Ακόμη και οργανισμοί που υποτίθεται ότι πολεμούν την υγειονομική παραπληροφόρηση φαίνεται να χρηματοδοτούν, έστω και άθελά τους, το ίδιο το οικοσύστημα που τη διαδίδει. Νέα μελέτη από το Yale δείχνει ότι υγειονομικοί και κυβερνητικοί φορείς δαπάνησαν δεκάδες εκατομμύρια δολάρια για διαφημιστική παρουσία σε ιστοσελίδες που προωθούν ψευδείς ισχυρισμούς για την υγεία.
- Γράφει ο Κοσμάς Ζακυνθινός
Η παραπληροφόρηση στον χώρο της υγείας έχει αναδειχθεί τα τελευταία χρόνια σε μία από τις σοβαρότερες απειλές για τη δημόσια υγεία. Ωστόσο, νέα έρευνα αναδεικνύει μια ιδιαίτερα άβολη αντίφαση: οργανισμοί υγείας και κυβερνητικοί φορείς που υποστηρίζουν τη μάχη κατά της παραπληροφόρησης φαίνεται να έχουν καταλήξει να χρηματοδοτούν, μέσω της ψηφιακής διαφήμισης, ιστοσελίδες που τη διακινούν συστηματικά.
Το 2021, την περίοδο που η πανδημία Covid-19 βρισκόταν ακόμη σε πλήρη εξέλιξη, ο τότε γενικός χειρουργός των ΗΠΑ, Dr. Vivek Murthy, είχε προειδοποιήσει επίσημα για την εξάπλωση της υγειονομικής παραπληροφόρησης. Όπως είχε γράψει, πρόκειται για σοβαρή απειλή για τη δημόσια υγεία, καθώς προκαλεί σύγχυση, καλλιεργεί δυσπιστία, βλάπτει την υγεία των ανθρώπων και υπονομεύει τις προσπάθειες δημόσιας υγείας.
Κι όμως, σύμφωνα με τα νέα στοιχεία, την ίδια εκείνη χρονιά και για αρκετά χρόνια μετά, οργανισμοί υγείας και κρατικές υπηρεσίες δαπανούσαν εκατομμύρια δολάρια για διαφημίσεις που εμφανίζονταν σε ιστοσελίδες οι οποίες προωθούν συστηματικά ψευδείς ή παραπλανητικούς ισχυρισμούς για θέματα υγείας.
Τι έδειξε η νέα μελέτη του Yale
Σε νέα μελέτη, ερευνητές του Yale διαπίστωσαν ότι οργανισμοί υγείας και κυβερνητικοί φορείς αντιστοιχούσαν σε περισσότερο από το 10% των διαφημιστικών εσόδων που εισέπρατταν ιστοσελίδες οι οποίες προωθούν υγειονομική παραπληροφόρηση. Σε απόλυτους αριθμούς, αυτό αντιστοιχεί σε 35,7 εκατ. δολάρια διαφημιστικής δαπάνης σε 11 τέτοιες ιστοσελίδες την περίοδο 2021-2024.
Για να εντοπίσουν τα sites αυτά, οι ερευνητές συνεργάστηκαν με τη NewsGuard, η οποία χρησιμοποιεί εκπαιδευμένους δημοσιογράφους για να αξιολογεί το περιεχόμενο και τις πρακτικές ιστοσελίδων, προκειμένου να κρίνει αν αποτελούν αξιόπιστες πηγές ενημέρωσης. Οι 11 ιστοσελίδες που εξετάστηκαν ήταν εκείνες που, σύμφωνα με την ανάλυση, προωθούσαν παραπληροφόρηση για θέματα υγείας και παράλληλα υπήρχαν διαθέσιμα δεδομένα για τις διαφημιστικές δαπάνες που λάμβαναν.
Ο Matt Skibinski, chief operating officer της NewsGuard, εξήγησε ότι η υγειονομική παραπληροφόρηση αποτελεί έναν από τους συχνότερους λόγους για τους οποίους μια ιστοσελίδα χαρακτηρίζεται αναξιόπιστη. Μεταξύ των πιο συνηθισμένων μορφών τέτοιας παραπληροφόρησης είναι οι ψευδείς ισχυρισμοί για τα εμβόλια, η προώθηση θεραπειών χωρίς επιστημονική τεκμηρίωση και η υπονόμευση της επιστημονικής κατανόησης γύρω από τα αίτια διαφόρων προβλημάτων υγείας.
Όπως σημείωσε, ορισμένες από αυτές τις πρακτικές απλώς ροκανίζουν την εμπιστοσύνη στα επιστημονικά δεδομένα, ενώ άλλες μπορεί να είναι άμεσα και σοβαρά επιβλαβείς.
Ποιοι διαφημίζονται περισσότερο σε αυτό το οικοσύστημα
Η μελέτη έδειξε ότι η συχνότερη μορφή διαφήμισης σε ιστοσελίδες που προωθούν υγειονομική παραπληροφόρηση ήταν προϊόντα ευεξίας χωρίς ιατρική συνταγή. Πρόκειται κυρίως για συμπληρώματα και παρόμοια προϊόντα που υπόσχονται αύξηση ενέργειας, καλύτερη πέψη, απώλεια βάρους ή ενίσχυση της εγκεφαλικής λειτουργίας.
Οι οργανισμοί που διαφημίζουν αυτού του τύπου τα προϊόντα δαπάνησαν περισσότερα από 19 εκατ. δολάρια από το 2021 έως το 2024 σε ιστότοπους που διακινούν ψευδείς ή παραπλανητικούς ισχυρισμούς για την υγεία, ποσό που αντιστοιχεί σχεδόν στο 6% των συνολικών διαφημιστικών εσόδων αυτών των 11 ιστοσελίδων.
Το στοιχείο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή δείχνει ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται μόνο στην παρουσία διαφημίσεων, αλλά αφορά και την οικονομική στήριξη ενός ολόκληρου ψηφιακού οικοσυστήματος που αντλεί έσοδα από την παραπληροφόρηση.
Μέσα και μη κερδοσκοπικοί και δημόσιοι οργανισμοί
Εκεί όπου η υπόθεση γίνεται ακόμη πιο σοβαρή είναι το γεγονός ότι στα διαφημιστικά κονδύλια δεν περιλαμβάνονταν μόνο εταιρείες ευεξίας ή αμφιλεγόμενοι διαφημιζόμενοι. Η έρευνα εντόπισε επίσης αξιόπιστους οργανισμούς, ανάμεσά τους μη κερδοσκοπικές οργανώσεις υγείας αλλά και το αμερικανικό υπουργείο Υγείας και Ανθρωπίνων Υπηρεσιών, το γνωστό HHS.
Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι οι διαφημίσεις από τέτοιους οργανισμούς ενδέχεται να ενισχύουν την αξιοπιστία των ιστοσελίδων παραπληροφόρησης ή, αντιστρόφως, να αποδυναμώνουν την εμπιστοσύνη του κοινού προς τις ίδιες τις κυβερνητικές ή επιστημονικές πηγές.
Η American Heart Association και η Alzheimer’s Association συγκαταλέγονται στους μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς των οποίων οι διαφημίσεις εμφανίστηκαν σε τέτοιους ιστότοπους. Η μέση ετήσια δαπάνη τους ήταν μικρότερη από 25.000 δολάρια η καθεμία την περίοδο 2021-2024, ποσό σαφώς χαμηλότερο από τα μεγάλα εμπορικά κονδύλια, αλλά όχι αμελητέο ως προς τον συμβολισμό και την πιθανή επίδραση.
Η εξήγηση: αυτοματοποιημένη διαφήμιση χωρίς πλήρη ορατότητα
Και οι δύο οργανώσεις εξέφρασαν σαφή ανησυχία για την εξάπλωση της παραπληροφόρησης στον χώρο της υγείας και υπογράμμισαν ότι παραμένουν προσηλωμένες στην παροχή αξιόπιστων, επιστημονικά τεκμηριωμένων πληροφοριών.
Όπως εξήγησαν, τα αυτοματοποιημένα διαφημιστικά προγράμματα βοηθούν να φτάνουν αποτελεσματικά τα μηνύματά τους σε συγκεκριμένα κοινά, όμως δεν προσφέρουν πλήρη ορατότητα για κάθε επιμέρους τοποθέτηση των διαφημίσεων. Ακόμη και όταν χρησιμοποιούνται φίλτρα για τον αποκλεισμό επιβλαβούς περιεχομένου, ανεπιθύμητες εμφανίσεις εξακολουθούν να συμβαίνουν.
Η American Heart Association ανέφερε ότι κάθε εμφάνιση διαφήμισης σε ιστοσελίδες με παραπλανητικό ή ανακριβές περιεχόμενο είναι ακούσια και ότι όταν εντοπίζονται τέτοιες περιπτώσεις, εξετάζονται άμεσα και λαμβάνονται μέτρα για την ενίσχυση των ελέγχων.
Παρόμοια θέση διατύπωσε και η Alzheimer’s Association, επισημαίνοντας ότι, παρά τις δικλίδες ασφαλείας, η δυναμική φύση της ψηφιακής διαφήμισης σημαίνει ότι κάποιες φορές οι διαφημίσεις μπορεί να εμφανιστούν δίπλα σε περιεχόμενο που δεν συμβαδίζει με τις αξίες ή τα πρότυπά της. Όταν αυτό γίνεται γνωστό, η οργάνωση συνεργάζεται με τους media partners της ώστε να επανεξετάζονται οι τοποθετήσεις και να γίνονται οι απαραίτητες διορθωτικές κινήσεις.
Η θέση του HHS υπό τη νέα ηγεσία
Το HHS ανέφερε σε δήλωσή του ότι υπό την ηγεσία του Kennedy «κάνει τα πράγματα διαφορετικά». Όπως σημείωσε, προτεραιότητα της υπηρεσίας είναι η επιστήμη που βασίζεται σε αποδείξεις, η υπεύθυνη διαχείριση των χρημάτων των φορολογουμένων και η αποκατάσταση της αξιοπιστίας και της εμπιστοσύνης του αμερικανικού κοινού.
Ωστόσο, η δήλωση αυτή δεν συνοδεύτηκε από συγκεκριμένα παραδείγματα ή μηχανισμούς που να δείχνουν πώς ακριβώς θα αποφευχθούν αντίστοιχες τοποθετήσεις στο μέλλον.
Το πρόβλημα είναι πραγματικό, η επίδραση όμως δύσκολα μετριέται
Παρότι οι διαφημιστικές δαπάνες των πιο αξιόπιστων φορέων είναι σαφώς μικρότερες από εκείνες άλλων κατηγοριών διαφημιζόμενων, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η πραγματική τους επίδραση δεν είναι εύκολο να ποσοτικοποιηθεί.
Η Dr. Anne Cappola, καθηγήτρια στην Perelman School of Medicine του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια και executive director του Penn Medical Communication Research Institute, υπογράμμισε ότι είναι σημαντικό να συνεχίζονται οι συζητήσεις για το πού ακριβώς βρίσκει ο κόσμος τις πληροφορίες του. Πρόσθεσε, όμως, ότι παραμένει ασαφές πόσο βαθιά επηρεάζουν τελικά αυτές οι τοποθετήσεις το κοινό.
Κατά την ίδια, σε θεωρητικό επίπεδο είναι σαφές ότι δεν θα έπρεπε ένας αξιόπιστος οργανισμός να συνδέεται διαφημιστικά με έναν μη αξιόπιστο ιστότοπο. Ωστόσο, δεν είναι ακόμη ξεκάθαρο ποια ακριβώς είναι η επίδραση αυτής της συσχέτισης στην εμπιστοσύνη ή στη συμπεριφορά του κοινού.
Η μάχη κατά της παραπληροφόρησης ίσως παραμένει προσωπική
Η Cappola επισημαίνει ότι, όταν πρόκειται για την αντιμετώπιση της υγειονομικής παραπληροφόρησης, δύο παράγοντες είναι καθοριστικοί: η εμπιστοσύνη στην επιστήμη και η ικανότητα κριτικής σκέψης.
Συχνά, όπως λέει, αυτές οι δύσκολες συζητήσεις αντιμετωπίζονται καλύτερα σε προσωπικό επίπεδο, μέσα στο ιατρείο ή σε μία απευθείας συζήτηση με κάποιον αξιόπιστο επαγγελματία.
Το βασικό της επιχείρημα είναι ότι, όσο κι αν αλλάξουν οι αλγόριθμοι, οι ιστοσελίδες ή τα social media, η ουσιαστική αμφισβήτηση της παραπληροφόρησης συχνά δεν γίνεται μέσα από μια οθόνη, αλλά μέσα από μια ανθρώπινη σχέση εμπιστοσύνης. Μια ιστοσελίδα ή μια κοινωνική πλατφόρμα σπάνια θα προκαλέσει κάποιον να επανεξετάσει κριτικά όσα πιστεύει. Ένας γιατρός, όμως, ή ένας άλλος έμπιστος επαγγελματίας μπορεί να το κάνει.
Η νέα μελέτη φωτίζει ένα δομικό πρόβλημα του σύγχρονου ψηφιακού οικοσυστήματος υγείας. Η διάχυση της διαφήμισης μέσα από αυτοματοποιημένα δίκτυα είναι τόσο σύνθετη, ώστε ακόμη και αξιόπιστοι οργανισμοί μπορεί να καταλήγουν να στηρίζουν οικονομικά πλατφόρμες που υπονομεύουν ακριβώς όσα οι ίδιοι προσπαθούν να υπερασπιστούν.
Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι μόνο επικοινωνιακό. Είναι και θεσμικό, οικονομικό και ηθικό. Διότι όταν χρήματα από φορείς υγείας ή δημόσιους οργανισμούς ρέουν προς ιστότοπους παραπληροφόρησης, η μάχη για την αξιοπιστία της επιστήμης γίνεται ακόμη πιο δύσκολη.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα
Διαβάστε επίσης
Παραπληροφόρηση στην υγεία: Τι δείχνουν τα στοιχεία για τα fake news στην Ελλάδα
ΕΟΔΥ: «Πόλεμος» στα fake news με ειδικό γραφείο κατά της παραπληροφόρησης
