Σημάδια σταθεροποίησης στον ρυθμό αύξησης της παχυσαρκίας καταγράφονται στην Ελλάδα, σύμφωνα με νέα διεθνή ανάλυση του Imperial College London που δημοσιεύθηκε στο Nature.
Αν και τα ποσοστά έχουν αυξηθεί σημαντικά από το 1980, η ανοδική τάση δείχνει να επιβραδύνεται, ιδίως στα παιδιά και τους εφήβους.
Η παχυσαρκία αυξήθηκε, αλλά ο ρυθμός δείχνει να φρενάρει
Ο ρυθμός αύξησης της παχυσαρκίας φαίνεται να επιβραδύνεται ή να σταθεροποιείται στις περισσότερες χώρες υψηλού εισοδήματος, έπειτα από δεκαετίες έντονης ανόδου. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα νέας μεγάλης ανάλυσης του Imperial College London, η οποία εξετάζει τις τάσεις της παχυσαρκίας σε 200 χώρες και περιοχές από το 1980 έως το 2024.
Η εικόνα για την Ελλάδα ακολουθεί σε μεγάλο βαθμό την τάση που παρατηρείται στη δυτική Ευρώπη. Τα ποσοστά παχυσαρκίας αυξήθηκαν σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες, ιδιαίτερα την περίοδο 2000-2010, ωστόσο τα νεότερα στοιχεία δείχνουν ότι ο ρυθμός αύξησης έχει αρχίσει να υποχωρεί.
Η εξέλιξη αυτή δεν σημαίνει ότι το πρόβλημα έχει λυθεί. Αντίθετα, δείχνει ότι η παχυσαρκία παραμένει σε υψηλά επίπεδα, αλλά η ταχύτητα με την οποία αυξανόταν στο παρελθόν φαίνεται να περιορίζεται. Η διάκριση αυτή έχει μεγάλη σημασία για τη δημόσια υγεία, καθώς δείχνει πού μπορούν να εστιάσουν οι πολιτικές πρόληψης τα επόμενα χρόνια.
Μια από τις μεγαλύτερες αναλύσεις για την παχυσαρκία
Στη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Nature, συμμετείχαν περισσότεροι από 1.900 ερευνητές μέσω του δικτύου NCD Risk Factor Collaboration. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται και επιστήμονες από πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα της Ελλάδας.
Οι ερευνητές ανέλυσαν 4.050 μελέτες με μετρήσεις βάρους και ύψους για περισσότερα από 232 εκατομμύρια άτομα ηλικίας πέντε ετών και άνω. Στόχος ήταν να καταγραφεί όχι μόνο το ποσοστό της παχυσαρκίας, αλλά και ο ρυθμός με τον οποίο αυξάνεται ή επιβραδύνεται σε διαφορετικές χώρες, ηλικιακές ομάδες και εισοδηματικά περιβάλλοντα.
Ο ρυθμός αύξησης υπολογίστηκε ως η ετήσια απόλυτη μεταβολή στη συχνότητα εμφάνισης της παχυσαρκίας και αποτυπώθηκε σε ποσοστιαίες μονάδες ανά έτος. Με αυτόν τον τρόπο, η μελέτη δεν περιορίζεται σε μια στατική εικόνα, αλλά δείχνει τη δυναμική της επιδημίας μέσα στον χρόνο.
Τι δείχνουν τα στοιχεία για την Ελλάδα
Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει η Φλώρα Μπακοπούλου, καθηγήτρια Παιδιατρικής, Εφηβικής Ιατρικής και Κλινικής Φαρμακολογίας της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ και πρόεδρος της Επιτροπής Αξιολόγησης και Αποζημίωσης Φαρμάκων Ανθρώπινης Χρήσης του υπουργείου Υγείας, η παχυσαρκία αυξήθηκε σημαντικά από το 1980 και μετά.
Ωστόσο, η αύξηση δεν συνεχίζεται με την ίδια ένταση. Στα παιδιά και τους εφήβους, ο ρυθμός ανόδου εμφανίζει σαφή σημάδια επιβράδυνσης την τελευταία δεκαετία, ενώ σε ορισμένες ομάδες τείνει πλέον να μηδενιστεί. Αυτό δείχνει ότι η αύξηση σχεδόν έχει σταματήσει, χωρίς όμως να έχει εξαφανιστεί το πρόβλημα.
Η διαφοροποίηση ανάμεσα σε αγόρια, κορίτσια, άνδρες και γυναίκες έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Τα δεδομένα δείχνουν διαφορετικές ταχύτητες αύξησης και διαφορετικά επίπεδα παχυσαρκίας ανά φύλο και ηλικία.
Παιδιά και έφηβοι: Σημαντική επιβράδυνση της αύξησης
Στα κορίτσια, η παχυσαρκία αυξήθηκε σταθερά από το 1980 και μετά, με τα επίπεδα να κυμαίνονται γύρω στο 9%. Ωστόσο, την περίοδο 2010-2024 η αύξηση επιβραδύνθηκε αισθητά. Ο ρυθμός ανόδου γίνεται όλο και πιο αργός και την τελευταία δεκαετία τείνει να μηδενιστεί.
Στα αγόρια, η αύξηση ήταν πιο έντονη σε σχέση με τα κορίτσια, με τα επίπεδα παχυσαρκίας να φτάνουν περίπου στο 14%. Παρ’ όλα αυτά, και εδώ καταγράφονται σημάδια σταθεροποίησης την τελευταία δεκαετία. Ο ρυθμός αύξησης τείνει επίσης να μηδενιστεί, γεγονός που υποδηλώνει ότι η προηγούμενη δυναμική ανόδου έχει σχεδόν ανακοπεί.
Η εικόνα αυτή είναι κρίσιμη, επειδή η παιδική και εφηβική παχυσαρκία συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο για μεταβολικά νοσήματα, καρδιαγγειακούς παράγοντες κινδύνου και παχυσαρκία στην ενήλικη ζωή. Επομένως, ακόμη και η επιβράδυνση της αύξησης αποτελεί θετική ένδειξη, αλλά δεν επιτρέπει εφησυχασμό.
Ενήλικες: Υψηλά επίπεδα, αλλά διαφορετική εικόνα ανά φύλο
Στις ενήλικες γυναίκες στην Ελλάδα, η παχυσαρκία αυξάνεται σταθερά από το 1980 και τα τελευταία χρόνια φτάνει περίπου στο 28%. Η ταχύτητα αύξησης παρέμεινε σταθερή, ιδιαίτερα τη δεκαετία 2000-2010.
Στους άνδρες, η παχυσαρκία επίσης αυξάνεται διαρκώς από το 1980, φτάνοντας περίπου στο 30%. Ωστόσο, σε αυτή την ομάδα καταγράφεται επιβράδυνση του ρυθμού αύξησης τα τελευταία χρόνια, με την τάση να εμφανίζει πτωτική πορεία.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να έχει υψηλό φορτίο παχυσαρκίας στους ενήλικες. Η σταθεροποίηση του ρυθμού δεν αρκεί από μόνη της, εάν δεν συνοδευτεί από παρεμβάσεις που θα μειώσουν σταδιακά τα ποσοστά και θα περιορίσουν τις επιπτώσεις σε χρόνιες νόσους.
Η δυτική Ευρώπη δείχνει σημάδια σταθεροποίησης
Η μελέτη καταγράφει ότι σε όλες σχεδόν τις χώρες που εξετάστηκαν τα ποσοστά παχυσαρκίας αυξήθηκαν κατά την περίοδο 1980-2024. Ωστόσο, οι τάσεις διαφέρουν σημαντικά ανά περιοχή.
Στις χώρες υψηλού εισοδήματος, όπως η δυτική Ευρώπη, η Βόρεια Αμερική και η Αυστραλασία, η αύξηση των ποσοστών παχυσαρκίας έχει σταθεροποιηθεί ή επιβραδυνθεί. Η εξέλιξη αυτή έρχεται μετά τις μεγάλες αυξήσεις που καταγράφηκαν στα τέλη του 20ού αιώνα.
Σε αρκετές χώρες της δυτικής Ευρώπης, η συχνότητα εμφάνισης της παχυσαρκίας έχει σταθεροποιηθεί σε επίπεδα 11-23% για τους ενήλικες και 4-15% για τα παιδιά και τους εφήβους. Χαμηλά ποσοστά εμφανίζουν χώρες όπως η Γαλλία, η Δανία και η Ιαπωνία.
Η βελτίωση ξεκίνησε πρώτα από τα παιδιά
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της μελέτης είναι ότι η επιβράδυνση του ρυθμού αύξησης εμφανίστηκε πρώτα στα παιδιά σχολικής ηλικίας. Η Δανία ήταν η πρώτη χώρα όπου καταγράφηκε επιβράδυνση στα αγόρια και τα κορίτσια, γύρω στο 1990.
Ακολούθησαν χώρες όπως η Ισλανδία, η Ελβετία, το Βέλγιο και η Γερμανία μέσα στη δεκαετία του 1990. Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 2000, ο ρυθμός αύξησης της παιδικής και εφηβικής παχυσαρκίας είχε αρχίσει να σταθεροποιείται στις περισσότερες χώρες υψηλού εισοδήματος, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις άρχισε να μειώνεται.
Στους ενήλικες, παρόμοια επιβράδυνση εμφανίστηκε περίπου μία δεκαετία αργότερα. Σε χώρες όπως η Γαλλία, η Ιταλία και η Πορτογαλία, ο ρυθμός μπορεί ακόμη και να έχει αρχίσει να μειώνεται.
Οι ΗΠΑ παραμένουν σε υψηλά επίπεδα
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο ρυθμός αύξησης της παχυσαρκίας έχει σταθεροποιηθεί στα παιδιά και τους εφήβους και έχει επιβραδυνθεί στους ενήλικες. Ωστόσο, τα συνολικά επίπεδα παχυσαρκίας παραμένουν τα υψηλότερα μεταξύ των δυτικών χωρών υψηλού εισοδήματος και συγκαταλέγονται στα υψηλότερα παγκοσμίως.
Η περίπτωση των ΗΠΑ δείχνει ότι η σταθεροποίηση του ρυθμού αύξησης δεν σημαίνει αναγκαστικά χαμηλό φορτίο νόσου. Μια χώρα μπορεί να μη βλέπει πλέον ταχεία επιδείνωση, αλλά να παραμένει σε πολύ υψηλά επίπεδα παχυσαρκίας, με σημαντικές επιπτώσεις στη δημόσια υγεία και στις δαπάνες υγείας.
Οι χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος κινούνται αντίστροφα
Σε αντίθεση με τις χώρες υψηλού εισοδήματος, η παχυσαρκία συνεχίζει να αυξάνεται με ταχείς ρυθμούς σε πολλές χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος. Η έκθεση εντοπίζει έντονη άνοδο στην Αφρική, την Ασία, τη Λατινική Αμερική, καθώς και στα νησιωτικά κράτη του Ειρηνικού και της Καραϊβικής.
Σε ορισμένες χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, τα ποσοστά παχυσαρκίας στους ενήλικες έχουν φτάσει στο 30-40%. Παραδείγματα αποτελούν χώρες της κεντρικής Ευρώπης, όπως η Ρουμανία και η Τσεχία, καθώς και χώρες της Λατινικής Αμερικής, όπως η Βραζιλία.
Η μετατόπιση αυτή δείχνει ότι η παχυσαρκία δεν αποτελεί πλέον πρόβλημα μόνο των πλούσιων χωρών. Αντίθετα, εξελίσσεται σε σύνθετη παγκόσμια πρόκληση, που συνδέεται με αλλαγές στη διατροφή, την αστικοποίηση, τη μείωση της φυσικής δραστηριότητας και την πρόσβαση σε φθηνά, ενεργειακά πυκνά τρόφιμα.
Εζάτι: Δεν αρκεί να μιλάμε γενικά για παγκόσμια επιδημία
Ο επικεφαλής της μελέτης, καθηγητής στη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Imperial College London, Ματζίντ Εζάτι, σημείωσε ότι η παχυσαρκία χαρακτηρίζεται συχνά ως παγκόσμια επιδημία. Ωστόσο, όπως τόνισε, όταν εξετάζονται αναλυτικά οι διαφορετικές χώρες, προκύπτουν μεγάλες διαφοροποιήσεις στον τρόπο με τον οποίο αλλάζουν οι τάσεις.
Σύμφωνα με τον ίδιο, ένα ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι σε ορισμένες πλούσιες χώρες, κυρίως στην Ευρώπη, καταγράφεται σταθεροποίηση των τάσεων στην παχυσαρκία, ενώ για κάποιες δεκαετίες δεν υπάρχει σημαντική αύξηση στα παιδιά και τους εφήβους.
Ο κ. Εζάτι ανέφερε ακόμη ότι υπάρχουν πρώιμα σημάδια πιθανής μείωσης της παχυσαρκίας σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες, ιδίως στις γυναίκες, δίνοντας ως παραδείγματα τη Γαλλία και την Ισπανία. Το επόμενο βήμα, όπως είπε, είναι να αναζητηθούν οι λόγοι για τους οποίους ορισμένες χώρες τα πηγαίνουν καλύτερα από άλλες, ώστε τα διδάγματα να αξιοποιηθούν ευρύτερα.
Ο ρόλος των νέων φαρμάκων για την παχυσαρκία
Η μελέτη έρχεται σε μια περίοδο αυξημένου ενδιαφέροντος για τα νέα φάρμακα κατά της παχυσαρκίας. Ωστόσο, ο Ματζίντ Εζάτι διευκρίνισε ότι είναι ακόμη πολύ νωρίς για να διαπιστωθεί αν η κυκλοφορία αυτών των θεραπειών έχει ήδη επηρεάσει τις τάσεις σε επίπεδο ολόκληρων πληθυσμών.
Ο ίδιος αναγνώρισε ότι τα νέα φάρμακα μπορούν να είναι ωφέλιμα για τους ασθενείς που τα χρησιμοποιούν, αλλά υπογράμμισε την ανάγκη να γίνουν περισσότερο προσιτά σε όσους τα χρειάζονται σε όλο τον κόσμο.
Η παρατήρηση αυτή υπενθυμίζει ότι η αντιμετώπιση της παχυσαρκίας δεν μπορεί να βασιστεί μόνο στη φαρμακευτική θεραπεία. Χρειάζεται συνδυασμός πρόληψης, υγιεινής διατροφής, σωματικής δραστηριότητας, έγκαιρης παρέμβασης και πρόσβασης σε κατάλληλη ιατρική φροντίδα.
Το στοίχημα για τη δημόσια υγεία στην Ελλάδα
Για την Ελλάδα, τα στοιχεία δείχνουν μια μικτή εικόνα. Από τη μία πλευρά, η αύξηση της παχυσαρκίας φαίνεται να επιβραδύνεται, κυρίως στα παιδιά και τους εφήβους. Από την άλλη, τα επίπεδα στους ενήλικες παραμένουν υψηλά, με περίπου 28% στις γυναίκες και 30% στους άνδρες.
Η πρόκληση πλέον είναι να μετατραπεί η σταθεροποίηση σε σταδιακή μείωση. Αυτό απαιτεί πολιτικές δημόσιας υγείας που ξεκινούν από την παιδική ηλικία, ενίσχυση της διατροφικής εκπαίδευσης, καλύτερη πρόσβαση σε υγιεινές επιλογές, προώθηση της φυσικής δραστηριότητας και συστηματική παρακολούθηση των δεικτών υγείας.
Η επιβράδυνση του ρυθμού αύξησης δίνει ένα παράθυρο ευκαιρίας. Αν αξιοποιηθεί σωστά, μπορεί να οδηγήσει σε πραγματική αναστροφή της τάσης. Αν όχι, η Ελλάδα κινδυνεύει να παγιώσει υψηλά επίπεδα παχυσαρκίας, με σοβαρές συνέπειες για το καρδιαγγειακό σύστημα, τον διαβήτη, τα μεταβολικά νοσήματα και τη συνολική ποιότητα ζωής.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Καρκίνος κάτω των 50: Η παχυσαρκία συνδέεται με την αύξηση 11 τύπων όγκων
Νέα θεραπεία παχυσαρκίας της Boehringer: Απώλεια βάρους έως 16,6%
