Σημαντικό βήμα προς μια νέα από του στόματος θεραπεία για τις υποτροπιάζουσες μορφές πολλαπλής σκλήρυνσης ανακοίνωσε η Novartis. Το remibrutinib, ένας εκλεκτικός αναστολέας της τυροσινικής κινάσης του Bruton (BTK), πέτυχε το κύριο καταληκτικό σημείο και στις δύο μελέτες Phase III REMODEL-1 και REMODEL-2, μειώνοντας σημαντικά τον ετήσιο ρυθμό υποτροπών σε σύγκριση με την teriflunomide. Παράλληλα, παρουσίασε υπεροχή στους βασικούς δευτερεύοντες δείκτες, μεταξύ των οποίων οι φλεγμονώδεις βλάβες στη μαγνητική τομογραφία, ενώ από την προκαθορισμένη συνδυαστική ανάλυση προέκυψαν ενθαρρυντικά δεδομένα και για την εξέλιξη της αναπηρίας. Η Novartis σχεδιάζει πλέον να υποβάλει αιτήσεις έγκρισης στις ρυθμιστικές αρχές διεθνώς.
Ένα από τα σημαντικότερα προγράμματα του ερευνητικού χαρτοφυλακίου της Novartis πέρασε με επιτυχία το κρίσιμο τεστ της Phase III.
Η ελβετική φαρμακοβιομηχανία ανακοίνωσε την 1η Σεπτεμβρίου θετικά topline αποτελέσματα από τις δύο μεγάλες μελέτες REMODEL-1 και REMODEL-2, στις οποίες το από του στόματος remibrutinib συγκρίθηκε απευθείας με την καθιερωμένη θεραπεία teriflunomide σε ενήλικες με υποτροπιάζουσα πολλαπλή σκλήρυνση.
Και στις δύο δοκιμές, το remibrutinib πέτυχε το πρωτεύον καταληκτικό σημείο, παρουσιάζοντας στατιστικά σημαντική μείωση του ετησιοποιημένου ρυθμού υποτροπών – Annualized Relapse Rate (ARR) έναντι της teriflunomide.
Η ανακοίνωση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα για τη Novartis, καθώς το remibrutinib συγκαταλέγεται μεταξύ των φαρμάκων στα οποία η εταιρεία στηρίζει σημαντικό μέρος της μελλοντικής της ανάπτυξης.
Τι έδειξαν οι REMODEL-1 και REMODEL-2
Οι δύο Phase III μελέτες σχεδιάστηκαν για να εξετάσουν την αποτελεσματικότητα και την ασφάλεια του remibrutinib έναντι της teriflunomide σε ασθενείς με relapsing multiple sclerosis – RMS.
Η Novartis ανακοίνωσε ότι το νέο φάρμακο εμφάνισε υπεροχή έναντι της teriflunomide όχι μόνο στον ετήσιο ρυθμό υποτροπών αλλά και στα βασικά δευτερεύοντα καταληκτικά σημεία μέσα σε καθεμία από τις δύο μελέτες.
Μεταξύ αυτών ήταν η μείωση των φλεγμονωδών βλαβών που ανιχνεύονται με μαγνητική τομογραφία στον εγκέφαλο.
Πρόκειται για ιδιαίτερα σημαντικό δείκτη, καθώς η εμφάνιση νέων ή ενεργών βλαβών στη μαγνητική τομογραφία αποτελεί μέτρο της φλεγμονώδους δραστηριότητας της πολλαπλής σκλήρυνσης.
Το κρίσιμο ερώτημα της αναπηρίας
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα πρώτα στοιχεία για την εξέλιξη της αναπηρίας.
Η Novartis ανέφερε ότι το remibrutinib πέτυχε κλινικά σημαντική καθυστέρηση της εξέλιξης της αναπηρίας σε σύγκριση με την teriflunomide.
Ωστόσο, εδώ χρειάζεται μία σημαντική επιστημονική διευκρίνιση.
Στην προκαθορισμένη συνδυαστική ανάλυση των REMODEL-1 και REMODEL-2 καταγράφηκε:
- θετική τάση στη 3μηνη επιβεβαιωμένη εξέλιξη της αναπηρίας – 3mCDP,
- και ονομαστικά στατιστικά σημαντικό αποτέλεσμα στη 6μηνη επιβεβαιωμένη εξέλιξη της αναπηρίας – 6mCDP.
Επομένως, με βάση τα topline δεδομένα που έχουν δημοσιοποιηθεί μέχρι στιγμής, δεν θα ήταν ακριβές να ειπωθεί απλώς ότι το remibrutinib απέδειξε ανεπιφύλακτα στατιστική υπεροχή σε όλους τους δείκτες εξέλιξης της αναπηρίας.
Η πλήρης εικόνα θα γίνει γνωστή όταν παρουσιαστούν οι αναλυτικοί αριθμοί των μελετών.
Τι είναι το remibrutinib
Το remibrutinib είναι ένας ισχυρός και υψηλής εκλεκτικότητας αναστολέας της Bruton’s tyrosine kinase – BTK, ο οποίος χορηγείται από το στόμα.
Η BTK αποτελεί ένζυμο που παίζει σημαντικό ρόλο στη λειτουργία ορισμένων κυττάρων του ανοσοποιητικού συστήματος.
Η αναστολή της θεωρείται ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα στην πολλαπλή σκλήρυνση επειδή μπορεί να επηρεάζει ανοσολογικούς μηχανισμούς που συμμετέχουν στη φλεγμονή του κεντρικού νευρικού συστήματος.
Η συγκεκριμένη κατηγορία φαρμάκων έχει συγκεντρώσει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια, καθώς επιχειρεί να προσφέρει διαφορετικό μηχανισμό δράσης από πολλές από τις ήδη διαθέσιμες θεραπείες τροποποίησης της νόσου.
Γιατί οι αναστολείς BTK ενδιαφέρουν τόσο την πολλαπλή σκλήρυνση
Στην πολλαπλή σκλήρυνση το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται σε δομές του εγκεφάλου και του νωτιαίου μυελού, προκαλώντας φλεγμονή, βλάβη της μυελίνης και, με την πάροδο του χρόνου, νευρολογική βλάβη.
Οι αναστολείς BTK στοχεύουν μονοπάτια που εμπλέκονται στη λειτουργία των Β λεμφοκυττάρων και άλλων κυττάρων της ανοσολογικής απόκρισης.
Η ερευνητική υπόθεση είναι ότι με τον κατάλληλο βαθμό αναστολής μπορεί να περιοριστεί η παθολογική ανοσολογική δραστηριότητα χωρίς να απαιτείται η ευρύτερη καταστολή του ανοσοποιητικού συστήματος.
Το κατά πόσο αυτή η θεωρητική διαφοροποίηση μεταφράζεται σε καλύτερη μακροχρόνια ισορροπία αποτελεσματικότητας και ασφάλειας αποτελεί ένα από τα μεγάλα ερωτήματα για ολόκληρη την κατηγορία των BTK inhibitors.
Η σύγκριση με την teriflunomide
Το remibrutinib δεν συγκρίθηκε με placebo, αλλά με ενεργή θεραπεία.
Η teriflunomide, η οποία κυκλοφορεί με την εμπορική ονομασία Aubagio, είναι καθιερωμένη από του στόματος θεραπεία για τις υποτροπιάζουσες μορφές πολλαπλής σκλήρυνσης.
Στις ΗΠΑ ενδείκνυται για ενήλικες με κλινικά μεμονωμένο σύνδρομο, υποτροπιάζουσα-διαλείπουσα πολλαπλή σκλήρυνση και ενεργή δευτεροπαθώς προϊούσα νόσο.
Η επιλογή ενός ενεργού comparator αυξάνει την κλινική αξία της σύγκρισης, καθώς το ερώτημα δεν είναι απλώς εάν το remibrutinib είναι καλύτερο από το να μη δοθεί θεραπεία, αλλά εάν μπορεί να υπερέχει μιας υπάρχουσας θεραπευτικής επιλογής.
Δεν έχουν ακόμη ανακοινωθεί οι ακριβείς αριθμοί
Παρά τον θετικό χαρακτήρα της ανακοίνωσης, ένα σημαντικό μέρος των στοιχείων παραμένει άγνωστο.
Η Novartis δεν έχει ακόμη δημοσιοποιήσει:
- το ακριβές ποσοστό μείωσης του ARR,
- τα hazard ratios για την εξέλιξη της αναπηρίας,
- τα πλήρη αποτελέσματα των MRI endpoints,
- ούτε αναλυτικά δεδομένα για τις ανεπιθύμητες ενέργειες.
Προς το παρόν έχουν παρουσιαστεί topline results.
Κατά συνέπεια, η πραγματική κλινική σημασία της υπεροχής έναντι της teriflunomide θα μπορέσει να αξιολογηθεί πληρέστερα όταν παρουσιαστούν τα αναλυτικά αποτελέσματα.
Τα πλήρη δεδομένα στο MSToronto2026
Η Novartis ανακοίνωσε ότι τα δεδομένα των REMODEL-1 και REMODEL-2 θα παρουσιαστούν ως late-breaking presentation στο MSToronto2026.
Μετά την παρουσίαση αναμένονται αναλυτικότερες πληροφορίες για το μέγεθος του θεραπευτικού οφέλους και τα επιμέρους δεδομένα ασφάλειας.
Αυτό θα είναι και το κρίσιμο επόμενο σημείο για νευρολόγους, αναλυτές και ρυθμιστικές αρχές.
Δεν αρκεί ένα αποτέλεσμα να είναι στατιστικά σημαντικό.
Θα πρέπει να αξιολογηθεί κατά πόσο η διαφορά είναι κλινικά σημαντική για τον ασθενή και πώς συγκρίνεται με τις πολλές διαθέσιμες θεραπείες υψηλής αποτελεσματικότητας που ήδη υπάρχουν στην πολλαπλή σκλήρυνση.
Θετικό μήνυμα και από την ασφάλεια
Ένα ακόμη στοιχείο που υπογράμμισε η Novartis αφορά το προφίλ ασφάλειας.
Στις δύο Phase III μελέτες, το remibrutinib χαρακτηρίστηκε καλά ανεκτό, ενώ δεν παρατηρήθηκε σήμα ηπατικής ασφάλειας.
Συγκεκριμένα, η εταιρεία αναφέρει ότι δεν καταγράφηκαν περιπτώσεις που να πληρούν τα κριτήρια Hy’s Law, τα οποία χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση πιθανής σοβαρής φαρμακοεπαγόμενης ηπατικής βλάβης.
Το αποτέλεσμα είναι συνεπές, σύμφωνα με τη Novartis, με το ευρύτερο πρόγραμμα κλινικής ανάπτυξης του remibrutinib.
Περισσότεροι από 4.500 συμμετέχοντες στο συνολικό πρόγραμμα
Η ασφάλεια του μορίου έχει πλέον αξιολογηθεί σε περισσότερους από 4.500 συμμετέχοντες σε κλινικές δοκιμές διαφορετικών ενδείξεων, σύμφωνα με τη Novartis.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για ένα φάρμακο που προορίζεται για χρόνια χορήγηση.
Στην πολλαπλή σκλήρυνση, οι ασθενείς μπορεί να λαμβάνουν θεραπεία για πολλά χρόνια και επομένως το προφίλ μακροχρόνιας ασφάλειας αποτελεί εξίσου σημαντική παράμετρο με την αποτελεσματικότητα.
Γιατί έχει σημασία η απουσία ηπατικού σήματος
Η ηπατική ασφάλεια αποτελεί κρίσιμο σημείο στην ανάπτυξη αρκετών φαρμακευτικών θεραπειών.
Η ίδια η teriflunomide απαιτεί παρακολούθηση της ηπατικής λειτουργίας. Η αμερικανική οδηγία προβλέπει έλεγχο τρανσαμινασών και χολερυθρίνης πριν από την έναρξη της θεραπείας και τακτικό έλεγχο της ALT τους πρώτους έξι μήνες.
Η απουσία αντίστοιχου σήματος στο remibrutinib αποτελεί επομένως θετικό πρώιμο εύρημα.
Δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι το φάρμακο μπορεί ήδη να χαρακτηριστεί ασφαλέστερο συνολικά. Αυτό απαιτεί πλήρη σύγκριση όλων των ανεπιθύμητων ενεργειών και μεγαλύτερη διάρκεια παρακολούθησης.
Τι σημαίνει υποτροπιάζουσα πολλαπλή σκλήρυνση
Η υποτροπιάζουσα πολλαπλή σκλήρυνση χαρακτηρίζεται από περιόδους κατά τις οποίες εμφανίζονται νέα ή επιδεινούμενα νευρολογικά συμπτώματα –οι λεγόμενες υποτροπές– και περιόδους σχετικής σταθερότητας ή ύφεσης.
Η relapsing-remitting MS είναι η συχνότερη μορφή της νόσου κατά την αρχική διάγνωση.
Με την πάροδο του χρόνου, ένα μέρος των ασθενών μπορεί να περάσει σε δευτεροπαθώς προϊούσα μορφή, στην οποία η αναπηρία επιδεινώνεται περισσότερο σταθερά.
Οι σύγχρονες θεραπείες επιδιώκουν όχι μόνο να μειώσουν τις κλινικές υποτροπές αλλά και να περιορίσουν τη συσσώρευση βλαβών και τη μακροχρόνια εξέλιξη της αναπηρίας.
Γιατί η πρόοδος της αναπηρίας είναι ο μεγάλος στόχος
Η μείωση των υποτροπών είναι σημαντική, αλλά για τους ασθενείς το καθοριστικό μακροπρόθεσμο ερώτημα είναι άλλο:
Μπορεί η θεραπεία να επιβραδύνει την απώλεια νευρολογικής λειτουργίας;
Η πολλαπλή σκλήρυνση μπορεί να επηρεάσει την όραση, την ισορροπία, τη βάδιση, τη μυϊκή δύναμη, τη γνωστική λειτουργία και πολλές άλλες πτυχές της καθημερινότητας.
Για αυτό και οι δείκτες 3mCDP και 6mCDP –δηλαδή αναπηρία που επιβεβαιώνεται και παραμένει για τουλάχιστον τρεις ή έξι μήνες– έχουν τόσο μεγάλη σημασία στις κλινικές μελέτες.
Η ένδειξη ονομαστικά σημαντικής διαφοράς στο 6mCDP είναι επομένως ενδιαφέρουσα, αλλά θα πρέπει να εξεταστεί αναλυτικά στο πλήρες dataset.
Το remibrutinib δοκιμάζεται και στην προϊούσα νόσο
Η Novartis δεν περιορίζει την ανάπτυξη του remibrutinib στις υποτροπιάζουσες μορφές.
Βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη ξεχωριστή Phase III μελέτη σε ασθενείς με δευτεροπαθώς προϊούσα πολλαπλή σκλήρυνση – SPMS, στην οποία το φάρμακο συγκρίνεται με placebo ως προς την αποτελεσματικότητα, την ασφάλεια και την ανεκτικότητα.
Εάν ο μηχανισμός BTK αποδειχθεί ότι επηρεάζει και διαδικασίες που σχετίζονται με την προϊούσα νόσο, η εμπορική και κλινική αξία του μορίου θα μπορούσε να διευρυνθεί σημαντικά.
Αυτό όμως αποτελεί διαφορετικό ερευνητικό ερώτημα και δεν απαντάται από τα σημερινά αποτελέσματα των REMODEL.
Μια αγορά με πολλές αποτελεσματικές θεραπείες
Η πρόκληση για το remibrutinib είναι ότι η πολλαπλή σκλήρυνση διαθέτει σήμερα πολύ περισσότερες θεραπευτικές επιλογές από ό,τι πριν από δύο δεκαετίες.
Υπάρχουν:
από του στόματος θεραπείες,
ενέσιμα φάρμακα,
μονοκλωνικά αντισώματα,
και θεραπείες υψηλής αποτελεσματικότητας που στοχεύουν διαφορετικά τμήματα του ανοσοποιητικού συστήματος.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επισημαίνει ότι οι disease-modifying therapies μπορούν να μειώσουν τις υποτροπές και να επιβραδύνουν την εξέλιξη της νόσου, παρότι μέχρι σήμερα δεν υπάρχει οριστική θεραπεία για την πολλαπλή σκλήρυνση.
Το remibrutinib θα χρειαστεί συνεπώς να βρει τη θέση του σε ένα ήδη πυκνό θεραπευτικό τοπίο.
Το πλεονέκτημα μιας από του στόματος θεραπείας
Ένα δυνητικά σημαντικό πλεονέκτημα είναι η από του στόματος χορήγηση.
Για ορισμένους ασθενείς, ένα αποτελεσματικό oral therapy μπορεί να είναι περισσότερο πρακτικό από θεραπείες που απαιτούν ενέσεις ή ενδοφλέβιες εγχύσεις.
Ωστόσο, η ευκολία χορήγησης από μόνη της δεν είναι αρκετή.
Η θέση του φαρμάκου θα καθοριστεί από τον συνδυασμό:
αποτελεσματικότητας, ασφάλειας, ανάγκης παρακολούθησης, αλληλεπιδράσεων, ευκολίας χρήσης και τελικά κόστους και αποζημίωσης.
Παγκόσμιες αιτήσεις έγκρισης το επόμενο βήμα
Μετά τα θετικά αποτελέσματα των δύο Phase III μελετών, η Novartis ανακοίνωσε ότι σκοπεύει να προχωρήσει σε υποβολές προς τις ρυθμιστικές αρχές διεθνώς για την ένδειξη της υποτροπιάζουσας πολλαπλής σκλήρυνσης.
Οι ακριβείς ημερομηνίες υποβολής σε FDA, EMA και άλλους οργανισμούς δεν έχουν ακόμη ανακοινωθεί.
Η διαδικασία θα βασιστεί στο πλήρες πακέτο δεδομένων από τις REMODEL-1 και REMODEL-2.
Ένα φάρμακο με ιδιαίτερο βάρος για τη Novartis
Η εξέλιξη έχει και σημαντική επιχειρηματική διάσταση.
Οι επενδυτές παρακολουθούν στενά τρία αναπτυξιακά προγράμματα της Novartis:
- το remibrutinib στην πολλαπλή σκλήρυνση,
- το pelacarsen στην καρδιαγγειακή νόσο που σχετίζεται με υψηλή Lp(a),
- και τη γονιδιακή θεραπεία del-desiran.
Σύμφωνα με αναλυτές που επικαλείται το Reuters, τα τρία προγράμματα μαζί θα μπορούσαν να αντιπροσωπεύουν περισσότερα από 10 δισ. δολάρια δυνητικών ετήσιων peak sales.
Οι προσδοκίες είναι υψηλές επειδή η Novartis εισέρχεται σε περίοδο κατά την οποία σημαντικά προϊόντα της αντιμετωπίζουν σταδιακά απώλεια αποκλειστικότητας και γενόσημο ανταγωνισμό.
Οι πατέντες πιέζουν για νέες πηγές ανάπτυξης
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το καρδιολογικό Entresto, του οποίου οι πωλήσεις στις ΗΠΑ έχουν ήδη επηρεαστεί σημαντικά από την είσοδο γενόσημων προϊόντων.
Στο δεύτερο τρίμηνο του 2026 οι πωλήσεις του Entresto μειώθηκαν κατά περίπου 50%, ενώ ο CEO της Novartis Vas Narasimhan έχει περιγράψει την επόμενη περίοδο ως μία από τις σημαντικότερες σε ό,τι αφορά τις λήξεις πατεντών στην ιστορία της εταιρείας.
Σε αυτό το περιβάλλον, ένα επιτυχημένο remibrutinib έχει σημασία πολύ πέρα από τη νευρολογία.
Ένα θετικό αποτέλεσμα, αλλά όχι ακόμη η τελική απάντηση
Τα στοιχεία της 1ης Σεπτεμβρίου αποτελούν αναμφίβολα θετική εξέλιξη.
Το remibrutinib πέτυχε τον βασικό στόχο σε δύο ανεξάρτητες Phase III μελέτες, υπερείχε της teriflunomide στον ετήσιο ρυθμό υποτροπών και σε σημαντικούς MRI δείκτες και δεν εμφάνισε μέχρι στιγμής νέο ηπατικό σήμα ασφάλειας.
Το μεγάλο ερώτημα, όμως, παραμένει το μέγεθος της διαφοράς.
Μια θεραπεία μπορεί να είναι στατιστικά ανώτερη και παρ’ όλα αυτά το κλινικό πλεονέκτημα να είναι μικρό.
Αντίστροφα, μια ουσιαστική μείωση των υποτροπών μαζί με σημαντική επίδραση στη μακροχρόνια αναπηρία και ευνοϊκό προφίλ ασφάλειας θα μπορούσε να αλλάξει την πρακτική.
Η Toronto θα δείξει πόσο μεγάλο είναι το όφελος
Για αυτό και η επόμενη σημαντική ημερομηνία δεν είναι η σημερινή ανακοίνωση αλλά η παρουσίαση των πλήρων αποτελεσμάτων στο MSToronto2026.
Εκεί θα φανεί:
πόσο μειώθηκαν πραγματικά οι υποτροπές,
πόσο μεγάλη ήταν η διαφορά στις βλάβες της μαγνητικής τομογραφίας,
ποια ήταν η επίδραση στην 3μηνη και 6μηνη επιβεβαιωμένη εξέλιξη της αναπηρίας,
και ποια ανεπιθύμητα συμβάντα καταγράφηκαν σε κάθε ομάδα.
Αυτά τα δεδομένα θα καθορίσουν εάν το remibrutinib είναι απλώς ένα ακόμη επιτυχημένο oral DMT ή εάν μπορεί πράγματι να διεκδικήσει θέση μεταξύ των θεραπειών υψηλής αποτελεσματικότητας για την πολλαπλή σκλήρυνση.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Πολλαπλή σκλήρυνση: Τα ανοσοκύτταρα του εγκεφάλου στο μικροσκόπιο των ερευνητών
Roche: Σημαντική πρόοδος σε σπάνια μορφή σκλήρυνσης κατά πλάκας
