Οι στατίνες αποτελούν μία από τις πιο συχνές θεραπείες για τη μείωση της LDL χοληστερόλης και την πρόληψη εμφράγματος ή εγκεφαλικού. Παρότι πολλοί ανησυχούν για παρενέργειες, νεότερα δεδομένα δείχνουν ότι αρκετά συμπτώματα που τους αποδίδονται δεν προκαλούνται απαραίτητα από το φάρμακο.
Οι στατίνες είναι φάρμακα που βοηθούν στη μείωση της χοληστερόλης και, κυρίως, της LDL, της λιποπρωτεΐνης χαμηλής πυκνότητας που συχνά αποκαλείται «κακή» χοληστερόλη. Η υψηλή LDL μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία αθηρωματικών πλακών μέσα στις αρτηρίες, αυξάνοντας τον κίνδυνο για έμφραγμα και εγκεφαλικό.
Σύμφωνα με τη British Heart Foundation, οι στατίνες προστατεύουν τις αρτηρίες μειώνοντας την LDL στο αίμα. Μπορούν επίσης να συμβάλουν στη μείωση των τριγλυκεριδίων. Με αυτόν τον τρόπο περιορίζουν τη συσσώρευση λιπιδίων στα αγγεία και λειτουργούν ως βασικό εργαλείο πρόληψης της καρδιαγγειακής νόσου.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, σύμφωνα με το NHS, διατίθενται πέντε βασικοί τύποι στατινών με ιατρική συνταγή: atorvastatin, fluvastatin, pravastatin, rosuvastatin και simvastatin. Η επιλογή δεν γίνεται από τον ασθενή, αλλά από τον γιατρό, ο οποίος λαμβάνει υπόψη τον συνολικό κίνδυνο, το ιατρικό ιστορικό και την πιθανότητα παρενεργειών.
Ποιοι ασθενείς παίρνουν συνήθως στατίνες
Οι στατίνες χορηγούνται συχνά σε άτομα με υψηλή χοληστερόλη. Ωστόσο, η απόφαση δεν βασίζεται μόνο σε έναν αριθμό στην εξέταση αίματος. Ο γιατρός αξιολογεί το συνολικό καρδιαγγειακό προφίλ του ασθενούς.
Ένας άνθρωπος μπορεί να έχει χοληστερόλη εντός φυσιολογικών ορίων, αλλά να χρειάζεται στατίνη αν έχει ισχυρό οικογενειακό ιστορικό πρόωρης καρδιακής νόσου, διαβήτη, υψηλή αρτηριακή πίεση, κάπνισμα ή αυξημένο σωματικό βάρος. Ο γενικός γιατρός συνήθως χρησιμοποιεί ειδικό υπολογιστή κινδύνου, ο οποίος συνυπολογίζει ύψος, βάρος, πίεση, χοληστερόλη, ιατρικό ιστορικό και οικογενειακό ιστορικό.
Αν ο υπολογισμός δείξει ότι ο κίνδυνος εμφράγματος, εγκεφαλικού ή άλλης καρδιαγγειακής νόσου μέσα στα επόμενα 10 χρόνια φτάνει ή ξεπερνά το 10%, ο γιατρός μπορεί να συστήσει στατίνη. Οι στατίνες χορηγούνται συχνότερα σε μεγαλύτερες ηλικίες, επειδή η ηλικία αποτελεί ισχυρό παράγοντα κινδύνου. Ωστόσο, νεότεροι ασθενείς με πολύ υψηλή χοληστερόλη μπορεί επίσης να λάβουν θεραπεία.
Ποια είναι τα βασικά οφέλη
Το κύριο όφελος των στατινών είναι η μείωση της LDL χοληστερόλης. Όσο μειώνεται η LDL, τόσο περιορίζεται ο κίνδυνος να σχηματιστούν ή να εξελιχθούν αθηρωματικές πλάκες στις αρτηρίες. Αυτό μεταφράζεται σε χαμηλότερη πιθανότητα εμφράγματος και εγκεφαλικού, ιδίως σε άτομα που ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου.
Οι στατίνες δεν λειτουργούν μόνο ως «διορθωτικό» της χοληστερόλης. Έχουν και προληπτικό ρόλο. Για αυτόν τον λόγο ένας γιατρός μπορεί να τις συστήσει ακόμη και όταν η χοληστερόλη δεν είναι θεαματικά αυξημένη, αλλά ο συνολικός κίνδυνος του ασθενούς παραμένει υψηλός.
Η καρδιακή νοσηλεύτρια Sindy Jodar, από τη British Heart Foundation, υπογραμμίζει ότι η θεραπεία γίνεται πιο αποτελεσματική όταν συνοδεύεται από αλλαγές στον τρόπο ζωής. Η διακοπή καπνίσματος, η σωματική δραστηριότητα και η ισορροπημένη διατροφή ενισχύουν το όφελος των στατινών.
Τι γνωρίζουμε για τις παρενέργειες
Πολλοί ασθενείς φοβούνται τις παρενέργειες των στατινών. Συχνά αναφέρονται συμπτώματα όπως κόπωση, πονοκέφαλοι, διαταραχές ύπνου, μυϊκοί πόνοι ή αλλαγές στη διάθεση. Ωστόσο, τα νεότερα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι μεγάλο μέρος των συμπτωμάτων που αποδίδονται στις στατίνες δεν προκαλείται απαραίτητα από το ίδιο το φάρμακο.
Μεγάλη ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο The Lancet εξέτασε δεδομένα από 123.940 άτομα, τα οποία παρακολουθήθηκαν για μέσο διάστημα 4,5 ετών μετά την έναρξη θεραπείας. Οι συμμετέχοντες προέρχονταν από 19 κλινικές δοκιμές που συνέκριναν στατίνες με placebo. Οι ερευνητές δεν βρήκαν σημαντική αύξηση κινδύνου για σχεδόν όλες τις καταστάσεις που εμφανίζονται ως πιθανές παρενέργειες στα φύλλα οδηγιών, όπως κατάθλιψη, προβλήματα ύπνου, κόπωση και πονοκέφαλοι.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι στατίνες δεν μπορούν να προκαλέσουν ανεπιθύμητες ενέργειες. Σημαίνει όμως ότι η συζήτηση πρέπει να βασίζεται σε δεδομένα και όχι μόνο στον φόβο. Αν ένας ασθενής εμφανίσει συμπτώματα, πρέπει να μιλήσει με τον γιατρό του, αντί να διακόψει μόνος του τη θεραπεία.
Ποιοι μπορεί να μην είναι κατάλληλοι για στατίνες
Οι περισσότεροι ενήλικες μπορούν να λάβουν στατίνες, αλλά η θεραπεία δεν ταιριάζει σε όλους. Για παράδειγμα, η atorvastatin μπορεί να μην είναι κατάλληλη για άτομα με αλλεργική αντίδραση στο συγκεκριμένο ή σε άλλο φάρμακο, με προβλήματα στο ήπαρ ή στους νεφρούς, με πιθανή ή επιβεβαιωμένη εγκυμοσύνη, κατά τον θηλασμό ή σε ορισμένες περιπτώσεις πνευμονικής νόσου.
Επειδή οι στατίνες μειώνουν την παραγωγή LDL στο ήπαρ, ο γιατρός χρειάζεται να γνωρίζει αν υπάρχουν ήδη διαταραχές στα ηπατικά ένζυμα. Σε τέτοια περίπτωση, η στατίνη μπορεί να μην αποτελεί την καλύτερη επιλογή ή μπορεί να χρειαστεί στενότερη παρακολούθηση.
Ο ασθενής πρέπει επίσης να ενημερώνει τον γιατρό αν είχε στο παρελθόν εγκεφαλικό από αιμορραγία στον εγκέφαλο, αν καταναλώνει συστηματικά μεγάλες ποσότητες αλκοόλ, αν έχει υποθυρεοειδισμό, αν είχε μυϊκές παρενέργειες με προηγούμενη στατίνη, αν έχει μυϊκή διαταραχή, ινομυαλγία, μυασθένεια gravis ή οφθαλμική μυασθένεια. Αυτές οι πληροφορίες βοηθούν τον γιατρό να σταθμίσει σωστά τα οφέλη και τους κινδύνους.
Πώς λαμβάνονται οι στατίνες και τι παρακολούθηση χρειάζεται
Οι στατίνες συνήθως λαμβάνονται μία φορά την ημέρα. Συχνά συστήνεται η λήψη τους το βράδυ, μετά το φαγητό, αν και η ακριβής οδηγία εξαρτάται από το είδος της στατίνης και την ιατρική σύσταση.
Πριν από την έναρξη της θεραπείας γίνεται αιματολογικός έλεγχος για τη χοληστερόλη και τη λειτουργία του ήπατος. Στη συνέχεια, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει επαναληπτικές εξετάσεις μέσα στους επόμενους μήνες, συνήθως μεταξύ 6 μηνών και ενός έτους, ώστε να ελέγξει την ανταπόκριση και την ασφάλεια.
Η παρακολούθηση έχει δύο στόχους: να διαπιστώσει αν η LDL μειώνεται επαρκώς και να εντοπίσει έγκαιρα τυχόν προβλήματα. Η θεραπεία με στατίνη δεν πρέπει να λειτουργεί ως «αυτόματος πιλότος». Χρειάζεται περιοδική επανεκτίμηση, ειδικά αν αλλάξει το βάρος, η διατροφή, τα άλλα φάρμακα ή η συνολική κατάσταση υγείας.
Τι πρέπει να προσέχουμε στην καθημερινότητα
Όποιος ξεκινά στατίνη πρέπει να ενημερώνει τον γιατρό για όλα τα φάρμακα και συμπληρώματα που λαμβάνει. Ορισμένα σκευάσματα μπορεί να αλληλεπιδράσουν με τις στατίνες και να αυξήσουν τον κίνδυνο παρενεργειών ή να επηρεάσουν την αποτελεσματικότητα της θεραπείας.
Ένα συχνό σημείο προσοχής είναι το γκρέιπφρουτ. Σε ορισμένες στατίνες, το γκρέιπφρουτ μπορεί να επηρεάσει τον μεταβολισμό του φαρμάκου και να αυξήσει τα επίπεδά του στο αίμα. Γι’ αυτό οι ασθενείς πρέπει να ρωτούν τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό τους αν πρέπει να το αποφεύγουν.
Παράλληλα, η στατίνη δεν αντικαθιστά τον υγιεινό τρόπο ζωής. Η μείωση κορεσμένων λιπαρών, η αύξηση φυτικών ινών, η τακτική άσκηση, η απώλεια βάρους όπου χρειάζεται και η διακοπή καπνίσματος παραμένουν κεντρικά μέτρα για την προστασία της καρδιάς.
Μπορεί κάποιος να σταματήσει όταν πέσει η χοληστερόλη;
Οι στατίνες συχνά αποτελούν μακροχρόνια, ακόμη και εφ’ όρου ζωής θεραπεία. Αν η χοληστερόλη μειωθεί σε καλό επίπεδο, αυτό συνήθως σημαίνει ότι η θεραπεία λειτουργεί. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μπορεί να σταματήσει.
Η Sindy Jodar επισημαίνει ότι, αν ένας ασθενής διακόψει πλήρως τη στατίνη, υπάρχει κίνδυνος η χοληστερόλη να αυξηθεί ξανά. Σε κάποιες περιπτώσεις, ο γιατρός μπορεί να μειώσει τη δόση, αν οι τιμές είναι καλές και το συνολικό προφίλ το επιτρέπει. Η απόφαση όμως πρέπει να λαμβάνεται μέσα από τακτική συζήτηση με τον γιατρό.
Το κρίσιμο σημείο είναι ότι οι στατίνες δεν χορηγούνται μόνο για να μειώσουν έναν εργαστηριακό δείκτη. Χορηγούνται για να μειώσουν τον μελλοντικό καρδιαγγειακό κίνδυνο. Αν ένας ασθενής ανήκει σε ομάδα υψηλού κινδύνου και σταματήσει τη θεραπεία χωρίς οδηγία, μπορεί να επιστρέψει στο αρχικό επίπεδο κινδύνου.
Εξατομικευμένη απόφαση, όχι γενικός φόβος
Οι στατίνες αποτελούν από τα πιο μελετημένα φάρμακα στην καρδιαγγειακή πρόληψη. Μειώνουν την LDL χοληστερόλη και μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη μείωση του κινδύνου εμφράγματος και εγκεφαλικού. Την ίδια στιγμή, η απόφαση για έναρξη ή συνέχιση θεραπείας πρέπει να λαμβάνει υπόψη τον συνολικό κίνδυνο, το ιστορικό, τις πιθανές αντενδείξεις και τις προτιμήσεις του ασθενούς.
Η νεότερη έρευνα βοηθά να αποσαφηνιστεί ότι πολλές παρενέργειες που φοβούνται οι ασθενείς δεν φαίνεται να προκαλούνται συχνά από τις ίδιες τις στατίνες. Αυτό δεν ακυρώνει την ανάγκη παρακολούθησης, αλλά μειώνει τον αδικαιολόγητο φόβο.
Όποιος σκέφτεται να ξεκινήσει στατίνη ή θέλει να τη διακόψει πρέπει να συζητήσει πρώτα με τον γιατρό του. Η σωστή απόφαση δεν είναι ίδια για όλους. Εξαρτάται από τον προσωπικό καρδιαγγειακό κίνδυνο, τα υπόλοιπα νοσήματα, τα φάρμακα που λαμβάνει ο ασθενής και το πόσο σταθερά μπορεί να στηρίξει τη θεραπεία με αλλαγές στον τρόπο ζωής.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Στατίνες: Τι δείχνει έρευνα για τις παρενέργειες – Νέα ανάλυση
Στατίνες: Πόσο ασφαλή είναι τα φάρμακα για τη χοληστερόλη
