Η γενετική ανάλυση σχεδόν 500 όγκων από κατοικίδια γατιά αποκάλυψε εντυπωσιακές ομοιότητες με ανθρώπινους καρκίνους, ανοίγοντας νέες προοπτικές για την ογκολογία ακριβείας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γονίδιο FBXW7, το οποίο εμφανίζει μεταλλάξεις τόσο σε επιθετικούς όγκους μαστού στις γάτες όσο και στον καρκίνο του μαστού στον άνθρωπο.
Οι γάτες μπορεί να αποδειχθούν πολύτιμοι σύμμαχοι στην προσπάθεια ανάπτυξης νέων θεραπειών για τον καρκίνο στον άνθρωπο, σύμφωνα με μεγάλη διεθνή μελέτη που χαρτογράφησε για πρώτη φορά σε τόσο μεγάλη κλίμακα τη γενετική εικόνα των όγκων στα κατοικίδια αιλουροειδή.
Ερευνητές από το Wellcome Sanger Institute, το University of Guelph, το University of Bern, το Cornell University College of Veterinary Medicine και άλλα κέντρα ανέλυσαν όγκους από σχεδόν 500 γάτες σε πέντε χώρες.
Η ομάδα εξέτασε περίπου 1.000 γονίδια που συνδέονται με τον καρκίνο στον άνθρωπο, αναζητώντας μεταλλάξεις που οδηγούν στην ανάπτυξη των όγκων.
Τα αποτελέσματα, που δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Science, αποκάλυψαν ότι αρκετοί γενετικοί μηχανισμοί του καρκίνου στις γάτες μοιάζουν σημαντικά με εκείνους που παρατηρούνται στους ανθρώπους.
Από «γενετικό μαύρο κουτί» σε χάρτη του καρκίνου
Μέχρι σήμερα, η γενετική του καρκίνου στις γάτες παρέμενε σε μεγάλο βαθμό ανεξερεύνητη.
Παρότι οι γάτες αποτελούν ένα από τα συχνότερα κατοικίδια ζώα, οι επιστήμονες διέθεταν πολύ λιγότερα δεδομένα για τους όγκους τους σε σύγκριση με τον άνθρωπο ή ακόμη και τον σκύλο.
«Παρά το γεγονός ότι οι οικόσιτες γάτες είναι τόσο συνηθισμένα κατοικίδια, γνωρίζαμε πολύ λίγα για τη γενετική του καρκίνου σε αυτά τα ζώα», εξηγεί ο Dr Geoffrey Wood, καθηγητής παθοβιολογίας στο University of Guelph και συν-επικεφαλής της μελέτης.
Η νέα χαρτογράφηση αλλάζει αυτή την εικόνα, δημιουργώντας μια εκτεταμένη βάση δεδομένων για τους γενετικούς μηχανισμούς που οδηγούν σε καρκίνο στις γάτες.
Το FBXW7 στο επίκεντρο
Η πιο εντυπωσιακή ομοιότητα εντοπίστηκε στους όγκους του μαστού.
Οι ερευνητές αναγνώρισαν επτά βασικά γονίδια που μπορούν, όταν μεταλλαχθούν, να οδηγήσουν στην ανάπτυξη καρκίνου του μαστού στις γάτες.
Το συχνότερο ήταν το FBXW7.
Περισσότερο από 50% των όγκων μαστού στις γάτες εμφάνιζαν μετάλλαξη στο συγκεκριμένο γονίδιο.
Η παρατήρηση έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή μεταλλάξεις του ίδιου γονιδίου έχουν καταγραφεί και σε ανθρώπινους καρκίνους του μαστού και συνδέονται με χειρότερη πρόγνωση.
Το FBXW7 συμμετέχει φυσιολογικά στον έλεγχο πρωτεϊνών που ρυθμίζουν την ανάπτυξη και τον πολλαπλασιασμό των κυττάρων.
Όταν η λειτουργία του διαταράσσεται, ορισμένες πρωτεΐνες που ευνοούν τον κυτταρικό πολλαπλασιασμό μπορεί να συσσωρεύονται, συμβάλλοντας στην ανεξέλεγκτη ανάπτυξη των καρκινικών κυττάρων.
Πιο ευάλωτοι σε συγκεκριμένα φάρμακα οι όγκοι με FBXW7
Το ενδιαφέρον εύρημα δεν περιορίστηκε στη γενετική ομοιότητα.
Σε εργαστηριακές δοκιμές, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι καρκινικά κύτταρα από όγκους μαστού γάτας με μεταλλάξεις στο FBXW7 ανταποκρίνονταν καλύτερα σε ορισμένα αντικαρκινικά φάρμακα.
Το αποτέλεσμα δημιουργεί την προοπτική ανάπτυξης στοχευμένων θεραπειών τόσο για τις γάτες όσο και, μελλοντικά, για ορισμένους ασθενείς με καρκίνο του μαστού.
Ωστόσο, οι επιστήμονες τονίζουν ότι τα συγκεκριμένα πειράματα πραγματοποιήθηκαν σε καλλιέργειες ιστών και όχι σε κλινικές δοκιμές.
Επομένως, δεν μπορεί ακόμη να εξαχθεί συμπέρασμα ότι οι ίδιες θεραπείες θα έχουν αντίστοιχο αποτέλεσμα σε ζώα ή ανθρώπους.
Κοινές μεταλλάξεις και σε άλλους καρκίνους
Οι ομοιότητες μεταξύ ανθρώπων και γατών δεν περιορίστηκαν στον καρκίνο του μαστού.
Οι ερευνητές εντόπισαν κοινές γενετικές μεταβολές και σε καρκίνους που αφορούν:
- το αίμα,
- τα οστά,
- τους πνεύμονες,
- το δέρμα,
- το γαστρεντερικό σύστημα,
- το κεντρικό νευρικό σύστημα.
Τα δεδομένα δείχνουν ότι διαφορετικοί τύποι καρκίνου μπορεί να μοιράζονται παρόμοιους μοριακούς μηχανισμούς μεταξύ των δύο ειδών.
Γιατί οι γάτες αποτελούν ενδιαφέρον μοντέλο για τον άνθρωπο
Ένα σημαντικό πλεονέκτημα των κατοικίδιων γατών είναι ότι ζουν στο ίδιο περιβάλλον με τους ανθρώπους.
Εκτίθενται επομένως σε αρκετούς από τους ίδιους περιβαλλοντικούς παράγοντες, όπως παθητικό κάπνισμα, ατμοσφαιρικούς ρύπους και χημικές ουσίες που υπάρχουν μέσα στο σπίτι.
Αυτό μπορεί να βοηθήσει τους επιστήμονες να διερευνήσουν καλύτερα πώς η γενετική προδιάθεση αλληλεπιδρά με το περιβάλλον για να οδηγήσει στην ανάπτυξη καρκίνου.
Όπως σημειώνει ο Geoffrey Wood, η έρευνα μπορεί να συμβάλει στην κατανόηση όχι μόνο του γιατί αναπτύσσεται καρκίνος στις γάτες και στους ανθρώπους, αλλά και του τρόπου με τον οποίο το περιβάλλον επηρεάζει τον κίνδυνο.
Η προσέγγιση «One Medicine»
Η μελέτη εντάσσεται στην αναπτυσσόμενη φιλοσοφία της One Medicine, σύμφωνα με την οποία η ανθρώπινη και η κτηνιατρική ιατρική μπορούν να αλληλοτροφοδοτούνται επιστημονικά.
Ασθένειες όπως ο καρκίνος δεν ακολουθούν πάντα εντελώς διαφορετικούς βιολογικούς μηχανισμούς από είδος σε είδος.
Αντίθετα, η συγκριτική μελέτη των όγκων μπορεί να αποκαλύψει κοινούς μοριακούς στόχους και να επιταχύνει την ανάπτυξη θεραπειών.
Για τη γάτα, αυτό μπορεί να οδηγήσει σε πιο εξατομικευμένες θεραπευτικές επιλογές.
Για τον άνθρωπο, τα ίδια δεδομένα μπορούν να προσφέρουν νέα μοντέλα μελέτης φαρμάκων πριν αυτά περάσουν σε μεγαλύτερες κλινικές δοκιμές.
Προς την ογκολογία ακριβείας και στις γάτες
Η ογκολογία ακριβείας βασίζεται στην ανάλυση των μοριακών χαρακτηριστικών κάθε όγκου, ώστε η θεραπεία να επιλέγεται με βάση τις συγκεκριμένες μεταλλάξεις του και όχι αποκλειστικά με βάση το όργανο από το οποίο ξεκίνησε.
Στον άνθρωπο η προσέγγιση εφαρμόζεται ήδη σε αρκετούς τύπους καρκίνου.
Στην κτηνιατρική ογκολογία, όμως, και ιδιαίτερα στις γάτες, η εφαρμογή της παραμένει αρκετά περιορισμένη.
Η νέα γενετική βάση δεδομένων μπορεί να αλλάξει σταδιακά αυτή την κατάσταση.
Η Dr Louise Van Der Weyden, senior author της μελέτης στο Wellcome Sanger Institute, χαρακτηρίζει το έργο ως σημαντικό σημείο εκκίνησης για την ανάπτυξη της ογκολογίας ακριβείας στις γάτες.
Τα δεδομένα διαθέσιμα στην επιστημονική κοινότητα
Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο της μελέτης είναι ότι οι ερευνητές δημιούργησαν ανοικτό γενετικό πόρο για τον καρκίνο της γάτας.
Η βάση δεδομένων μπορεί να χρησιμοποιηθεί από ερευνητικά κέντρα παγκοσμίως, επιτρέποντας περαιτέρω συγκρίσεις μεταξύ ανθρώπινων και ζωικών όγκων.
Στόχος είναι τα ευρήματα να αποτελέσουν αφετηρία για νέες μελέτες, πειράματα και, όπου υπάρχουν επαρκείς ενδείξεις, μελλοντικές κλινικές δοκιμές.
Τι σημαίνουν τα ευρήματα για τον άνθρωπο
Η μελέτη δεν δείχνει ότι οι θεραπείες που λειτουργούν σε γάτες μπορούν αυτομάτως να χρησιμοποιηθούν σε ανθρώπους.
Ούτε σημαίνει ότι έχει ήδη ανακαλυφθεί μια νέα θεραπεία για τον καρκίνο.
Αποκαλύπτει, όμως, ένα πολύτιμο νέο πεδίο συγκριτικής ογκολογίας.
Η παρουσία κοινών μεταλλάξεων σε διαφορετικά είδη επιτρέπει στους επιστήμονες να εξετάσουν εάν ένας συγκεκριμένος μοριακός στόχος μπορεί να αξιοποιηθεί θεραπευτικά και στις δύο περιπτώσεις.
Και η περίπτωση του FBXW7 αποτελεί ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της νέας προσέγγισης.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Γάτες: Βοηθούν την επιστήμη να κατανοήσει επιθετικούς καρκίνους
Καρκίνος ωοθηκών: Πώς αλλάζει ο κίνδυνος στις φορείς BRCA ανάλογα με την ηλικία
