Μια νέα θεραπευτική επιλογή για τη διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) ενέκρινε ο FDA. Η centanafadine, προορίζεται για ενηλίκους και παιδιά ηλικίας τουλάχιστον 6 ετών και βάρους 20 κιλών και άνω, με χορήγηση μία φορά την ημέρα.
Την έγκριση της centanafadine για τη θεραπεία της διαταραχής ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας – ΔΕΠΥ σε παιδιά, εφήβους και ενηλίκους ανακοίνωσε η Otsuka Pharmaceutical.
Το φάρμακο θα διατίθεται στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη μορφή καψακίου παρατεταμένης αποδέσμευσης, το οποίο λαμβάνεται μία φορά την ημέρα.
Η ένδειξη καλύπτει ενηλίκους και παιδιά ηλικίας 6 ετών και άνω, εφόσον ζυγίζουν τουλάχιστον 20 κιλά. Η χρήση του δεν συνιστάται σε μικρότερα παιδιά, λόγω της συχνότερης απώλειας βάρους που παρατηρήθηκε σε αυτές τις ηλικίες, ούτε σε παιδιά κάτω των 20 κιλών, λόγω έλλειψης επαρκών δεδομένων και κινδύνου απώλειας βάρους.
Ο πρώτος εγκεκριμένος αναστολέας τριπλής επαναπρόσληψης
Η centanafadine αποτελεί τον πρώτο εγκεκριμένο αναστολέα επαναπρόσληψης νοραδρεναλίνης, ντοπαμίνης και σεροτονίνης, γνωστό με το ακρωνύμιο NDSRI.
Με την αναστολή της επαναπρόσληψης των τριών νευροδιαβιβαστών, αυξάνει τη διαθεσιμότητά τους σε νευρωνικά κυκλώματα που σχετίζονται με την προσοχή και τη ρύθμιση της συμπεριφοράς.
Παρότι ο μηχανισμός της διαφέρει από εκείνον άλλων φαρμάκων που χρησιμοποιούνται στη ΔΕΠΥ, το φάρμακο ταξινομείται επισήμως ως διεγερτικό του κεντρικού νευρικού συστήματος.
Η νέα θεραπεία δεν αντικαθιστά αυτομάτως τις υπάρχουσες επιλογές. Διευρύνει, όμως, το φάσμα των διαθέσιμων μηχανισμών για μια διαταραχή που εκδηλώνεται διαφορετικά σε κάθε άνθρωπο και συχνά απαιτεί εξατομικευμένη προσαρμογή της αγωγής.
Τέσσερις μελέτες φάσης 3
Η έγκριση στηρίχθηκε σε τέσσερις τυχαιοποιημένες, διπλά τυφλές και ελεγχόμενες με εικονικό φάρμακο μελέτες φάσης 3.
Δύο μελέτες πραγματοποιήθηκαν σε ενηλίκους, μία σε εφήβους και μία σε παιδιά. Οι ερευνητές αξιολόγησαν τη μεταβολή των βασικών συμπτωμάτων της ΔΕΠΥ έπειτα από έξι εβδομάδες θεραπείας.
Στα παιδιά και στους εφήβους χρησιμοποιήθηκε η κλίμακα ADHD Rating Scale-5, η οποία καταγράφει συμπτώματα απροσεξίας, υπερκινητικότητας και παρορμητικότητας.
Στους ενηλίκους η αποτελεσματικότητα αξιολογήθηκε με την Adult ADHD Investigator Symptom Rating Scale.
Τι έδειξαν οι παιδιατρικές μελέτες
Η παιδιατρική μελέτη περιέλαβε παιδιά ηλικίας από 4 έως 12 ετών, ενώ η μελέτη των εφήβων αφορούσε ηλικίες από 13 έως 17 ετών. Η τελική έγκριση, ωστόσο, περιορίστηκε σε παιδιά από 6 ετών και άνω που ζυγίζουν τουλάχιστον 20 κιλά.
Στις δύο μελέτες, οι ομάδες που έλαβαν την υψηλότερη δόση εμφάνισαν στατιστικά σημαντική βελτίωση της συνολικής βαθμολογίας ADHD-RS-5 την έκτη εβδομάδα, σε σύγκριση με το εικονικό φάρμακο.
Η παρασκευάστρια εταιρεία αναφέρει ότι η βελτίωση ορισμένων συμπτωμάτων έγινε εμφανής ήδη από την πρώτη εβδομάδα και διατηρήθηκε κατά τη διάρκεια της εξάβδομης θεραπείας.
Χρειάζεται, πάντως, να διευκρινιστεί ότι η χαμηλότερη παιδιατρική δόση δεν απέδειξε αποτελεσματικότητα στις βασικές μελέτες. Για τον λόγο αυτό, η εγκεκριμένη δοσολογία στα παιδιά ηλικίας 6 έως 12 ετών καθορίζεται με βάση το σωματικό βάρος, ενώ στους εφήβους προβλέπεται συγκεκριμένη ημερήσια δόση.
Τα αποτελέσματα στους ενηλίκους
Στις δύο βασικές μελέτες ενηλίκων συμμετείχαν συνολικά περισσότεροι από 1.100 άνθρωποι με ΔΕΠΥ.
Οι θεραπευτικές ομάδες εμφάνισαν στατιστικά σημαντική βελτίωση στη συνολική βαθμολογία της κλίμακας AISRS έναντι του εικονικού φαρμάκου. Σύμφωνα με την Otsuka, η διαφορά ήταν κλινικά ουσιαστική και έγινε ορατή ήδη από την πρώτη εβδομάδα.
Η συνιστώμενη αρχική δόση για τους ενηλίκους είναι 210 mg μία φορά ημερησίως. Ανάλογα με την ανταπόκριση και την ανεκτικότητα, μπορεί να αυξηθεί έως τα 280 mg ημερησίως.
Εκτελεστικές λειτουργίες και συναισθηματική απορρύθμιση
Διερευνητικές αναλύσεις των δύο μελετών ενηλίκων έδειξαν βελτίωση σε πλευρές των εκτελεστικών λειτουργιών, όπως η διαχείριση του χρόνου, ο σχεδιασμός, η ιεράρχηση προτεραιοτήτων, η έναρξη και ολοκλήρωση εργασιών και η λειτουργική μνήμη.
Παρατηρήθηκαν επίσης ενδείξεις βελτίωσης της συναισθηματικής απορρύθμισης, ενός προβλήματος που μπορεί να επηρεάζει σημαντικά τις σχέσεις και την καθημερινή λειτουργικότητα των ενηλίκων με ΔΕΠΥ.
Τα συγκεκριμένα αποτελέσματα προέρχονται, όμως, από εκ των υστέρων διερευνητικές αναλύσεις. Δεν αποτελούσαν τους πρωτεύοντες στόχους των βασικών μελετών και πρέπει να ερμηνεύονται με μεγαλύτερη επιφύλαξη έως ότου επιβεβαιωθούν από ειδικά σχεδιασμένες δοκιμές.
Οι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες
Το προφίλ ανεπιθύμητων ενεργειών διαφοροποιήθηκε ανάλογα με την ηλικία.
Στα παιδιά ηλικίας 6 έως 12 ετών, οι συχνότερες αντιδράσεις ήταν:
- δερματικό εξάνθημα,
- μειωμένη όρεξη.
Στους εφήβους ηλικίας 13 έως 17 ετών καταγράφηκαν συχνότερα:
- μειωμένη όρεξη,
- ναυτία,
- εξάνθημα,
- πονοκέφαλος,
- κοιλιακό άλγος.
Στους ενηλίκους οι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες ήταν:
- πονοκέφαλος,
- μειωμένη όρεξη,
- αϋπνία,
- ναυτία,
- ξηροστομία,
- διάρροια.
Στα παιδιά απαιτείται τακτική παρακολούθηση του βάρους, του δείκτη μάζας σώματος, του ύψους και της γραμμικής ανάπτυξης. Η μακροχρόνια χρήση διεγερτικών, μπορεί να επιβραδύνει την αύξηση του ύψους ή του βάρους.
Προειδοποίηση για αυτοκτονικό ιδεασμό σε παιδιά
Η αμερικανική επισήμανση του νέου φαρμάκου περιλαμβάνει πλαισιωμένη προειδοποίηση, το υψηλότερο επίπεδο προειδοποίησης που χρησιμοποιεί ο FDA, για αυτοκτονικό ιδεασμό και συμπεριφορά στον παιδιατρικό πληθυσμό.
Σε εξάβδομη κλινική μελέτη, παιδιά ηλικίας 6 έως 12 ετών που έλαβαν centanafadine εμφάνισαν υψηλότερη συχνότητα αυτοκτονικού ιδεασμού ή συμπεριφοράς σε σύγκριση με όσα έλαβαν εικονικό φάρμακο.
Οι γιατροί, οι γονείς και οι φροντιστές πρέπει να παρακολουθούν στενά τυχόν κλινική επιδείνωση, ασυνήθιστες μεταβολές της συμπεριφοράς ή εμφάνιση αυτοκτονικών σκέψεων, ιδιαίτερα κατά τους πρώτους μήνες της αγωγής.
Η επίσημη επισήμανση προειδοποιεί για κατάχρηση και εξάρτηση
Το αρχικό δημοσίευμα αναφέρει ότι η centanafadine έχει χαμηλή πιθανότητα εξάρτησης και κατάχρησης. Ο ισχυρισμός αυτός δεν συμφωνεί με την εγκεκριμένη επίσημη επισήμανση.
Το φάρμακο φέρει δεύτερη πλαισιωμένη προειδοποίηση, η οποία αναφέρει ότι έχει πιθανότητα κατάχρησης και λανθασμένης χρήσης. Όπως και άλλα διεγερτικά του κεντρικού νευρικού συστήματος, μπορεί να οδηγήσει σε διαταραχή χρήσης ουσιών, συμπεριλαμβανομένης της εξάρτησης, ενώ η κατάχρηση μπορεί να προκαλέσει υπερδοσολογία και θάνατο.
Πριν από τη συνταγογράφηση απαιτείται αξιολόγηση του ατομικού κινδύνου κατάχρησης, ενημέρωση του ασθενούς και της οικογένειάς του και ασφαλής φύλαξη του φαρμάκου. Η παρακολούθηση πρέπει να συνεχίζεται σε όλη τη διάρκεια της θεραπείας.
Καρδιαγγειακοί και άλλοι κίνδυνοι
Πριν από την έναρξη της αγωγής πρέπει να αξιολογούνται το καρδιολογικό ιστορικό, η αρτηριακή πίεση και η καρδιακή συχνότητα.
Η χρήση πρέπει να αποφεύγεται σε ασθενείς με σοβαρές καρδιακές παθήσεις, όπως σημαντικές δομικές ανωμαλίες, μυοκαρδιοπάθεια, σοβαρές αρρυθμίες ή στεφανιαία νόσο. Η πίεση και οι σφυγμοί χρειάζονται επανέλεγχο μετά από αύξηση της δόσης και περιοδικά κατά τη θεραπεία.
Η επισήμανση περιλαμβάνει επίσης προειδοποιήσεις για ψυχωτικά ή μανιακά συμπτώματα, αναφυλαξία και αγγειοοίδημα, σύνδρομο σεροτονίνης, αγγειοπάθεια των άκρων και φαινόμενο Raynaud, καθώς και εμφάνιση ή επιδείνωση κινητικών και φωνητικών τικ.
Πότε θα κυκλοφορήσει
Η centanafadine αποτελεί ελεγχόμενη διεγερτική ουσία και η ακριβής κατηγορία ταξινόμησής της από την αμερικανική Υπηρεσία Δίωξης Ναρκωτικών δεν είχε ακόμη οριστικοποιηθεί κατά την ανακοίνωση της έγκρισης.
Η Otsuka εκτιμά ότι το φάρμακο θα καταστεί εμπορικά διαθέσιμο στις Ηνωμένες Πολιτείες αργότερα μέσα στο 2026, μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας ταξινόμησης από την DEA.
Η απόφαση αφορά την αμερικανική αγορά. Η ανακοίνωση δεν συνιστά έγκριση ή άδεια κυκλοφορίας του φαρμάκου στην Ευρωπαϊκή Ένωση ή στην Ελλάδα.
Η συνολική αξιολόγηση
Η έγκριση της centanafadine διευρύνει ουσιαστικά τις θεραπευτικές επιλογές για τη ΔΕΠΥ, κυρίως λόγω του νέου τριπλού μηχανισμού επαναπρόσληψης νοραδρεναλίνης, ντοπαμίνης και σεροτονίνης.
Οι τέσσερις μελέτες φάσης 3 υποστηρίζουν την αποτελεσματικότητά της ως προς τα βασικά συμπτώματα της διαταραχής. Ωστόσο, τα διαθέσιμα δελτία Τύπου δεν παρουσιάζουν αναλυτικά όλα τα μεγέθη της θεραπευτικής επίδρασης, ενώ στο ClinicalTrials.gov δεν έχουν αναρτηθεί ακόμη πλήρη αποτελέσματα για ορισμένες από τις παιδιατρικές μελέτες.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στην επικοινωνία του προφίλ ασφαλείας. Το φάρμακο δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως διεγερτικό με αμελητέο κίνδυνο εξάρτησης, καθώς η επίσημη επισήμανση προειδοποιεί ρητά για κατάχρηση, λανθασμένη χρήση και εθισμό.
Η πραγματική θέση του στη θεραπεία θα αποσαφηνιστεί από τη μακροχρόνια κλινική εμπειρία, τις άμεσες συγκριτικές μελέτες με καθιερωμένες θεραπείες και τη συστηματική παρακολούθηση της ασφάλειας μετά την κυκλοφορία.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
ΔΕΠΥ: Κατά 40% αυξήθηκαν οι γυναίκες που λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή
Επανέρχονται πάνω από 500 αγωγές κατά του Tylenol για αυτισμό και ΔΕΠΥ
