που ξεπερνά το αμιγώς φαρμακευτικό σκέλος.
Πώς δρα το trofinetide
Το δραστικό συστατικό του DAYBU είναι το trofinetide.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση, στον εγκέφαλο των ασθενών με Rett τα επίπεδα του ινσουλινοειδούς αυξητικού παράγοντα 1 (IGF-1) είναι χαμηλότερα από το φυσιολογικό, γεγονός που θεωρείται ότι μπορεί να επηρεάζει τη λειτουργία των νευρικών κυττάρων.
Το IGF-1 είναι ορμόνη με σημαντικό ρόλο στη φυσιολογική ανάπτυξη και λειτουργία του νευρικού συστήματος.
Το trofinetide αποτελεί μόριο που προέρχεται από το IGF-1.
Από το συγκεκριμένο υλικό δεν προκύπτει ότι η θεραπεία αποκαθιστά τη λειτουργία του MECP2 ή αλλάζει τη γενετική βάση της νόσου.
Έχει ήδη εγκριθεί στις ΗΠΑ και στον Καναδά
Το trofinetide δεν είναι καινούργιο στην παγκόσμια αγορά.
Έχει ήδη εγκριθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου κυκλοφορεί ως DAYBUE και DAYBUE STIX, καθώς και στον Καναδά ως DAYBUE.
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση η εμπορική ονομασία είναι DAYBU.
Η ευρωπαϊκή απόφαση διευρύνει επομένως σημαντικά τη γεωγραφική πρόσβαση στη θεραπεία.
Η έγκριση καλύπτει και την Ελλάδα
Η άδεια κυκλοφορίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ισχύει και στα 27 κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, επομένως περιλαμβάνει και την Ελλάδα. Καλύπτει επίσης την Ισλανδία, το Λιχτενστάιν και τη Νορβηγία.
Αυτό είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για να μπορέσει το φάρμακο να φτάσει και στους Έλληνες ασθενείς. Δεν είναι όμως το τελευταίο.
Γιατί δεν σημαίνει άμεση πρόσβαση στην Ελλάδα
Στην ευρωπαϊκή φαρμακευτική πολιτική υπάρχει σημαντική διαφορά μεταξύ:
έγκρισης κυκλοφορίας και εθνικής αποζημίωσης.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δίνει τη ρυθμιστική άδεια ώστε ένα φάρμακο να μπορεί να κυκλοφορήσει.
Στη συνέχεια, κάθε χώρα ακολουθεί τις δικές της διαδικασίες για τον καθορισμό της τιμής και για το εάν το φάρμακο θα αποζημιώνεται από το δημόσιο σύστημα.
Η Acadia αναφέρει ότι μετά την έγκριση θα ξεκινήσει διαπραγματεύσεις τιμολόγησης και αποζημίωσης με τις αρμόδιες εθνικές αρχές.
Για την Ελλάδα αυτό σημαίνει ότι η πραγματική πρόσβαση θα εξαρτηθεί από τις διαδικασίες που θα ακολουθήσουν σε εθνικό επίπεδο.
Γιατί η απόφαση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα στις σπάνιες παθήσεις
Στις σπάνιες παθήσεις, η ανάπτυξη νέων φαρμάκων είναι συχνά δυσκολότερη σε σχέση με τις κοινές νόσους.
Οι ασθενείς είναι λιγότεροι, οι κλινικές μελέτες δυσκολότερες στον σχεδιασμό και η φυσική ιστορία της νόσου μπορεί να είναι πολύ σύνθετη.
Το Rett αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση. Η εξέλιξη της νόσου δεν είναι ίδια σε κάθε ασθενή και η αξιολόγηση της κλινικής βελτίωσης απαιτεί ειδικά εργαλεία.
Η ύπαρξη πλέον μιας πρώτης εγκεκριμένης φαρμακευτικής επιλογής δημιουργεί παράλληλα ένα νέο σημείο αναφοράς για την ανάπτυξη επόμενων θεραπειών.
Η επόμενη γενιά θεραπειών
Η έγκριση του DAYBU δεν κλείνει την επιστημονική έρευνα για το Rett. Αντίθετα, διεθνώς υπάρχει έντονο ερευνητικό ενδιαφέρον για προσεγγίσεις που θα μπορούσαν στο μέλλον να στοχεύσουν ακόμη βαθύτερα στον μηχανισμό της νόσου.
Η σημερινή εξέλιξη αφορά μια θεραπεία των κλινικών εκδηλώσεων.
Το μεγαλύτερο μακροπρόθεσμο ζητούμενο της έρευνας παραμένει η ανάπτυξη παρεμβάσεων που θα μπορούσαν να επηρεάζουν άμεσα τη βιολογική βάση του συνδρόμου.
Η σημασία για την Ελλάδα
Η έγκριση του DAYBU μεταφέρει πλέον το ενδιαφέρον από τις Βρυξέλλες στις εθνικές αρχές.
Για την Ελλάδα, η μεγάλη πρόκληση θα είναι να μετατραπεί η ευρωπαϊκή ρυθμιστική έγκριση σε πραγματική και έγκαιρη πρόσβαση των ασθενών.
Σε μια εξαιρετικά σπάνια νόσο, ακόμη και ένας μικρός αριθμός ασθενών μπορεί να αντιμετωπίζει σημαντικές δυσκολίες πρόσβασης σε εξειδικευμένα κέντρα, πολυεπιστημονική παρακολούθηση και νέες θεραπείες.
Η διαδικασία τιμολόγησης και αποζημίωσης θα είναι επομένως καθοριστική.
Ένα ορόσημο για μια νόσο χωρίς προηγούμενη ειδική θεραπεία
Το σημαντικότερο στοιχείο της ανακοίνωσης παραμένει ότι για πρώτη φορά οι ασθενείς με Rett στην Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτουν εγκεκριμένη ειδική φαρμακευτική θεραπευτική επιλογή.
Η καθηγήτρια Παιδονευρολογίας Nadia Bahi από το Necker-Enfants Malades University Hospital στο Παρίσι χαρακτήρισε την απόφαση σημαντικό ορόσημο για μια νόσο με μεγάλη ανεκπλήρωτη ιατρική ανάγκη και τόνισε ότι προσφέρει στους κλινικούς γιατρούς μια νέα επιλογή για την αντιμετώπιση των νευροσυμπεριφορικών συμπτωμάτων.
Για τους ασθενείς στην Ελλάδα, ωστόσο, υπάρχει ακόμη ένα τελευταίο κρίσιμο σκέλος: η ευρωπαϊκή έγκριση υπάρχει – τώρα πρέπει να ακολουθήσει η πρόσβαση.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
FDA: Πλήρης έγκριση στο selpercatinib για RET fusion–θετικούς συμπαγείς όγκους
Σπάνιες νεφρικές παθήσεις: Συμφωνία Lilly – Ascidian για νέες γονιδιακές θεραπείες
