Τα μικροσκοπικά σωματίδια πλαστικού που κυκλοφορούν στο περιβάλλον και εισέρχονται στον ανθρώπινο οργανισμό ενδέχεται να αποτελούν έναν έως σήμερα υποτιμημένο παράγοντα καρδιαγγειακού κινδύνου.
Νέα ιταλική μελέτη εντόπισε μικροπλαστικά και νανοπλαστικά πολύ συχνότερα στο αίμα ασθενών που υπέστησαν οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου, σε σύγκριση με ανθρώπους που έπασχαν από χρόνια στεφανιαία νόσο ή είχαν φυσιολογικές στεφανιαίες αρτηρίες.
Η έρευνα δημοσιεύθηκε στις 14 Ιουλίου 2026 στο European Heart Journal και περιέλαβε 61 ασθενείς που υποβλήθηκαν σε στεφανιογραφία λόγω πιθανής στεφανιαίας νόσου. Τα αποτελέσματα δεν αποδεικνύουν ότι τα πλαστικά σωματίδια προκαλούν έμφραγμα, ενισχύουν όμως τις ανησυχίες για την επίδραση της περιβαλλοντικής ρύπανσης στην καρδιά και στα αιμοφόρα αγγεία.
Στο ίδιο κύμα νέων επιστημονικών δεδομένων, ερευνητές του Πανεπιστημίου Johns Hopkins ανακοίνωσαν ενθαρρυντικά πρώιμα αποτελέσματα από ένα πειραματικό εμβόλιο που στοχεύει μεταλλάξεις του γονιδίου KRAS σε ανθρώπους με κληρονομικά αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του παγκρέατος.
Μικροπλαστικά στο 84% των ασθενών με έμφραγμα
Οι 61 συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες:
- 19 ασθενείς με οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου με ανάσπαση του διαστήματος ST,
- 20 ασθενείς με χρόνια στεφανιαία σύνδρομα,
- 22 άτομα των οποίων οι στεφανιαίες αρτηρίες κρίθηκαν φυσιολογικές.
Μικροπλαστικά και νανοπλαστικά εντοπίστηκαν στο 84,2% των ασθενών με έμφραγμα. Το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 40% στην ομάδα της χρόνιας ισχαιμικής καρδιοπάθειας και 31,8% μεταξύ των ασθενών με φυσιολογικές στεφανιαίες αρτηρίες.
Οι ασθενείς με έμφραγμα δεν είχαν μόνο συχνότερη παρουσία πλαστικών σωματιδίων. Παρουσίαζαν επίσης μεγαλύτερη συγκέντρωση και περισσότερους διαφορετικούς τύπους πολυμερών στο αίμα τους.
Το πολυαιθυλένιο ήταν μακράν το συχνότερο υλικό, καθώς αντιπροσώπευε περίπου το 97% των πολυμερών που ανιχνεύθηκαν. Πρόκειται για ένα από τα ευρύτερα χρησιμοποιούμενα πλαστικά παγκοσμίως, το οποίο συναντάται σε συσκευασίες, σακούλες, φιάλες και πλήθος καθημερινών καταναλωτικών προϊόντων.
Ελήφθη αίμα απευθείας από τη στεφανιαία κυκλοφορία
Ένα ιδιαίτερο στοιχείο της έρευνας είναι ότι οι επιστήμονες δεν περιορίστηκαν στη λήψη αίματος από περιφερική φλέβα.
Κατά τη διάρκεια της στεφανιογραφίας συνέλεξαν δείγματα και από τη στεφανιαία κυκλοφορία, δηλαδή από τα αγγεία που τροφοδοτούν την καρδιά. Στη συνέχεια χρησιμοποίησαν εξειδικευμένες τεχνικές ανάλυσης, όπως πυρόλυση σε συνδυασμό με αέρια χρωματογραφία και φασματομετρία μάζας, καθώς και υπέρυθρη φασματοσκοπία με λέιζερ.
Οι ίδιοι τύποι πλαστικών εντοπίζονταν συνήθως τόσο στο περιφερικό όσο και στο στεφανιαίο αίμα του ίδιου ασθενούς. Οι συγκεντρώσεις, όμως, ήταν υψηλότερες στα δείγματα που προέρχονταν από τη στεφανιαία κυκλοφορία.
Το εύρημα δεν αποδεικνύει ότι τα σωματίδια συσσωρεύονται ειδικά στην καρδιά. Δείχνει, ωστόσο, ότι μπορούν να φτάσουν στην κυκλοφορία των στεφανιαίων αγγείων και να συνυπάρχουν με την οξεία καρδιακή βλάβη.
Σύνδεση με τη ρύπανση του αέρα
Οι ερευνητές συγκέντρωσαν πληροφορίες για την έκθεση των ασθενών στην ατμοσφαιρική ρύπανση κατά τα δύο προηγούμενα χρόνια.
Οι ασθενείς που είχαν εκτεθεί σε υψηλότερες συγκεντρώσεις λεπτών αιωρούμενων σωματιδίων PM2.5 παρουσίαζαν συχνότερα μικροπλαστικά στο αίμα τους.
Τα PM2.5 έχουν διάμετρο μικρότερη από 2,5 μικρόμετρα και μπορούν να εισχωρήσουν βαθιά στους πνεύμονες και από εκεί στην κυκλοφορία. Προέρχονται, μεταξύ άλλων, από την καύση καυσίμων, την κυκλοφορία οχημάτων, τη βιομηχανία και τις πυρκαγιές.
Στην έρευνα, οι ασθενείς με έμφραγμα είχαν εκτεθεί σε υψηλότερα επίπεδα PM2.5 και εμφάνιζαν αυξημένες τιμές των φλεγμονωδών δεικτών ιντερλευκίνη-6 και παράγοντας νέκρωσης όγκων άλφα.
Η παρατήρηση ενισχύει την υπόθεση ότι η έκθεση στην ατμοσφαιρική ρύπανση, η είσοδος πλαστικών σωματιδίων στο σώμα και η αγγειακή φλεγμονή μπορεί να αποτελούν τμήματα του ίδιου περιβαλλοντικού μηχανισμού κινδύνου.
Δεν αποδεικνύει, ωστόσο, ότι το ένα προκαλεί απευθείας το άλλο.
Έξι φορές μεγαλύτερη πιθανότητα στους καπνιστές
Ιδιαίτερα ισχυρή ήταν η σύνδεση με το κάπνισμα.
Οι καπνιστές είχαν περίπου 5,7 φορές μεγαλύτερες πιθανότητες να έχουν ανιχνεύσιμα μικροπλαστικά και νανοπλαστικά στο αίμα τους. Μετά τη στατιστική προσαρμογή για άλλους παράγοντες, το ιστορικό καπνίσματος παρέμεινε ο μόνος ανεξάρτητος προγνωστικός δείκτης για την παρουσία πλαστικών σωματιδίων.
Όλοι οι ασθενείς που ήταν ταυτόχρονα καπνιστές και είχαν εκτεθεί σε υψηλότερα επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης παρουσίαζαν πλαστικά στο αίμα.
Αντίθετα, μικροπλαστικά βρέθηκαν μόνο στο 12,5% όσων δεν κάπνιζαν και δεν είχαν υψηλή έκθεση στην ατμοσφαιρική ρύπανση.
Το εύρημα δεν σημαίνει απαραιτήτως ότι ο καπνός αποτελεί τη μοναδική πηγή των σωματιδίων. Το κάπνισμα μπορεί επίσης να διευκολύνει την είσοδό τους στον οργανισμό, να επηρεάζει τους πνευμονικούς και αγγειακούς φραγμούς ή να λειτουργεί μαζί με άλλους περιβαλλοντικούς παράγοντες.
Πώς θα μπορούσαν να βλάπτουν τα αγγεία
Εργαστηριακές και πειραματικές μελέτες έχουν δείξει ότι τα μικροπλαστικά και τα νανοπλαστικά μπορούν να ενεργοποιούν μηχανισμούς που σχετίζονται με:
- φλεγμονή,
- οξειδωτικό στρες,
- δυσλειτουργία του ενδοθηλίου,
- ενεργοποίηση αιμοπεταλίων,
- αυξημένη τάση σχηματισμού θρόμβων,
- αποσταθεροποίηση της αθηρωματικής πλάκας.
Το ενδοθήλιο είναι η λεπτή κυτταρική επένδυση του εσωτερικού των αιμοφόρων αγγείων. Όταν η λειτουργία του διαταράσσεται, ευνοείται η αθηροσκλήρωση, η αγγειακή φλεγμονή και η δημιουργία θρόμβων.
Συνοδευτικό κύριο άρθρο στο European Heart Journal επισημαίνει ότι, μέχρι πρόσφατα, οι καρδιαγγειακές συνέπειες των πλαστικών σωματιδίων θεωρούνταν σε μεγάλο βαθμό θεωρητικές. Πλέον, όμως, κλινικές μελέτες δείχνουν ότι τα σωματίδια μπορούν να εισέλθουν στην κυκλοφορία και να εντοπιστούν σε αγγειακούς ιστούς.
Οι συγγραφείς του σχολίου θεωρούν ότι η σύγκλιση επιδημιολογικών, κλινικών και πειραματικών δεδομένων καθιστά πιθανό η πλαστική ρύπανση να αποτελεί έναν υποτιμημένο καρδιαγγειακό παράγοντα κινδύνου. Τονίζουν, όμως, ότι παραμένουν σημαντικές αβεβαιότητες.
Γιατί η μελέτη δεν αποδεικνύει αιτιότητα
Η έρευνα ήταν μικρή και διατομεακή. Οι επιστήμονες εξέτασαν τους ασθενείς σε μία συγκεκριμένη χρονική στιγμή και δεν τους παρακολούθησαν για χρόνια προκειμένου να διαπιστώσουν ποιοι θα υποστούν έμφραγμα.
Επομένως, δεν μπορεί να απαντήσει σε κρίσιμα ερωτήματα:
- Προϋπήρχαν τα μικροπλαστικά πριν από το έμφραγμα;
- Συνέβαλαν στην πρόκληση ή στην αποσταθεροποίηση της αθηρωματικής πλάκας;
- Μήπως η οξεία φλεγμονή και οι αλλαγές στην κυκλοφορία μετά το έμφραγμα επηρέασαν τις μετρήσεις;
- Υπάρχουν άλλοι παράγοντες που εξηγούν ταυτόχρονα την έκθεση στα πλαστικά και την καρδιαγγειακή νόσο;
Το ευρύ διάστημα αβεβαιότητας γύρω από την εκτίμηση του κινδύνου στους καπνιστές αντανακλά επίσης το περιορισμένο μέγεθος του δείγματος.
Χρειάζονται μεγαλύτερες, πολυκεντρικές και μακροχρόνιες μελέτες, με επαναλαμβανόμενες μετρήσεις και αυστηρό έλεγχο πιθανής επιμόλυνσης των δειγμάτων.
Δεν υπάρχει ακόμη εξέταση ρουτίνας
Η ανίχνευση μικροπλαστικών στο αίμα δεν αποτελεί σήμερα καθιερωμένη κλινική εξέταση.
Δεν υπάρχουν ευρέως αποδεκτές φυσιολογικές τιμές, όρια επικινδυνότητας ή θεραπεία που να απομακρύνει αποδεδειγμένα τα πλαστικά σωματίδια από τον οργανισμό.
Τα νέα ευρήματα δεν αλλάζουν τις σημερινές ιατρικές οδηγίες για την πρόληψη του εμφράγματος. Οι σημαντικότερες παρεμβάσεις παραμένουν:
- η διακοπή του καπνίσματος,
- ο έλεγχος της αρτηριακής πίεσης,
- η μείωση της LDL χοληστερόλης,
- η αντιμετώπιση του διαβήτη,
- η σωματική άσκηση,
- η ισορροπημένη διατροφή,
- η τήρηση της φαρμακευτικής αγωγής.
Η μείωση της περιβαλλοντικής έκθεσης στα πλαστικά και στην ατμοσφαιρική ρύπανση αποκτά, πάντως, πρόσθετη σημασία ως ζήτημα δημόσιας υγείας και όχι μόνο προστασίας του περιβάλλοντος.
Πειραματικό εμβόλιο κατά του καρκίνου του παγκρέατος
Την ίδια στιγμή, διαφορετική επιστημονική ομάδα ανακοίνωσε ενθαρρυντικά αποτελέσματα από ένα πειραματικό εμβόλιο που σχεδιάστηκε για την πρόληψη του παγκρεατικού καρκίνου σε άτομα υψηλού κληρονομικού κινδύνου.
Το εμβόλιο ονομάζεται mKRAS-VAX και στοχεύει έξι από τις συχνότερες μεταλλάξεις του γονιδίου KRAS.
Οι συγκεκριμένες μεταλλάξεις εντοπίζονται σε περισσότερους από εννέα στους δέκα καρκίνους του παγκρεατικού πόρου, καθώς και σε μεγάλο ποσοστό προκαρκινικών αλλοιώσεων του παγκρέατος.
Το KRAS λειτουργεί ως ένας μοριακός διακόπτης που ρυθμίζει την ανάπτυξη και τη διαίρεση των κυττάρων. Όταν μεταλλαχθεί, μπορεί να παραμείνει μονίμως ενεργοποιημένο, δίνοντας στα κύτταρα συνεχή εντολή πολλαπλασιασμού.
Τέσσερις δόσεις σε 20 άτομα υψηλού κινδύνου
Στη μελέτη φάσης Ι συμμετείχαν 20 άνθρωποι με κληρονομική προδιάθεση για παγκρεατικό καρκίνο και απεικονιστικά ευρήματα στο πάγκρεας, συνήθως μικρές κύστεις.
Οι συμμετέχοντες έλαβαν τέσσερις δόσεις του εμβολίου σε διάστημα 13 εβδομάδων, από τον Απρίλιο του 2022 έως τον Φεβρουάριο του 2026.
Το mKRAS-VAX αποτελείται από συνθετικά πεπτίδια που μιμούνται τμήματα των έξι μεταλλαγμένων πρωτεϊνών KRAS. Στόχος είναι να εκπαιδευτεί το ανοσοποιητικό σύστημα ώστε να αναγνωρίζει και να καταστρέφει κύτταρα που φέρουν τις μεταλλάξεις πριν εξελιχθούν σε διηθητικό καρκίνο.
Ανοσολογική απόκριση στο 90%
Δεκαοκτώ από τους 20 συμμετέχοντες, ποσοστό 90%, ανέπτυξαν σημαντική ανοσολογική απόκριση.
Η δραστηριότητα των Τ-λεμφοκυττάρων που αναγνώριζαν τις μεταλλάξεις KRAS αυξήθηκε κατά διάμεσο όρο 18,2 φορές σε σχέση με την αρχική μέτρηση.
Το εμβόλιο ενεργοποίησε τόσο CD4 όσο και CD8 Τ-λεμφοκύτταρα και δημιούργησε κύτταρα ανοσολογικής μνήμης. Ορισμένοι κλώνοι Τ-κυττάρων παρέμεναν ανιχνεύσιμοι έως και δύο χρόνια μετά τον εμβολιασμό.
Η διάρκεια της ανοσολογικής μνήμης είναι σημαντική για ένα προληπτικό εμβόλιο, καθώς οι προκαρκινικές αλλοιώσεις του παγκρέατος μπορούν να εξελίσσονται για πολλά χρόνια πριν δημιουργηθεί διηθητικός όγκος.
Κανένα περιστατικό καρκίνου στη σύντομη παρακολούθηση
Μετά από διάμεση παρακολούθηση 16,5 μηνών, κανένας από τους 20 συμμετέχοντες δεν είχε αναπτύξει καρκίνο του παγκρέατος ή προκαρκινική αλλοίωση τόσο υψηλού κινδύνου ώστε να απαιτεί χειρουργική αφαίρεση.
Σε πέντε άτομα, μικρές παγκρεατικές κύστεις εξαφανίστηκαν απεικονιστικά. Σε άλλους τρεις καταγράφηκε μερική υποχώρηση, ενώ οι υπόλοιπες αλλοιώσεις παρέμειναν σταθερές.
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι αυτές οι μεταβολές αποτελούν διερευνητικά ευρήματα. Δεν έχει αποδειχθεί ότι προκλήθηκαν από το εμβόλιο ούτε ότι η εξαφάνιση μιας μικρής κύστης ισοδυναμεί με πρόληψη του καρκίνου.
Ήπιες έως μέτριες παρενέργειες
Όλες οι ανεπιθύμητες ενέργειες που συνδέθηκαν με το εμβόλιο χαρακτηρίστηκαν ήπιες ή μέτριες.
Οι συχνότερες ήταν:
- αντίδραση στο σημείο της ένεσης,
- κόπωση,
- ρίγη,
- συμπτώματα που έμοιαζαν με γρίπη.
Τα συμπτώματα υποχώρησαν χωρίς να απαιτηθεί ειδική θεραπεία.
Το εύρημα είναι σημαντικό, επειδή μία προληπτική θεραπεία προορίζεται για ανθρώπους που δεν έχουν ακόμη καρκίνο και επομένως πρέπει να διαθέτει ιδιαίτερα ευνοϊκό προφίλ ασφάλειας.
Γιατί δεν αποδεικνύεται ακόμη ότι προλαμβάνει τον καρκίνο
Η κλινική δοκιμή σχεδιάστηκε κυρίως για να αξιολογήσει την ασφάλεια και την ικανότητα του εμβολίου να προκαλεί ανοσολογική απόκριση.
Δεν είχε ομάδα ελέγχου, περιέλαβε μόνο 20 ανθρώπους και η διάμεση παρακολούθηση ήταν μικρή σε σχέση με τον χρόνο που μπορεί να χρειαστεί μία προκαρκινική αλλοίωση για να εξελιχθεί.
Το γεγονός ότι κανένας συμμετέχων δεν εμφάνισε καρκίνο είναι ενθαρρυντικό, αλλά δεν αποδεικνύει ότι το εμβόλιο απέτρεψε περιστατικά που διαφορετικά θα είχαν συμβεί.
Αυτό θα απαιτήσει μεγαλύτερες τυχαιοποιημένες μελέτες και πολυετή παρακολούθηση. Οι ίδιοι οι ερευνητές χαρακτηρίζουν τα αποτελέσματα ως απόδειξη ότι η προσέγγιση μπορεί να προκαλέσει διαρκή ανοσολογική απόκριση και όχι ως απόδειξη προληπτικής αποτελεσματικότητας.
Η προηγούμενη δοκιμή σε ασθενείς που είχαν χειρουργηθεί
Η ίδια τεχνολογία είχε δοκιμαστεί από το 2020 σε 12 ασθενείς οι οποίοι είχαν υποβληθεί σε χειρουργική αφαίρεση παγκρεατικού καρκίνου και διέτρεχαν υψηλό κίνδυνο υποτροπής.
Στη συγκεκριμένη δοκιμή, το εμβόλιο χορηγήθηκε μαζί με τις ανοσοθεραπείες nivolumab και ipilimumab. Οι περισσότεροι ασθενείς ανέπτυξαν Τ-λεμφοκύτταρα που αναγνώριζαν τις στοχευμένες μεταλλάξεις KRAS.
Η ισχυρότερη ανοσολογική απόκριση συσχετίστηκε με μεγαλύτερο διάστημα χωρίς νόσο, αλλά η μελέτη ήταν πολύ μικρή για ασφαλή συμπεράσματα σχετικά με την επιβίωση.
Τα αποτελέσματα εκείνης της δοκιμής αποτέλεσαν τη βάση για τη μεταφορά του εμβολίου σε ανθρώπους που δεν έχουν ακόμη καρκίνο, αλλά θεωρούνται υψηλού κινδύνου.
Η επόμενη κλινική μελέτη
Οι ερευνητές έχουν ήδη ξεκινήσει πρόσθετη μελέτη σε ανθρώπους με παγκρεατικές κύστεις υψηλού κινδύνου, οι οποίοι πρόκειται να υποβληθούν σε χειρουργική επέμβαση.
Μετά την αφαίρεση του παγκρεατικού ιστού, οι επιστήμονες θα μπορέσουν να εξετάσουν εάν τα Τ-λεμφοκύτταρα που ενεργοποιήθηκαν από το εμβόλιο εισήλθαν στις προκαρκινικές αλλοιώσεις και επιτέθηκαν στα κύτταρα που φέρουν τις μεταλλάξεις KRAS.
Η μελέτη μπορεί να προσφέρει την πρώτη άμεση εικόνα του τρόπου με τον οποίο ένα προληπτικό αντικαρκινικό εμβόλιο δρα μέσα στον ανθρώπινο παγκρεατικό ιστό.
Οικονομικές σχέσεις και διαφάνεια
Το Πανεπιστήμιο Johns Hopkins γνωστοποίησε ότι ορισμένοι από τους ερευνητές είναι ιδρυτές ή μέτοχοι της Adventris Pharmaceuticals, εταιρείας η οποία έχει αδειοδοτήσει την τεχνολογία του εμβολίου από το πανεπιστήμιο.
Οι ερευνητές και το ίδρυμα ενδέχεται να λάβουν δικαιώματα εκμετάλλευσης εάν η τεχνολογία αναπτυχθεί εμπορικά. Οι σχέσεις αυτές έχουν εξεταστεί βάσει των πολιτικών σύγκρουσης συμφερόντων του πανεπιστημίου.
Η γνωστοποίηση δεν ακυρώνει τα επιστημονικά αποτελέσματα, καθιστά όμως ακόμη σημαντικότερη την ανεξάρτητη επιβεβαίωσή τους από μεγαλύτερες μελέτες.
Δύο σημαντικές έρευνες, αλλά όχι οριστικές απαντήσεις
Οι δύο μελέτες βρίσκονται σε διαφορετικά πεδία, μοιράζονται όμως ένα κοινό χαρακτηριστικό: προσφέρουν ισχυρές επιστημονικές ενδείξεις χωρίς να αποδεικνύουν ακόμη κλινική αιτιότητα ή αποτελεσματικότητα.
Η μελέτη των μικροπλαστικών δείχνει ότι τα πλαστικά σωματίδια εντοπίζονται πολύ συχνότερα σε ασθενείς με οξύ έμφραγμα. Δεν αποδεικνύει ότι προκάλεσαν το καρδιακό επεισόδιο.
Η δοκιμή του mKRAS-VAX δείχνει ότι είναι δυνατό να ενεργοποιηθεί με ασφάλεια το ανοσοποιητικό σύστημα ανθρώπων υψηλού κινδύνου εναντίον μεταλλάξεων που οδηγούν στον καρκίνο του παγκρέατος. Δεν αποδεικνύει ακόμη ότι το εμβόλιο προλαμβάνει τον καρκίνο.
Και στις δύο περιπτώσεις, το επόμενο βήμα είναι η πραγματοποίηση μεγαλύτερων και μακροχρόνιων κλινικών μελετών.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Στο μικροσκόπιο μικροπλαστικά και φαρμακευτικά κατάλοιπα στο πόσιμο νερό
Μαθήτρια 14 ετών ανέπτυξε τζελ που «εξουδετερώνει» μικροπλαστικά στο νερό
