Η πλασμαφαίρεση βρέθηκε αιφνιδίως στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης μετά τον θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη, ο οποίος, σύμφωνα με τις πρώτες πληροφορίες, βρισκόταν σε ιδιωτικό ιατρείο όπου επρόκειτο να πραγματοποιηθεί σχετική διαδικασία. Πρόκειται για εξειδικευμένη και σε ορισμένες παθήσεις σωτήρια θεραπεία, η οποία αφαιρεί από το αίμα παθολογικά αντισώματα και άλλες ουσίες. Δεν αποτελεί, όμως, γενική μέθοδο «αποτοξίνωσης» ή ευεξίας και συνοδεύεται από συγκεκριμένους κινδύνους, γι’ αυτό απαιτεί σαφή ιατρική ένδειξη, κατάλληλη υποδομή και εκπαιδευμένη ομάδα.
Μια εξειδικευμένη θεραπεία, γνωστή επί δεκαετίες στην αιματολογία, τη νευρολογία, τη νεφρολογία και τη μεταμοσχευτική ιατρική, βρέθηκε μέσα σε λίγες ώρες στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος: η πλασμαφαίρεση.
Αφορμή αποτέλεσε ο αιφνίδιος θάνατος του Γιώργου Μαζωνάκη στις 9 Σεπτεμβρίου. Το νοσοκομείο «Ελπίς» ανακοίνωσε ότι ο τραγουδιστής διακομίστηκε στις 16:45 χωρίς αυτόματη αναπνοή και χωρίς σφυγμό, ότι εφαρμόστηκε καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση χωρίς επιτυχία και ότι ως επίσημη ώρα θανάτου καταγράφηκε η 17:40.
Παράλληλα, ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης ανέφερε ότι, βάσει των πρώτων πληροφοριών, ο καλλιτέχνης υπέστη ανακοπή σε χώρο όπου βρισκόταν σε διαδικασία που φέρεται να αφορούσε πλασμαφαίρεση. Ο υπουργός δήλωσε επίσης ότι ο συγκεκριμένος χώρος είχε άδεια απλού παθολογικού ιατρείου και ζήτησε έλεγχο από τον Ιατρικό Σύλλογο Αθηνών.
Από εκεί και πέρα, όμως, αρχίζει η περιοχή στην οποία χρειάζεται ιδιαίτερη δημοσιογραφική και ιατρική προσοχή.
Τι γνωρίζουμε για την υπόθεση Μαζωνάκη – και τι δεν γνωρίζουμε ακόμη
Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει ιατροδικαστικό πόρισμα που να αποδίδει την καρδιακή ανακοπή στην πλασμαφαίρεση.
Δεν έχει επίσης αποσαφηνιστεί δημοσίως εάν η θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος είχε πράγματι αρχίσει, σε ποιο ακριβώς στάδιο βρισκόταν η διαδικασία, ποια φάρμακα ή διαλύματα είχαν χορηγηθεί ή ποια ήταν η υποκείμενη ιατρική ένδειξη για την οποία είχε προγραμματιστεί.
Η ίδια η επίσημη ανακοίνωση του «Ελπίς» περιορίζεται στην κλινική κατάσταση κατά την άφιξη του ασθενούς στο νοσοκομείο.
Ο Άδωνις Γεωργιάδης επίσης τόνισε ότι τα ακριβή αίτια θανάτου και το εάν υπάρχει οποιαδήποτε ευθύνη θα καθοριστούν από την ιατροδικαστική και τη θεσμική έρευνα.
Επομένως, η χρονική σχέση ενός ιατρικού χειρισμού με μια ανακοπή δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη αιτιότητας.
Τι είναι το πλάσμα του αίματος
Για να γίνει κατανοητή η πλασμαφαίρεση, πρέπει πρώτα να γίνει κατανοητό το πλάσμα.
Το αίμα δεν αποτελείται μόνο από τα κύτταρά του.
Περίπου 55% του συνολικού όγκου του αίματος είναι πλάσμα, ενώ το υπόλοιπο αποτελείται κυρίως από ερυθρά αιμοσφαίρια, λευκά αιμοσφαίρια και αιμοπετάλια. Το πλάσμα είναι ένα κιτρινωπό υγρό που αποτελείται σε ποσοστό περίπου 92% από νερό, αλλά περιέχει επίσης λευκωματίνη, ανοσοσφαιρίνες, παράγοντες πήξης, ηλεκτρολύτες, ορμόνες, θρεπτικά συστατικά και άλλες ουσίες.
Λειτουργεί ουσιαστικά ως το «υγρό μέσο μεταφοράς» του αίματος.
Και αυτό είναι το κλειδί για να καταλάβουμε γιατί σε ορισμένες ασθένειες η απομάκρυνσή του μπορεί να έχει θεραπευτικό αποτέλεσμα.
Πλασμαφαίρεση και θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος δεν είναι απολύτως το ίδιο
Στην καθημερινή ιατρική γλώσσα, οι όροι συχνά χρησιμοποιούνται σαν συνώνυμοι. Τεχνικά, όμως, υπάρχει μία διάκριση.
Πλασμαφαίρεση – plasmapheresis σημαίνει τη διαδικασία κατά την οποία το πλάσμα διαχωρίζεται από τα υπόλοιπα συστατικά του αίματος.
Θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος – Therapeutic Plasma Exchange, TPE σημαίνει ότι αφαιρείται σημαντική ποσότητα του πλάσματος του ασθενούς και αντικαθίσταται με κατάλληλο διάλυμα, συνήθως λευκωματίνη ή, σε ορισμένες ενδείξεις, πλάσμα δότη.
Στα ελληνικά, όταν γίνεται λόγος για «θεραπευτική πλασμαφαίρεση», συνήθως εννοείται ακριβώς αυτή η θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος.
Πώς γίνεται στην πράξη
Ο ασθενής συνδέεται με ειδικό μηχάνημα εξωσωματικής κυκλοφορίας μέσω περιφερικής φλεβικής πρόσβασης ή, όταν αυτό δεν επαρκεί, μέσω κατάλληλου κεντρικού φλεβικού καθετήρα.
Το αίμα εισέρχεται στο σύστημα και χωρίζεται στα κυτταρικά στοιχεία και στο πλάσμα με φυγοκέντρηση ή ειδική μεμβράνη.
Το πλάσμα απομακρύνεται.
Τα ερυθρά, τα λευκά αιμοσφαίρια και τα αιμοπετάλια επιστρέφουν στον ασθενή μαζί με το υγρό αντικατάστασης.
Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας χρησιμοποιείται αντιπηκτικό ώστε να μην πήζει το αίμα στο εξωσωματικό κύκλωμα.
Ουσιαστικά, λοιπόν, δεν «αλλάζει το αίμα» του ασθενούς. Αφαιρείται κυρίως το υγρό του τμήμα και επιστρέφονται τα κύτταρα.
Πόσο πλάσμα αφαιρείται
Στις περισσότερες κλασικές θεραπευτικές εφαρμογές ανταλλάσσεται περίπου μία έως μιάμιση φορά ο εκτιμώμενος συνολικός όγκος πλάσματος του ασθενούς ανά συνεδρία.
Για έναν μέσο ενήλικα αυτό μπορεί να αντιστοιχεί σε αρκετά λίτρα.
Ο ακριβής όγκος υπολογίζεται με βάση, μεταξύ άλλων, το σωματικό βάρος και τον αιματοκρίτη και προσαρμόζεται στη νόσο και στην κατάσταση του ασθενούς.
Δεν υπάρχει επομένως ένα ενιαίο πρωτόκολλο που εφαρμόζεται σε όλους.
Πόση ώρα διαρκεί
Μία θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος διαρκεί συνήθως περίπου δύο έως τέσσερις ώρες, ανάλογα με τον ασθενή, τον εξοπλισμό, τη φλεβική πρόσβαση και τον όγκο που πρέπει να ανταλλαχθεί.
Σε αρκετές παθήσεις μία συνεδρία δεν αρκεί.
Ορισμένοι ασθενείς χρειάζονται σειρά ανταλλαγών μέσα σε ημέρες ή εβδομάδες, επειδή ο οργανισμός συνεχίζει να παράγει τα παθολογικά αντισώματα ή τις πρωτεΐνες που επιχειρεί να αφαιρέσει η θεραπεία.
Γιατί αντικαθίσταται το πλάσμα που αφαιρείται
Η αφαίρεση λίτρων πλάσματος χωρίς ταυτόχρονη αντικατάσταση του όγκου θα μπορούσε να οδηγήσει σε σοβαρή κυκλοφορική αστάθεια.
Γι’ αυτό η ποσότητα που αφαιρείται αναπληρώνεται.
Στις περισσότερες εφαρμογές χρησιμοποιείται ανθρώπινη λευκωματίνη, μόνη της ή μαζί με κρυσταλλοειδή διαλύματα.
Σε άλλες καταστάσεις χρειάζεται πλάσμα δότη, επειδή δεν αρκεί να αφαιρεθούν οι παθολογικοί παράγοντες αλλά πρέπει να αντικατασταθούν και συγκεκριμένες φυσιολογικές πρωτεΐνες.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η θρομβωτική θρομβοπενική πορφύρα.
Το μεγάλο θεραπευτικό πλεονέκτημα: Η ταχύτητα
Η πλασμαφαίρεση έχει μια μοναδική ιδιότητα.
Μπορεί να μειώσει πολύ γρήγορα τη συγκέντρωση παθολογικών ουσιών που κυκλοφορούν μέσα στο πλάσμα.
Αν ένας ασθενής έχει επικίνδυνα αυτοαντισώματα, μια ανοσοκατασταλτική θεραπεία μπορεί να χρειάζεται χρόνο για να περιορίσει την παραγωγή τους.
Η ανταλλαγή πλάσματος, αντίθετα, μπορεί να αρχίσει να τα απομακρύνει άμεσα από την κυκλοφορία.
Αυτό εξηγεί γιατί χρησιμοποιείται συχνά σε οξείες, σοβαρές ή ακόμη και απειλητικές για τη ζωή καταστάσεις.
Οι διεθνείς οδηγίες: 166 διαφορετικές ενδείξεις υπό αξιολόγηση
Η πλασμαφαίρεση δεν είναι μία θεραπεία που «κάνει για όλα».
Οι κατευθυντήριες οδηγίες της American Society for Apheresis (ASFA) αποτελούν βασικό διεθνές σημείο αναφοράς. Η 9η έκδοσή τους αξιολόγησε 166 διαφορετικές ενδείξεις σε 91 θεματικά φύλλα ασθενειών, κατατάσσοντας κάθε χρήση ανάλογα με την ποιότητα των αποδεικτικών στοιχείων και τη θέση της θεραπείας στην κλινική πρακτική.
Οι βρετανικές κατευθυντήριες οδηγίες του 2025 ακολουθούν την ίδια λογική: η ανταλλαγή πλάσματος ενδείκνυται σε καταστάσεις όπου αποτελεί θεραπεία πρώτης ή δεύτερης γραμμής βάσει των κατηγοριών ASFA, ενώ δεν πρέπει να χρησιμοποιείται όταν τα στοιχεία δείχνουν απουσία οφέλους ή πιθανή βλάβη.
Θρομβωτική θρομβοπενική πορφύρα: Μία από τις πιο χαρακτηριστικές ενδείξεις
Στην επίκτητη ανοσολογική θρομβωτική θρομβοπενική πορφύρα – iTTP, η θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος αποτελεί ιστορικά θεμελιώδη και σωτήρια παρέμβαση.
Η νόσος χαρακτηρίζεται από σοβαρή ανεπάρκεια της πρωτεάσης ADAMTS13, συνήθως εξαιτίας αυτοαντισωμάτων, με αποτέλεσμα τον σχηματισμό μικροθρόμβων που μπορούν να προκαλέσουν πολυοργανική βλάβη.
Η ανταλλαγή πλάσματος αφαιρεί τα αυτοαντισώματα και ταυτόχρονα, όταν χρησιμοποιείται πλάσμα δότη, προσφέρει λειτουργική ADAMTS13.
Σήμερα εντάσσεται σε θεραπευτικό σχήμα που μπορεί να περιλαμβάνει επίσης κορτικοστεροειδή, caplacizumab και rituximab, ανάλογα με την περίπτωση. Οι επικαιροποιημένες οδηγίες της ISTH εξακολουθούν να διατηρούν την TPE στον πυρήνα της αντιμετώπισης της οξείας iTTP.
Σύνδρομο Guillain-Barré: Θεραπεία με αποδεδειγμένο όφελος
Η πλασμαφαίρεση αποτελεί επίσης μία από τις δύο βασικές ανοσοθεραπείες για το σύνδρομο Guillain-Barré, μαζί με την ενδοφλέβια ανοσοσφαιρίνη.
Οι ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες συστήνουν ισχυρά την έναρξη plasma exchange σε ασθενείς που δεν μπορούν να περπατήσουν χωρίς βοήθεια, όταν βρίσκονται εντός τεσσάρων εβδομάδων από την έναρξη της αδυναμίας.
Για σοβαρά περιστατικά συστήνονται συνήθως τέσσερις έως πέντε ανταλλαγές μέσα σε μία έως δύο εβδομάδες.
Εδώ η διαδικασία στοχεύει στην απομάκρυνση κυκλοφορούντων παραγόντων του ανοσοποιητικού που συμμετέχουν στην επίθεση εναντίον των περιφερικών νεύρων.
Βαριά μυασθένεια και μυασθενική κρίση
Στη βαριά μυασθένεια, η πλασμαφαίρεση χρησιμοποιείται κυρίως όταν απαιτείται γρήγορη βελτίωση.
Ιδιαίτερα στη μυασθενική κρίση, όπου υπάρχει κίνδυνος σοβαρής αναπνευστικής ανεπάρκειας, η ανταλλαγή πλάσματος και η ενδοφλέβια ανοσοσφαιρίνη αποτελούν θεραπείες ταχείας δράσης.
Οι σύγχρονες οδηγίες αναφέρουν ότι η πλασμαφαίρεση μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην κρίση, σε σοβαρές εξάρσεις αλλά και σε επιλεγμένες περιπτώσεις πριν από χειρουργείο ή άλλη ανοσοθεραπεία.
Το αποτέλεσμα όμως είναι συνήθως προσωρινό, εάν δεν αντιμετωπιστεί ταυτόχρονα ο μηχανισμός που εξακολουθεί να παράγει τα αυτοαντισώματα.
Anti-GBM νόσος: Απομάκρυνση επικίνδυνων αντισωμάτων
Στην anti-GBM νόσο, τα αντισώματα προσβάλλουν τη βασική μεμβράνη των νεφρικών σπειραμάτων και μπορούν να προκαλέσουν ταχέως εξελισσόμενη νεφρική ανεπάρκεια και, σε ορισμένους ασθενείς, πνευμονική αιμορραγία.
Οι οδηγίες KDIGO συνιστούν η plasma exchange να συνεχίζεται μέχρι τα anti-GBM αντισώματα να μην ανιχνεύονται πλέον, σε συνδυασμό με την κατάλληλη ανοσοκαταστολή.
Πρόκειται για ένα ακόμη χαρακτηριστικό παράδειγμα στο οποίο η λογική της θεραπείας είναι πολύ συγκεκριμένη: να απομακρυνθούν όσο ταχύτερα γίνεται παθολογικά αντισώματα που προκαλούν βλάβη σε ζωτικά όργανα.
Υπεργλοιότητα του αίματος και ορισμένες αιματολογικές παθήσεις
Σε καταστάσεις όπως η μακροσφαιριναιμία Waldenström, πολύ υψηλές συγκεντρώσεις μεγάλων πρωτεϊνών μπορούν να αυξήσουν σημαντικά το ιξώδες του πλάσματος.
Η ανταλλαγή πλάσματος μπορεί να μειώσει γρήγορα το φορτίο αυτών των πρωτεϊνών και να ανακουφίσει ένα σύνδρομο υπεργλοιότητας.
Ωστόσο και εδώ δεν θεραπεύει από μόνη της τον καρκίνο που παράγει την παθολογική πρωτεΐνη. Χρειάζεται θεραπεία της βασικής νόσου.
Μεταμοσχεύσεις και επιλεγμένα αυτοάνοσα νοσήματα
Η TPE χρησιμοποιείται επίσης σε επιλεγμένες περιπτώσεις μεταμόσχευσης, για παράδειγμα σε ορισμένα πρωτόκολλα απευαισθητοποίησης ή αντιμετώπισης αντισωματο-μεσολαβούμενης απόρριψης.
Μπορεί ακόμη να έχει θέση σε ορισμένες σοβαρές νευροανοσολογικές ή αιματολογικές παθήσεις, αλλά η ένδειξη, η σειρά θεραπείας και η ποιότητα των στοιχείων διαφέρουν σημαντικά από νόσο σε νόσο.
Ακριβώς γι’ αυτό δεν αρκεί να γνωρίζει κανείς ότι «η πλασμαφαίρεση βοηθά τα αυτοάνοσα».
Πρέπει να γνωρίζει ποια νόσο, σε ποια φάση, σε ποιον ασθενή και με ποιο συγκεκριμένο πρωτόκολλο.
Τι είναι η πλασμακάθαρση και η διπλή διήθηση
Ο όρος «πλασμακάθαρση» χρησιμοποιείται μερικές φορές για περισσότερο επιλεκτικές τεχνικές επεξεργασίας του πλάσματος.
Στη διπλή διήθηση πλάσματος – DFPP, το πλάσμα περνά από δεύτερο φίλτρο που συγκρατεί επιλεκτικότερα μακρομόρια υψηλού μοριακού βάρους. Έτσι μπορεί να απομακρύνονται ανοσοσφαιρίνες ή άλλες μεγάλες πρωτεΐνες, ενώ μεγαλύτερο μέρος της λευκωματίνης επιστρέφει στον ασθενή.
Άλλη τεχνική είναι η ανοσοπροσρόφηση, κατά την οποία ειδικές στήλες δεσμεύουν επιλεγμένα αντισώματα ή ανοσοσφαιρίνες.
Οι τεχνικές αυτές δεν είναι απλώς διαφορετικές ονομασίες του ίδιου πράγματος. Έχουν διαφορετικές δυνατότητες, ενδείξεις και επίπεδα τεκμηρίωσης.
Πλασμαφαίρεση και αιμοκάθαρση: Η βασική διαφορά
Η σύγχυση με την αιμοκάθαρση είναι συχνή επειδή και στις δύο περιπτώσεις το αίμα περνά έξω από το σώμα μέσα από ειδικό μηχάνημα.
Ο στόχος, όμως, είναι διαφορετικός.
Η αιμοκάθαρση αντικαθιστά μέρος της λειτουργίας των νεφρών και απομακρύνει κυρίως μικρά μόρια, μεταβολικά απόβλητα, περίσσεια ηλεκτρολυτών και νερό.
Η ανταλλαγή πλάσματος αφαιρεί ολόκληρο το πλάσμα και μαζί του μεγάλα μόρια, όπως ανοσοσφαιρίνες, παθολογικές πρωτεΐνες και ανοσοσυμπλέγματα.
Αυτή η διαφορά καθορίζει και το γιατί η μία τεχνική είναι χρήσιμη σε μια συγκεκριμένη δηλητηρίαση και η άλλη σε μια αυτοάνοση νόσο.
Δεν είναι γενική «αποτοξίνωση» του οργανισμού
Εδώ βρίσκεται μια από τις μεγαλύτερες παρανοήσεις γύρω από την πλασμαφαίρεση.
Το γεγονός ότι η μέθοδος αφαιρεί ουσίες από το πλάσμα δεν σημαίνει ότι λειτουργεί ως γενικός «καθαρισμός» του αίματος.
Δεν αποτελεί καθιερωμένη θεραπεία ευεξίας για υγιείς ανθρώπους.
Δεν είναι ένας τρόπος να «βγουν οι τοξίνες» από έναν οργανισμό χωρίς συγκεκριμένη διάγνωση.
Και δεν αποτελεί τεκμηριωμένη θεραπεία της εξάρτησης από κοκαΐνη, κάνναβη ή οπιοειδή.
Στην κλινική τοξικολογία, εξωσωματικές θεραπείες χρησιμοποιούνται μόνο σε συγκεκριμένες δηλητηριάσεις και αφού ληφθούν υπόψη η χημική συμπεριφορά της ουσίας, ο βαθμός δηλητηρίασης, η νεφρική λειτουργία και οι διαθέσιμες εναλλακτικές θεραπείες.
Για παράδειγμα, σε σοβαρή δηλητηρίαση από λίθιο ή αιθυλενογλυκόλη η αιμοκάθαρση αποτελεί την προτιμώμενη εξωσωματική τεχνική σε συγκεκριμένες συνθήκες, όχι η γενική ανταλλαγή πλάσματος.
Γιατί η πλασμαφαίρεση έχει κινδύνους
Η TPE θεωρείται συνολικά ασφαλής όταν εκτελείται με σωστή ένδειξη από έμπειρη ομάδα.
Ασφαλής, όμως, δεν σημαίνει ακίνδυνη.
Οι ανεπιθύμητες ενέργειες μπορεί να προέρχονται από τέσσερα βασικά σημεία: τη μεταβολή του όγκου του αίματος, το αντιπηκτικό, το υγρό αντικατάστασης και τη φλεβική πρόσβαση.
Η υπόταση είναι από τις συχνότερες επιπλοκές.
Καθώς μεγάλος όγκος υγρού αφαιρείται και αντικαθίσταται συνεχώς, η αρτηριακή πίεση μπορεί να μειωθεί. Για αυτό η αιμοδυναμική κατάσταση παρακολουθείται στενά καθ’ όλη τη διάρκεια της θεραπείας.
Η υποασβεστιαιμία από το αντιπηκτικό
Συχνά χρησιμοποιείται κιτρικό ως αντιπηκτικό στο εξωσωματικό κύκλωμα.
Το κιτρικό δεσμεύει ασβέστιο.
Εάν η επίδραση γίνει σημαντική, ο ασθενής μπορεί να εμφανίσει μούδιασμα γύρω από το στόμα, μυρμηκιάσματα, μυϊκές κράμπες και, σε σοβαρότερες περιπτώσεις, νευρολογικές ή καρδιακές διαταραχές.
Η υποασβεστιαιμία είναι γνωστή και συνήθως διαχειρίσιμη επιπλοκή της θεραπείας.
Αλλεργικές αντιδράσεις και πλάσμα δότη
Όταν χρησιμοποιείται πλάσμα δότη, μπορούν να εμφανιστούν αλλεργικές ή σπανιότερα σοβαρές αναφυλακτικές αντιδράσεις.
Μια μελέτη 1.895 συνεδριών κατέγραψε αλλεργικές αντιδράσεις περίπου στο 3% των συνεδριών, αποκλειστικά στις περιπτώσεις στις οποίες χρησιμοποιήθηκε φρέσκο κατεψυγμένο πλάσμα, ενώ οι σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες ήταν πολύ πιο σπάνιες.
Ακριβώς για αυτό η επιλογή μεταξύ λευκωματίνης και πλάσματος δεν είναι τυπική λεπτομέρεια, αλλά κλινική απόφαση που συνδέεται τόσο με την αποτελεσματικότητα όσο και με την ασφάλεια.
Αιμορραγία, λοιμώξεις και καθετήρες
Με το πλάσμα απομακρύνονται επίσης φυσιολογικοί παράγοντες πήξης και ανοσοσφαιρίνες.
Σε επαναλαμβανόμενες συνεδρίες αυτό μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο διαταραχών της πήξης ή να επηρεάσει προσωρινά την ανοσολογική προστασία.
Εάν χρησιμοποιείται κεντρικός φλεβικός καθετήρας, προστίθενται οι γνωστοί κίνδυνοι της κεντρικής φλεβικής πρόσβασης: λοίμωξη, αιμορραγία και θρόμβωση.
Πόσο συχνές είναι οι σοβαρές επιπλοκές
Τα νεότερα διεθνή δεδομένα είναι σχετικά καθησυχαστικά, όταν η διαδικασία γίνεται οργανωμένα.
Η επικαιροποίηση του μητρώου της World Apheresis Association, που περιλαμβάνει περισσότερες από 169.000 διαδικασίες αφαίρεσης σε πάνω από 26.000 ασθενείς, κατέγραψε περίπου 0,20 σοβαρά ανεπιθύμητα συμβάντα ανά 100 διαδικασίες. Από το 2002 και μετά, θάνατος για τον οποίο δεν μπορούσε να αποκλειστεί η σχέση με την ίδια την αφαίρεση καταγράφηκε σε έναν ασθενή.
Οι βρετανικές κατευθυντήριες οδηγίες του 2025 υπολογίζουν ότι οι περισσότερες ανεπιθύμητες ενέργειες είναι ήπιες ή μέτριες, ενώ οι σοβαρές εμφανίζονται περίπου στο 0,025%–0,2% των διαδικασιών.
Με άλλα λόγια, η πλασμαφαίρεση δεν είναι μια εγγενώς «επικίνδυνη θεραπεία». Είναι όμως μια ουσιαστική ιατρική παρέμβαση με υπαρκτούς κινδύνους, οι οποίοι πρέπει να σταθμίζονται απέναντι στο αναμενόμενο όφελος.
Μπορεί να προκαλέσει καρδιακή ανακοπή;
Δεν υπάρχει μία απλή απάντηση που να μπορεί να εφαρμοστεί σε οποιοδήποτε περιστατικό.
Η πλασμαφαίρεση μπορεί να προκαλέσει αιμοδυναμικές και ηλεκτρολυτικές μεταβολές και έχουν περιγραφεί αρρυθμίες μεταξύ των ανεπιθύμητων συμβάντων. Σε πρόσφατη μετα-ανάλυση νευρολογικών ασθενών, οι αρρυθμίες καταγράφηκαν ως ασυνήθιστη αλλά υπαρκτή επιπλοκή, με μεγάλη όμως ετερογένεια μεταξύ των μελετών.
Αυτό απέχει πολύ από το να μπορεί κανείς να πει ότι μια ανακοπή που συνέβη χρονικά κοντά σε μια διαδικασία «προκλήθηκε από την πλασμαφαίρεση».
Για να απαντηθεί ένα τέτοιο ερώτημα απαιτούνται το πλήρες ιατρικό ιστορικό, τα φάρμακα, οι εργαστηριακές εξετάσεις, το ηλεκτροκαρδιογράφημα, οι λεπτομέρειες της φλεβικής πρόσβασης, το ακριβές στάδιο της θεραπείας, τα υγρά και τα αντιπηκτικά που χρησιμοποιήθηκαν και, σε περίπτωση θανάτου, τα ευρήματα της ιατροδικαστικής εξέτασης.
Γιατί έχει σημασία πού πραγματοποιείται
Η θεραπευτική αφαίρεση απαιτεί ειδικό μηχάνημα, εκπαιδευμένο προσωπικό, παρακολούθηση της αρτηριακής πίεσης και της γενικότερης κλινικής κατάστασης, σωστή διαχείριση των αντιπηκτικών και δυνατότητα άμεσης αντιμετώπισης μιας οξείας αντίδρασης.
Μεγάλα οργανωμένα προγράμματα αφαίρεσης λειτουργούν με εξειδικευμένους γιατρούς και νοσηλευτές και με δυνατότητα αντιμετώπισης επειγόντων συμβάντων, ακόμη και όταν ορισμένες συνεδρίες πραγματοποιούνται σε εξωτερική βάση.
Στην υπόθεση Μαζωνάκη, ακριβώς το καθεστώς αδειοδότησης και το εάν επιτρεπόταν η συγκεκριμένη πράξη στον συγκεκριμένο χώρο αποτελεί πλέον αντικείμενο επίσημου ελέγχου. Ο υπουργός Υγείας έχει δηλώσει ότι ο χώρος διέθετε άδεια απλού παθολογικού ιατρείου, αλλά το τελικό πόρισμα του ΙΣΑ δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί.
Τι πρέπει να γνωρίζει ένας ασθενής πριν υποβληθεί σε πλασμαφαίρεση
Πριν από μια τέτοια θεραπεία, ο ασθενής έχει κάθε λόγο να ζητά σαφείς απαντήσεις σε πέντε βασικά ερωτήματα:
- Ποια ακριβώς διάγνωση αποτελεί την ένδειξη για πλασμαφαίρεση και ποια διεθνής οδηγία την υποστηρίζει;
- Ποιος γιατρός έχει την επιστημονική ευθύνη και ποια εμπειρία διαθέτει η ομάδα στην αφαίρεση;
- Πού θα πραγματοποιηθεί η διαδικασία και ποια δυνατότητα υπάρχει για αντιμετώπιση επείγουσας επιπλοκής;
- Ποιο υγρό αντικατάστασης και ποιο αντιπηκτικό θα χρησιμοποιηθούν και γιατί;
- Υπάρχει αποτελεσματικότερη ή ασφαλέστερη εναλλακτική θεραπεία για τη συγκεκριμένη πάθηση;
Η ίδια η τεχνολογία δεν καθορίζει αν μια θεραπεία είναι σωστή.
Η σωστή ένδειξη είναι εκείνη που μετατρέπει ένα ισχυρό ιατρικό εργαλείο από περιττό κίνδυνο σε πιθανώς σωτήρια παρέμβαση.
Η πλασμαφαίρεση δεν πρέπει ούτε να δαιμονοποιείται ούτε να εξιδανικεύεται
Η δημόσια συζήτηση μετά τον θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη κινδυνεύει εύκολα να οδηγηθεί σε δύο αντίθετα άκρα.
Το πρώτο είναι να θεωρηθεί η πλασμαφαίρεση μια επικίνδυνη διαδικασία που «προκαλεί ανακοπές».
Αυτό δεν υποστηρίζεται από τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα.
Το δεύτερο είναι να παρουσιάζεται ως μια σχεδόν καθολική μέθοδος «καθαρισμού του αίματος», αποτοξίνωσης ή αναζωογόνησης.
Ούτε αυτό υποστηρίζεται από την ιατρική τεκμηρίωση.
Η πραγματικότητα βρίσκεται ανάμεσα στα δύο.
Η θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος αποτελεί ισχυρό, πολύτιμο και σε ορισμένες περιπτώσεις σωτήριο εργαλείο της σύγχρονης ιατρικής, αλλά μόνο όταν υπάρχει συγκεκριμένη παθοφυσιολογική λογική και τεκμηριωμένη ένδειξη.
Η έρευνα για τον Μαζωνάκη πρέπει να προηγηθεί των συμπερασμάτων
Στην περίπτωση του Γιώργου Μαζωνάκη, η πλασμαφαίρεση έχει γίνει μέρος μιας υπόθεσης που ακόμη ερευνάται.
Τα δημόσια επιβεβαιωμένα δεδομένα είναι προς το παρόν περιορισμένα: ο τραγουδιστής διακομίστηκε στο «Ελπίς» χωρίς σφυγμό και αναπνοή, η ανάνηψη δεν ήταν επιτυχής, ενώ ο υπουργός Υγείας έχει ζητήσει έλεγχο για το ιατρείο και τις συνθήκες υπό τις οποίες πραγματοποιούνταν η συγκεκριμένη ιατρική δραστηριότητα.
Δεν έχει αποδειχθεί ότι η πλασμαφαίρεση προκάλεσε τον θάνατο.
Και αυτή είναι η σημαντικότερη διάκριση που πρέπει να διατηρείται μέχρι να ολοκληρωθούν η ιατροδικαστική διερεύνηση και οι αρμόδιοι έλεγχοι.
Η υπόθεση, ωστόσο, ανέδειξε ένα ευρύτερο και απολύτως θεμιτό ερώτημα δημόσιας υγείας:
Πού τελειώνει η τεκμηριωμένη θεραπευτική αφαίρεση και πού αρχίζει η χρήση μιας σύνθετης ιατρικής τεχνολογίας χωρίς σαφή ένδειξη, επαρκή εποπτεία ή κατάλληλες προϋποθέσεις ασφάλειας;
Αυτό είναι το ερώτημα που αξίζει να απαντηθεί.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Θάνατος Μαζωνάκη: Ψυχίατρος προειδοποιεί για «αποτοξίνωση» με πλασμαφαίρεση
Καταγγελία για 300 επικίνδυνα μηχανήματα πλασμαφαίρεσης απ’ τα νοσοκομεία
