Οι πολλές ώρες εργασίας δεν επηρεάζουν μόνο την ψυχική αντοχή, τον ύπνο και την κοινωνική ζωή. Σύμφωνα με νέα διεθνή μελέτη, μπορεί να συνδέονται και με υψηλότερα ποσοστά παχυσαρκίας, καθώς αφήνουν λιγότερο χρόνο για άσκηση, πιο περιορισμένα περιθώρια για υγιεινή διατροφή και μεγαλύτερη έκθεση σε στρες.
Η μελέτη, με επικεφαλής τη δρα Πραντίπα Κοράλε-Γκεντάρα από το Πανεπιστήμιο του Κουίνσλαντ στην Αυστραλία, παρουσιάστηκε στο Ευρωπαϊκό Συνέδριο για την Παχυσαρκία (ECO 2026), το οποίο πραγματοποιείται στην Κωνσταντινούπολη από τις 12 έως τις 15 Μαΐου 2026. Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από 33 χώρες του ΟΟΣΑ για την περίοδο 1990-2022, εξετάζοντας τη σχέση ανάμεσα στις ετήσιες ώρες εργασίας και την επίπτωση της παχυσαρκίας στον ενήλικο πληθυσμό.
Η εργασία ως παράγοντας δημόσιας υγείας
Η παχυσαρκία αντιμετωπίζεται συχνά μέσα από το στενό πρίσμα της ατομικής ευθύνης: τι τρώει κάποιος, πόσο κινείται, πόσο πειθαρχημένος είναι. Ωστόσο, οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι αυτή η προσέγγιση είναι ανεπαρκής, αν δεν ληφθούν υπόψη οι κοινωνικοί και εργασιακοί παράγοντες που διαμορφώνουν την καθημερινότητα.
Ένας εργαζόμενος που περνά πολλές ώρες στο γραφείο ή σε καθιστική εργασία έχει λιγότερες πιθανότητες να εντάξει συστηματική άσκηση στη μέρα του. Αν επιστρέφει σπίτι αργά, κουρασμένος και αγχωμένος, είναι επίσης πιο πιθανό να καταφύγει σε έτοιμο φαγητό, επεξεργασμένα σνακ ή γρήγορες επιλογές υψηλής θερμιδικής αξίας.
Η δρ Κοράλε-Γκεντάρα το συνοψίζει με έναν απλό τρόπο: όταν οι άνθρωποι έχουν πιο ισορροπημένη ζωή, έχουν καλύτερη ζωή. Λιγότερο στρες, περισσότερο χρόνο για θρεπτικό φαγητό και μεγαλύτερη δυνατότητα για σωματική δραστηριότητα.
Τι έδειξε η μελέτη στις χώρες του ΟΟΣΑ
Η ανάλυση έδειξε ότι η μείωση των ετήσιων ωρών εργασίας κατά 1% συνδέθηκε με μείωση των ποσοστών παχυσαρκίας κατά 0,16% στον συνολικό πληθυσμό. Η επίδραση φάνηκε ισχυρότερη στους άνδρες, όπου η αντίστοιχη μείωση ήταν 0,23%, ενώ στις γυναίκες ήταν 0,11%.
Η σχέση αυτή, βέβαια, δεν σημαίνει ότι οι πολλές ώρες εργασίας προκαλούν από μόνες τους παχυσαρκία. Η μελέτη καταγράφει συσχέτιση, όχι απόδειξη αιτιότητας. Οι ερευνητές αναγνωρίζουν ότι το φαινόμενο επηρεάζεται από πλήθος παραγόντων: εισόδημα, αστικοποίηση, διατροφικό περιβάλλον, τιμές τροφίμων, κουλτούρα εργασίας, πρόσβαση σε χώρους άσκησης και κοινωνικές ανισότητες.
Παρά τα όρια αυτά, το εύρημα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον γιατί μεταφέρει τη συζήτηση από το «φάε λιγότερο και κινήσου περισσότερο» σε ένα ευρύτερο ερώτημα: έχουν οι άνθρωποι πραγματικά τον χρόνο, τις συνθήκες και το περιβάλλον για να φροντίσουν την υγεία τους;
Οι χώρες με τις περισσότερες ώρες εργασίας και τα υψηλότερα ποσοστά παχυσαρκίας
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, χώρες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, το Μεξικό και η Κολομβία, όπου οι ετήσιες ώρες εργασίας είναι υψηλότερες, εμφανίζουν και υψηλότερα ποσοστά παχυσαρκίας. Το 2022, οι ΗΠΑ είχαν το υψηλότερο ποσοστό παχυσαρκίας ενηλίκων μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ με διαθέσιμα δεδομένα, στο 41,99%, ενώ η Ιαπωνία είχε το χαμηλότερο, στο 5,54%.
Στην ίδια ανάλυση, χώρες όπως η Χιλή, το Μεξικό και η Νέα Ζηλανδία εμφάνιζαν ποσοστά παχυσαρκίας άνω του 30%, ενώ αρκετές χώρες της Βόρειας και Δυτικής Ευρώπης διατηρούσαν ποσοστά κάτω από 20%. Το Ηνωμένο Βασίλειο βρισκόταν ενδιάμεσα, με ποσοστό 26,8%.
Η εικόνα δείχνει ότι η παχυσαρκία δεν εξηγείται μόνο από το πόσο τρώει ένας πληθυσμός. Οι ερευνητές σημείωσαν ότι η μέση πρόσληψη ενέργειας και λίπους σε εθνικό επίπεδο δεν συσχετιζόταν πάντα καθαρά με τα ποσοστά παχυσαρκίας. Σε ορισμένες χώρες της Λατινικής Αμερικής, για παράδειγμα, η δηλωμένη πρόσληψη ενέργειας και λίπους ήταν χαμηλότερη από ευρωπαϊκές χώρες όπως η Νορβηγία, η Ισπανία ή η Γαλλία, όμως τα ποσοστά παχυσαρκίας ήταν υψηλότερα.
Στρες, κορτιζόλη και φαγητό ευκολίας
Ένας από τους πιθανούς μηχανισμούς που συνδέουν την υπερεργασία με το αυξημένο βάρος είναι το στρες. Οι πολλές ώρες εργασίας μπορούν να αυξήσουν την ψυχική ένταση, να περιορίσουν την ποιότητα του ύπνου και να ενισχύσουν συμπεριφορές όπως το τσιμπολόγημα, η κατανάλωση γλυκών ή αλμυρών σνακ και η αναζήτηση γρήγορης ενέργειας.
Το στρες συνδέεται συχνά με αυξημένα επίπεδα κορτιζόλης, μιας ορμόνης που σχετίζεται με την απόκριση του οργανισμού στην πίεση. Όταν η πίεση γίνεται χρόνια, μπορεί να επηρεάσει την όρεξη, την αποθήκευση λίπους και τις διατροφικές επιλογές. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο βιολογικό. Είναι και πρακτικό: ο κουρασμένος εργαζόμενος δεν έχει πάντα την ενέργεια να μαγειρέψει, να οργανώσει γεύματα ή να ασκηθεί.
Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος. Η δουλειά αφήνει λιγότερο χρόνο για αυτοφροντίδα, η κακή διατροφή και η ακινησία αυξάνουν το βάρος, το αυξημένο βάρος επιβαρύνει την υγεία και η καθημερινότητα γίνεται ακόμη πιο απαιτητική.
Η καθιστική εργασία και το έλλειμμα κίνησης
Η εργασία γραφείου αποτελεί ξεχωριστό παράγοντα κινδύνου. Πολλοί εργαζόμενοι περνούν οκτώ, δέκα ή και περισσότερες ώρες μπροστά σε μια οθόνη. Ακόμη κι αν κάποιος δεν τρώει υπερβολικά, η παρατεταμένη καθιστική ζωή μειώνει την ημερήσια ενεργειακή δαπάνη.
Η σωματική δραστηριότητα δεν περιορίζεται μόνο στο γυμναστήριο. Περιλαμβάνει το περπάτημα, τις μετακινήσεις, τις σκάλες, τις δουλειές του σπιτιού, τις μικρές κινήσεις μέσα στη μέρα. Όσο περισσότερο επεκτείνεται ο χρόνος εργασίας, τόσο περισσότερο συμπιέζονται αυτές οι δραστηριότητες.
Αυτό εξηγεί γιατί οι ερευνητές μιλούν πλέον για «χρονική φτώχεια». Δεν αρκεί να γνωρίζει κάποιος ότι πρέπει να ασκηθεί ή να μαγειρέψει καλύτερα. Πρέπει να έχει και τον χρόνο να το κάνει.
Ο ρόλος του εισοδήματος και της αστικοποίησης
Η μελέτη έδειξε επίσης ότι το υψηλότερο κατά κεφαλήν ΑΕΠ συνδέθηκε με χαμηλότερα ποσοστά παχυσαρκίας. Συγκεκριμένα, αύξηση 1% στο κατά κεφαλήν ΑΕΠ συνδέθηκε με μείωση της παχυσαρκίας κατά 0,112%. Παράλληλα, αύξηση 1% στην αστικοποίηση συνδέθηκε με μείωση της παχυσαρκίας κατά 0,02%.
Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι η παχυσαρκία δεν είναι απλώς αποτέλεσμα προσωπικών επιλογών, αλλά αντανακλά και το κοινωνικοοικονομικό περιβάλλον. Περιοχές με καλύτερες υποδομές, μεγαλύτερη πρόσβαση σε υπηρεσίες, περισσότερες επιλογές μετακίνησης, χώρους άσκησης και υγιεινότερες διατροφικές δυνατότητες μπορούν να διευκολύνουν έναν πιο υγιή τρόπο ζωής.
Αντίθετα, χαμηλότερα εισοδήματα, ακανόνιστα ωράρια, πολλαπλές δουλειές και περιορισμένη πρόσβαση σε ποιοτικά τρόφιμα μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο παχυσαρκίας, ακόμη και όταν το άτομο έχει καλή πρόθεση να αλλάξει συνήθειες.
Γιατί η σχέση δεν είναι απλή
Η μελέτη δεν ισχυρίζεται ότι η μείωση των ωρών εργασίας θα εξαφανίσει την παχυσαρκία. Η ίδια η ερευνητική ομάδα υπογραμμίζει ότι η σχέση ανάμεσα στις ώρες εργασίας και το βάρος είναι σύνθετη και επηρεάζεται από κοινωνικούς, οικονομικούς και πολιτισμικούς παράγοντες.
Η προηγούμενη επιστημονική βιβλιογραφία κινείται στην ίδια κατεύθυνση. Ανάλυση δεδομένων από 19 μελέτες κοόρτης, που δημοσιεύθηκε στο International Journal of Obesity, κατέληξε ότι οι πολλές ώρες εργασίας συνδέονται με μικρή αύξηση του κινδύνου μετάβασης από φυσιολογικό βάρος σε υπέρβαρο, όχι όμως απαραίτητα με απώλεια βάρους σε ανθρώπους που ήδη ζουν με παχυσαρκία.
Άλλη μελέτη σε εργαζόμενους ενήλικες είχε δείξει ότι οι πολλές ώρες εργασίας σχετίζονταν με αυξημένο κίνδυνο υπέρβαρου ή παχυσαρκίας κυρίως στις γυναίκες άνω των 50 ετών, μετά από προσαρμογή για παράγοντες όπως ηλικία, εκπαίδευση, κάπνισμα, αλκοόλ, ώρες καθιστικής εργασίας και ύπνος.
Η εικόνα, λοιπόν, δεν είναι μονοδιάστατη. Οι πολλές ώρες εργασίας δεν έχουν την ίδια επίδραση σε όλους. Άλλο είναι ένας νέος εργαζόμενος με ευελιξία, πρόσβαση σε άσκηση και καλό εισόδημα, και άλλο ένας εργαζόμενος με χαμηλό μισθό, βάρδιες, οικογενειακές υποχρεώσεις και περιορισμένο χρόνο ύπνου.
Το μήνυμα για την πολιτική υγείας
Το πιο σημαντικό συμπέρασμα της μελέτης είναι ότι η παχυσαρκία δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με ατομικές συμβουλές. Η σύσταση «τρώτε καλύτερα και κινηθείτε περισσότερο» παραμένει σωστή, αλλά συχνά δεν αρκεί, όταν η καθημερινότητα δεν επιτρέπει στους ανθρώπους να την εφαρμόσουν.
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι χρειάζεται πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση, η οποία θα λαμβάνει υπόψη τη δομή της αγοράς εργασίας, τον σχεδιασμό των πόλεων, την πρόσβαση σε υγιεινά τρόφιμα και τις συνθήκες που διαμορφώνουν την καθημερινή ζωή.
Ο ΟΟΣΑ έχει ήδη επισημάνει ότι ο χρόνος εργασίας επηρεάζει την ευημερία των εργαζομένων, τη σωματική και ψυχική υγεία, την ισορροπία εργασίας-ζωής και την ικανοποίηση από τη ζωή και την εργασία. Η υπερβολική εργασία, ειδικά όταν ο εργαζόμενος έχει μικρό έλεγχο πάνω στο πρόγραμμά του, συνδέεται με χειρότερες εκβάσεις υγείας.
Τετραήμερη εργασία: λύση ή υπεραπλούστευση;
Η συζήτηση για τις πολλές ώρες εργασίας συνδέεται αναπόφευκτα με το θέμα της τετραήμερης εργασίας. Αν λιγότερες ώρες σημαίνουν περισσότερο χρόνο για μαγείρεμα, ύπνο, άσκηση και κοινωνική ζωή, τότε ένα πιο ισορροπημένο εργασιακό μοντέλο θα μπορούσε να έχει οφέλη και για τη δημόσια υγεία.
Ωστόσο, η εξίσωση δεν είναι τόσο απλή. Αν η μείωση των ωρών εργασίας συνοδεύεται από μείωση εισοδήματος, αύξηση εργασιακής ανασφάλειας ή συμπίεση της ίδιας δουλειάς σε λιγότερες ημέρες με μεγαλύτερη ένταση, τα οφέλη μπορεί να περιοριστούν. Το κρίσιμο δεν είναι μόνο να δουλεύει κάποιος λιγότερες ώρες, αλλά να έχει καλύτερη ποιότητα εργασιακής ζωής.
Η δημόσια υγεία χρειάζεται πολιτικές που δεν μεταφέρουν όλο το βάρος στο άτομο. Χρειάζεται εργασιακό περιβάλλον που επιτρέπει διαλείμματα, κίνηση, προβλέψιμα ωράρια, πρόσβαση σε υγιεινές επιλογές φαγητού και πραγματικό χρόνο ανάπαυσης.
Η ισορροπία ως παράγοντας πρόληψης
Το μήνυμα της μελέτης είναι σαφές: η ισορροπία εργασίας και προσωπικής ζωής δεν είναι πολυτέλεια. Είναι παράγοντας υγείας. Όταν οι άνθρωποι έχουν χρόνο να κοιμηθούν, να κινηθούν, να μαγειρέψουν, να φροντίσουν τις σχέσεις τους και να αποσυμπιεστούν, μειώνονται οι πιθανότητες να εγκλωβιστούν σε συνήθειες που ευνοούν την αύξηση βάρους.
Η παχυσαρκία δεν είναι μόνο ζήτημα θερμίδων. Είναι ζήτημα περιβάλλοντος, χρόνου, άγχους, εισοδήματος, ύπνου, πρόσβασης και κοινωνικών επιλογών. Η νέα μελέτη δεν δίνει την τελική απάντηση, αλλά προσθέτει ένα κρίσιμο κομμάτι στο παζλ: ο τρόπος που δουλεύουμε μπορεί να επηρεάζει βαθιά τον τρόπο που τρώμε, κινούμαστε και τελικά ζούμε.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
AbbVie: Παραγωγικό hub με πάνω από 730 νέες θέσεις εργασίας
Καρκίνος κάτω των 50: Η παχυσαρκία συνδέεται με την αύξηση 11 τύπων όγκων
