Νέα μελέτη δείχνει ότι η γενετική σύσταση κάθε ανθρώπου μπορεί να επηρεάζει τόσο το πόσο αποτελεσματικά λειτουργούν οι ενέσεις απώλειας βάρους όσο και το αν θα εμφανιστούν ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως ναυτία και έμετος. Τα ευρήματα δεν αλλάζουν ακόμη την κλινική πράξη, αλλά ενισχύουν το ενδιαφέρον για πιο εξατομικευμένες θεραπείες στο μέλλον.
Για πολλούς ανθρώπους που λαμβάνουν ενέσεις για απώλεια βάρους, η εμπειρία δεν είναι ίδια. Κάποιοι χάνουν κιλά σχετικά γρήγορα, άλλοι πιο αργά, ενώ ορισμένοι ταλαιπωρούνται περισσότερο από ανεπιθύμητες ενέργειες όπως η ναυτία ή ο έμετος. Μια νέα μελέτη έρχεται να ενισχύσει την άποψη ότι μέρος αυτής της διαφοροποίησης μπορεί να εξηγείται από τη γενετική.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Nature, δείχνει ότι ορισμένες γονιδιακές παραλλαγές μπορεί να προβλέπουν τόσο το μέγεθος της απώλειας βάρους όσο και την πιθανότητα εμφάνισης παρενεργειών σε άτομα που λαμβάνουν θεραπείες με αγωνιστές του υποδοχέα GLP-1, όπως η σεμαγλουτίδη —στην οποία ανήκει το Wegovy— και η τιρζεπατίδη, γνωστή και ως Mounjaro.
Τι εξέτασε η μελέτη
Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από σχεδόν 28.000 άτομα εγγεγραμμένα στην ιστοσελίδα γενετικών ελέγχων 23andMe, αξιοποιώντας πληροφορίες που είχαν δηλώσει οι ίδιοι οι συμμετέχοντες σχετικά με τη χρήση των συγκεκριμένων φαρμάκων. Στόχος ήταν να εντοπιστούν γενετικές διαφορές που ίσως επηρεάζουν την ανταπόκριση στις θεραπείες.
Με βάση τα γενετικά δεδομένα, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι παραλλαγές σε δύο γονίδια που σχετίζονται με ορμόνες του εντέρου, οι οποίες ρυθμίζουν την όρεξη και την πέψη, φαίνεται να παίζουν ρόλο στον τρόπο με τον οποίο δρουν τα φάρμακα.
Το γονίδιο που συνδέθηκε με μεγαλύτερη απώλεια βάρους
Η πρώτη γενετική παραλλαγή που ξεχώρισε ήταν η rs10305420 στον υποδοχέα GLP1R. Σύμφωνα με τους ερευνητές, η συγκεκριμένη παραλλαγή συσχετίστηκε με ελαφρώς μεγαλύτερη μείωση του δείκτη μάζας σώματος (BMI) σε άτομα που λάμβαναν GLP-1 φάρμακα.
Το εύρημα αυτό δεν σημαίνει ότι η γενετική καθορίζει απόλυτα το αποτέλεσμα της θεραπείας. Υποδεικνύει όμως ότι ορισμένοι άνθρωποι μπορεί να έχουν ένα μικρό βιολογικό πλεονέκτημα στην ανταπόκριση, λόγω της παραλλαγής στον ίδιο τον στόχο του φαρμάκου.
Το γονίδιο που συνδέθηκε με ναυτία και έμετο
Η δεύτερη παραλλαγή που μελετήθηκε ήταν η rs1800437 στο γονίδιο του υποδοχέα του gastric inhibitory polypeptide (GIPR). Αυτή φάνηκε να σχετίζεται με αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης ναυτίας και εμέτου σε άτομα που λάμβαναν τιρζεπατίδη.
Ενδιαφέρον έχει ότι η συγκεκριμένη γενετική διαφοροποίηση δεν συσχετίστηκε με το πόσο βάρος έχαναν οι ασθενείς, αλλά περισσότερο με το προφίλ ανεκτικότητας της θεραπείας. Με άλλα λόγια, το ίδιο φάρμακο μπορεί να φέρνει διαφορετική εμπειρία σε διαφορετικούς ανθρώπους, όχι μόνο ως προς τα κιλά που χάνονται αλλά και ως προς το πόσο εύκολα αντέχεται η αγωγή.
Γιατί τα ευρήματα έχουν σημασία
Οι ερευνητές από την 23andMe και το University of Copenhagen υπογράμμισαν ότι αυτές οι γενετικές διαφορές μπορεί να εξηγούν ένα μέρος της μεταβλητότητας στην απώλεια βάρους που παρατηρείται στους χρήστες των GLP-1 φαρμάκων.
Η σημασία αυτής της παρατήρησης είναι ότι ανοίγει τον δρόμο για μελλοντικές precision medicine προσεγγίσεις. Θεωρητικά, αν οι γιατροί γνωρίζουν ποιος ασθενής είναι γενετικά πιο πιθανό να ανταποκριθεί καλύτερα ή να εμφανίσει παρενέργειες, θα μπορούσαν να προσαρμόζουν την επιλογή και τη διαχείριση της θεραπείας πιο στοχευμένα.
Η γενετική είναι μόνο ένα κομμάτι της εικόνας
Παρά τον ενθουσιασμό που προκαλούν αυτά τα δεδομένα, οι ίδιοι οι ερευνητές ήταν προσεκτικοί. Όπως έγραψαν, η μελέτη εντόπισε μια ισχυρή γενετική συσχέτιση με την αποτελεσματικότητα των GLP-1 θεραπειών και με σχετικές παρενέργειες, όμως το πραγματικό μέγεθος αυτής της επίδρασης ήταν μέτριο.
Αυτό είναι κρίσιμο. Τα γονίδια δεν φαίνεται να εξηγούν από μόνα τους το γιατί ένας άνθρωπος χάνει περισσότερο βάρος από έναν άλλον. Υπάρχουν και άλλοι παράγοντες που παίζουν σημαντικό ρόλο, όπως το φύλο, η ηλικία, η δόση, η διάρκεια της θεραπείας, αλλά και το ποιο ακριβώς φάρμακο λαμβάνει κάποιος.
Τι λένε οι ειδικοί
Σχολιάζοντας τα ευρήματα, η Dr Marie Spreckley, programme manager στο University of Cambridge, ανέφερε ότι η μελέτη προσφέρει βιολογικά εύλογες ενδείξεις πως η παραλλαγή στον ίδιο τον στόχο του φαρμάκου, δηλαδή στο GLP1R, αλλά και σε σχετικές οδούς όπως το GIPR, συμβάλλει στις διαφορές που εμφανίζονται από ασθενή σε ασθενή.
Ωστόσο, υπογράμμισε ότι το μέγεθος αυτών των γενετικών επιδράσεων είναι μικρό σε κλινικούς όρους. Επισήμανε ακόμη ότι οι μη γενετικοί παράγοντες εξηγούν πολύ μεγαλύτερο μέρος της συνολικής μεταβλητότητας στην ανταπόκριση.
Σύμφωνα με την ίδια, το νέο paper ενισχύει τη γενικότερη εικόνα που ήδη διαμορφώνεται στη βιβλιογραφία: ότι δηλαδή υπάρχει όντως μεγάλη διακύμανση στην ανταπόκριση στις θεραπείες GLP-1, αλλά η γενετική είναι μόνο ένας από τους πολλούς παράγοντες μέσα σε ένα πολύ πιο σύνθετο πλαίσιο.
Δεν αλλάζει ακόμη η καθημερινή κλινική πράξη
Το σημαντικότερο ίσως μήνυμα είναι ότι, παρότι η μελέτη αποτελεί ουσιαστικό βήμα προς πιο εξατομικευμένες θεραπείες, τα δεδομένα δεν επαρκούν ακόμη για να χρησιμοποιείται η γενετική πληροφορία στην καθημερινή ιατρική πράξη ως εργαλείο λήψης αποφάσεων για το ποιο φάρμακο πρέπει να δοθεί.
Με άλλα λόγια, δεν είμαστε ακόμη στο σημείο όπου ένας γενετικός έλεγχος θα καθορίζει αν κάποιος πρέπει να λάβει Wegovy ή Mounjaro, ούτε αν είναι βέβαιο ότι θα έχει καλύτερο ή χειρότερο αποτέλεσμα. Αυτό όμως δεν αναιρεί τη σημασία της μελέτης. Αντίθετα, αναδεικνύει ότι η κατεύθυνση προς πιο στοχευμένη, βιολογικά ενημερωμένη θεραπεία αρχίζει να γίνεται πιο συγκεκριμένη.
Για την ώρα, όποιος δυσκολεύεται να χάσει βάρος με τις ενέσεις αδυνατίσματος δεν πρέπει να θεωρεί αυτόματα ότι το φάρμακο «δεν δουλεύει» ή ότι κάνει κάτι λάθος. Η ανταπόκριση είναι πιο πολύπλοκη και πιθανότατα επηρεάζεται από πολλούς διαφορετικούς παράγοντες, μεταξύ αυτών και η γενετική.
Η νέα μελέτη δεν δίνει ακόμη όλες τις απαντήσεις. Δείχνει όμως ότι πίσω από τις μεγάλες διαφορές στην απώλεια βάρους και στις παρενέργειες μπορεί να υπάρχει και ένα βιολογικό υπόβαθρο που αρχίζουμε μόλις τώρα να κατανοούμε καλύτερα.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Η γενετική ίσως εξηγεί γιατί τα GLP-1 δεν δρουν το ίδιο σε όλους
Πόσο ασφαλείς είναι οι μικροδόσεις στα GLP-1 για αδυνάτισμα;
